ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜାଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ନିଦ୍ରାହୀନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା—ଏହା ଏମିତି ଏକ କାଂଟା ଭଳି ହୃଦୟରେ ଘୁସି ରହିଥିଲା, କାର୍ମିକ ଆଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ୁଥିଲା। ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ଯେଉଁମାନେ ବଳ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଅତିରିକ୍ତ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଚିନ୍ତାରେ ଆବୃତ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ କଣିକକୁ ଡାକିଲେ—ଯିଏ ରାଜନୀତି ଓ ନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ, "ପାଣ୍ଡବମାନେ ସଦା ଆକାଂକ୍ଷୀ, ଓ ବଢ଼ିଆ କାମନା ରଖନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରେ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଶାନ୍ତି କିମ୍ବା ସଂଘର୍ଷ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ୟବହାର କଣ? କଣିକ, ତୁମେ ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦିଅ, ମୁଁ ତାହା ଅନୁସରିବି।" ଏହି ସମୟରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଶକୁନି, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଃଶାସନ ମଧ୍ୟ କଣିକଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ପାଣ୍ଡବମାନେ ସଦା ସଚେତନ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ। "ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କେମିତି ସମ୍ଭବ?"—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଏହିପରି ସମ୍ମାନ ଓ ଆଶାର ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ ହେବା ପରେ, କଣିକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କିଛି ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ଯାହାରେ ରାଜନୀତିର ଗୁଢ଼ ଅର୍ଥ ଥିଲା। ସେ କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍ୟ, ମୋ ଉପଦେଶ କାନ୍ଧିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ। ମୁଁ ଯାହା କହିବି, ତାହାକୁ ମନେ ରଖ।" "ରାଜା ସଦା ଦଣ୍ଡ ପ୍ରୟୋଗ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବା ଉଚିତ, ନିଜ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ। ନିଜେ ଦୋଷହୀନ ହେବା ସହ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତା ଚିହ୍ନଟ କରି, ସେମାନଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଲୋକେ ଦଣ୍ଡର ଭୟରେ ସ୍ଥିର ରହନ୍ତି, ତେଣୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେବା ଉଚିତ। ନିଜ ଦୁର୍ବଳତା କାହାକୁ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କଛପ ଭଳି ନିଜ ଅଙ୍ଗ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ। "ଯେ ରାଜା ଲାଭ ଚାହେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସଦା ମାନ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣ ରକ୍ଷା ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଦମନ ପାଇଁ ତିଆରି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଏବଂ ଦୁଇଁ ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ। ଅପରାଧୀକୁ ଦୟା କଲେ ରାଜା ଏହି ଓ ପରଲୋକରେ ଅମାନ୍ୟ ଓ ପାପ ପାଏ। ଯଦି ଦୁଷ୍ଟ ଧନୀ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କ ବିପକ୍ଷରେ କାମ କରେ, ତେବେ ସେଉଁଠାରେ ଧରି, ହତ୍ୟା କରିବା ଓ ତାଙ୍କର ଧନ ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। "ଯେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ, ସେମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନ ରହିଲେ, ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥରେ ପ୍ରବୀଣ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ରାଜ୍ୟ, ନଗର, ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ଜିଲ୍ଲାରେ ଯେଉଁମାନେ ନିଯୁକ୍ତ, ସେମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରନ୍ତି କିମ୍ବା ନ କରିପାରନ୍ତି। ଅପରାଧୀ ଚିହ୍ନଟ ପାଇଁ ଗୁପ୍ତଚର ପଠାଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଧନ ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଚୁକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ। "କୌଣସି କାମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ବେଳେ ଅନୁଚିତ କାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଅପରିପକ୍ୱ କାଁଟା ଭଳି ଦୀର୍ଘ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇପାରେ। ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ଭଲ ଭାବେ ହୁଏ, ସେଉଁଠି କୃତି ପ୍ରଶଂସା ହୁଏ। ସଂକଟ ସମୟରେ ନିଷ୍କପଟ ହୋଇ କାମ କରିବା ଉଚିତ, ଶତ୍ରୁ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଉପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କାରଣ ଛୋଟ ଆଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଜଳାଇପାରେ। "ଶତ୍ରୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ମୃଦୁତା, ଦାନ, ଭେଦ, ଦଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ନାଶ କରିବା ଉଚିତ। ଶତ୍ରୁ ନିଜେ ଦୟା ମାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମା କଲେ ସେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇଯାଏ, ଅପରାଧୀକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ। "ଏହିପରି ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ଉପାୟ କଣ?"—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇ, କଣିକ କହିଲେ, "ପୂର୍ବେ ଏକ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ ଶୃଗାଳ ଥିଲେ, ଏବଂ ନିଜ କ୍ଷେମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏକ କୁଏଁଶିଆ ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ—ବାଘ, ଉନ୍ଦୁର, ନରିଆ ଓ ଭାଲୁଙ୍କ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୃଗପତିକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ବାଘ ପୁନିପୁନି ହତ୍ୟା ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଯୁବା, ତୀବ୍ର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତାଙ୍କୁ ଜୟ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଉନ୍ଦୁର ତାଙ୍କର ପା ଖାଇଦେଉ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଶୁଏ।" ଏଭଳି କଣିକ ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଗୁପ୍ତ ନୀତି ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ ଓ ଶତ୍ରୁ ଦମନର ଗୁପ୍ତ ମାର୍ଗ ଉଦ୍ଘାଟିତ ହେଲା।