ହେଉଛି ଏକ ଦିନ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ତାଙ୍କ ପିତା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଅପନା କଥା କହିଲେ— “ପିତାଜୀ, ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଯେ ନଗରବାସୀମାନେ ଅମଙ୍ଗଳ ସଂକେତ ଦେଉଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଆପଣ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଏହି ମତ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଛି—ସେ କେବେ ରାଜ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ନଗରବାସୀମାନେ ଆମ ଉପରେ ବଡ ଦୁଃଖ ଆଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ପୂର୍ବରୁ ପାଣ୍ଡୁ, ତାଙ୍କ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ; ଆପଣ, ଅନ୍ଧତା ଓ ଗୁଣ ଯୋଗରେ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ପାଇନାହାନ୍ତି। ଯଦି ପାଣ୍ଡବ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାର ନେଇଥାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଇବେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରେ ଆଉ ତାଙ୍କ ବଂଶଜ ପାଇଯିବେ। ତେଣୁ ଆମେ ଓ ଆମ ପୁଅମାନେ ରାଜବଂଶରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବା; ସମସ୍ତଙ୍କ ନଜରେ ଆମେ ଅପମାନିତ ହେବା, ହେ ଭୂମିପତି। ସଦା ଦୁଃଖରେ ରହି, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଇ, ଏପରି ଦୁରବସ୍ଥାକୁ ଆମେ ନ ଯାଉ, ରାଜନ୍; ଏହି ଅନୁସାରେ ନୀତି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ। ଯଦି ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଥାନ୍ତେ, ତେବେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ଅଧିକାର ପାଇଥାନ୍ତୁ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ।" ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପୁଅଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, କିଛି ସମୟ ଚିନ୍ତା କଲେ, ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ପାଣ୍ଡୁ ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, ମୋ ଉପରେ ବିଶେଷ ପ୍ରସନ୍ନ ଥିଲେ, ମୋ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଅଧିକ। ସେ କେବେ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମରେ ନିଜେ ଚିନ୍ତା କରୁନଥିଲେ; ସେ ସବୁବେଳେ ମୋତେ ସୂଚନା ଦେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ପାଣ୍ଡୁ ପରି ସଦା ଧର୍ମପରାୟଣ, ଗୁଣବାନ, ସାରା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ନଗରରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି। ଏପରି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ କିପରି ଆମେ ହଟାଇପାରିବୁ? ଏହି ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମିଳିଛି, ବିଶେଷକରି ସେଙ୍କର ସମସ୍ତ ସାଥୀମାନେ ଥିବାରୁ। ପାଣ୍ଡୁ ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା ଓ ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ, ନାତିମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ। ସେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆମେ ଓ ଆମ ବନ୍ଧୁମାନେ କିପରି ଅପଦ୍ରବ କରିପାରିବେ? ସେମାନେ ରାଜ୍ୟ ଚାହିବେନି, ବିଶେଷକରି ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି; ଆମେ କୌରବ ଓ ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟ। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଆମେ ଏହି ପୃଥିବୀରୁ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବୁ କି? ଭୀଷ୍ମ ସଦା ନିଷ୍ପକ୍ଷ, ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଆମ ସହିତ ଅଛନ୍ତି; ଏବଂ ପୁଅ ଯେଉଁପରି ଚାଲିଛନ୍ତି, ଡ୍ରୋଣ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଚାଲିବେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆମ ସହିତ; ଡ୍ରୋଣପୁତ୍ର କେବେ ତାଙ୍କ ମାମାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ। ଵିଦୁର ଆମ ବନ୍ଧୁ, କିନ୍ତୁ ସେ ଗୁପ୍ତରେ ପାଣ୍ଡବପକ୍ଷୀ; ସେ ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ବିରୋଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଆପଣ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ ଆଜି ବାରଣାବତକୁ ନିର୍ବାସିତ କରନ୍ତୁ; ଏଥିରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ଏହି ଭୟଙ୍କର, ଅନିଦ୍ରାକୁ ଦେଉଥିବା ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ, ହୃଦୟରେ ବେଧିଥିବା କାଂଟା ପରି, କ୍ରିୟାର ଅଗ୍ନି ପରି ଦହୁଥିବା ଏହି ଦୁଃଖକୁ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତୁ।” ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଶୂରତ୍ୱ, ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିର ଖବର ଶୁଣି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନ୍ୟ କଣିକକୁ ଡାକିଲେ, ଯିଏ ରାଜନୀତି ଓ ନୀତିରେ ପ୍ରବୀଣ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ— “ପାଣ୍ଡବମାନେ ସଦା ଉତ୍ସୁକ୍ତ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଇର୍ଷ୍ୟାବାନ୍; କଣିକ, ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଶାନ୍ତି କିମ୍ବା ବିଗ୍ରହ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ଉପାୟ କହ, ମୁଁ ତୁମ ଉପଦେଶ ଅନୁସରିବି।” ଏହି ସମୟରେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଶକୁନି, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଃଶାସନ ମଧ୍ୟ କଣିକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; କାରଣ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସଦା ସଚେତନ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ। ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ହେ ଭାରଦ୍ୱାଜ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଅନୁକୂଳ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? କେମିତି କରିବା ଉଚିତ?” ତାଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ସୁଖୀ ମନେ, ପ୍ରଶସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ କଣିକ କଠୋର କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ— “ହେ ରାଜନ୍, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଏହା ଶୁଣି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେବେ ନାହିଁ। ରାଜା ସଦା ଦଣ୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରଖିବା ଉଚିତ, ସ୍ୱଶକ୍ତି ଦେଖାଇବା ଉଚିତ; ନିଜେ ଦୋଷହୀନ ହେଉ, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତା ଚିହ୍ନଟ କରୁ। ସମସ୍ତେ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଭୟରେ ଥାଆନ୍ତି; ତେଣୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଚଲିବା ଉଚିତ। କେହି ତାଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ନାହିଁ କେହି ସେହି ଦୁର୍ବଳତା ଦ୍ୱାରା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ; ରାଜା କୁମ୍ଭୀର ପରି ନିଜ ଅଙ୍ଗ ଗୁପ୍ତ କରି, ନିଜ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ରାଜା ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ନିବାରଣ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଁ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ ଦୁଇଁ ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ; ତେଣୁ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ରାଜା ଏକ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦୟା କରି ଛାଡିଦେଇ, ତେବେ ସେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଅପମାନ ଓ ପାପ ଭୋଗିଥାଏ। ଯଦି କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ଧନ ଲାଭ କରି ରାଜାଙ୍କ ବିରୋଧ କରେ, ତେବେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଧରି, ହତ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କ ଧନ ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଯଦି ନିଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହନ୍ତି ନାହିଁ, ରାଜା ବିଶ୍ୱସ୍ୟ ଏବଂ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥରେ ପ୍ରବୀଣ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବେ। ଯେଉଁମାନେ ରାଜ୍ୟ, ନଗର, ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ଜିଲ୍ଲା ଉପରେ ନିଯୁକ୍ତ, ସେମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରନ୍ତି କିମ୍ବା ନ କରନ୍ତୁ; ତେଣୁ ଯଥା ହେଉ। ତଦନୁସାରେ ତଦନୁସନ୍ଧାନ ପାଇଁ ଚୋରା ଚର ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ତଦନ୍ତ କରି, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଧନ ନେଇ, ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।