ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମତ୍କାରି ଗ୍ରନ୍ଥରେ, ସୌପ୍ତିକ ଓ ଈଷୀକ ଉପାଖ୍ୟାନ ପରେ, ତାପରେ ଷ୍ଟ୍ରୀ ପର୍ବ ଆସିଛି, ଯେଉଁଠାରେ କରୁଣାର ଉଦୟ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ନିଜ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ଶୋକରେ ଅନ୍ଧ ଓ ବିବେକହୀନ ହୋଇ, ଏଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଣିଥିବା ଲୋହା ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖିଲେ। ଭୀମସେନଙ୍କ ଧୂର୍ତ୍ତତା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମନକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା; ଏଭଳି ଜ୍ଞାନୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଶୋକରେ ଦହିଗଲେ। ଏଠାରେ ବିଦୁର ରାଜାଙ୍କୁ ଜନମ ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଥିବାବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଓ ମୋକ୍ଷ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କଲେ। ଏଠି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, କୌରବ ଯୁୟୁତ୍ସୁ ଓ ରାଜ ଗୃହର ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ବିଦାୟ ନେବାର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ନାୟକମାନଙ୍କ ଜଣେଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ନାରୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ; ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରୋଷ ଓ ବିଭ୍ରାନ୍ତିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁତ ହେଲେ। ଏଠି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ନିଜ ପୁଅ, ଭାଇ, ପିତା—ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଲାଇନାହାନ୍ତି—ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ପୃଥିବୀରେ ପଡିଥିବା ଦେଖିଲେ। ଏଠି ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ଦୁଃଖ, ନିଜ ପୁଅ ଓ ପୌତ୍ରମାନେ ମୃତ ହେବାରେ ତାଙ୍କ ଶୋକ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ତାଙ୍କ ରୋଷ ଶାନ୍ତ କରିବା ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠି ମହାଧର୍ମନୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ପାଳକ ରାଜାମାନଙ୍କ ଶବରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଦାହ କ୍ରିୟା କଲେ। ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଦାନ କ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, ପୃଥାଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ପୁଅ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ ରହସ୍ୟ ଖୋଲିଗଲା। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ପୃଥାଙ୍କ ପୁଅ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ବ୍ୟାସ ବିବରଣା କରିଛନ୍ତି; ଏହା ଏକାଦଶ ପର୍ବ, ଯାହା ଦୁଃଖ ଓ ବିପତ୍ତିର କାରଣ। ଏହି ପୁସ୍ତକ ମାନବ ହୃଦୟକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାକୁ ଓ ଅଶ୍ରୁ ଆଣିବାକୁ ରଚିତ, ଏହି ପର୍ବରେ ସତେଇ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି। ଏଠି ଶତ୍ ଏବଂ ପଚାସ ଓ ପ୍ରତିଶତ ଏବଂ ପଚିଶ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ଏଭଳି ବ୍ୟାସ ଜ୍ଞାନୀ ଭାରତ ଗାଥା କଥା କରିଛନ୍ତି। ଏଠି ପରେ ଦ୍ୱାଦଶ ପର୍ବ ଶାନ୍ତି ପର୍ବ ଆସେ, ଯାହା ଜ୍ଞାନକୁ ବଢ଼ାଏ; ଏଠି ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବିରକ୍ତିରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ—ନିଜ ପିତା, ଭାଇ, ପୁଅ, ନିକଟାତ୍ମୀୟ, ଚାଚାମାନେ ମୃତ୍ୟୁ କରିଥିବା ପରେ—ଶାନ୍ତି ପର୍ବରେ ଶରତାଲ୍ପିକାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠି ରାଜାମାନେ ଯାହା ଜ୍ଞାନ ଚାହିଁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜାଣିବାକୁ ଉଚିତ ନୀତି ଓ ବିପତ୍ତିରେ କରଣୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଏହା ଜାଣିଲେ, ଜନେ ନିଜେ ମହାଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିପାରିବେ; ଏଠି ମୋକ୍ଷ ଶାସ୍ତ୍ରର ବିଭିନ୍ନ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ପର୍ବ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏହିପର୍ବରେ ତିନି ଶତ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି। ଏଠି ଉନତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ନବଟି ତପସ୍ଵୀ ବିଷୟ ଓ ଚଉଦ ହଜାର ଷାତ ଶତ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ଏଠି ସାତଟି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି, ସଂଖ୍ୟା ପଚିଶ; ଏହା ପରେ ଉତ୍ତମ ଅନୁଶାସନ ପର୍ବ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏଠି କୁରୁ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିଜ ସ୍୵ଭାବ ଗ୍ରହଣ କରି, ଭାଗୀରଥୀପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ନିର୍ଣ୍ୟ ଶୁଣିଲେ। ଏଠି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଇନ ନୀତି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦାନର ଫଳ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠି ଦାନର ଉପଯୁକ୍ତ ଗ୍ରହୀତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୀତି ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଚର୍ଯ୍ୟା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ୟ ମାର୍ଗ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠି ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମହାପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ଧର୍ମର ଗୁପ୍ତତା ଏବଂ ତାହାର ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ସମ୍ପର୍କରେ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠି ବହୁ ଉପାଖ୍ୟାନ ଓ ଉତ୍ତମ ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଇଛି; ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସ୍ଵର୍ଗ ଲାଭ ବିବରଣା ଏଠି ଅଛି। ଏହି ତ୍ରୟୋଦଶ ପର୍ବ ଧର୍ମ ନିର୍ଣ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରେ; ଏଠି ଏକ ଶତ ଚଉଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି। ଏଠି ଏକ ଅଷ୍ଟ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ଏହା ପରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧ ପର୍ବ ଅଶ୍ୱମେଧିକ ପର୍ବ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଏହିପର୍ବରେ ସମ୍ବର୍ତ୍ତ ଓ ମାରୁତ୍ତ ଗାଥା, ଉତ୍ତମ ଉପାଖ୍ୟାନ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଧନ ଲାଭ ଓ ପରିକ୍ଷିତ ଜନ୍ମ ବିବରଣା ଅଛି। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦହିଥିବା ଏକ ଜନକୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦେବା, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଘୋଡ଼ା ଛାଡ଼ିବା, ତାପରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଅନୁସରଣର ଯାତ୍ରା ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଅନ୍ୟନ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ବିବରଣା ଅଛି; ଧନଞ୍ଜୟ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦାପୁତ୍ର ଓ ନିଜ ପୁଅ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ବବ୍ରୁବାହନ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିପଦ ଆସିଲା; ସୁଦର୍ଶନ ଉପାଖ୍ୟାନ, ବୈଷ୍ଣବ ଗାଥା, ଧର୍ମ ଉପାଖ୍ୟାନ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ନକୁଳ ଉପାଖ୍ୟାନ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ଅଶ୍ୱମେଧିକ ପର୍ବ ଚମତ୍କାରି ଅଛି; ଏଠି ଏକ ଶତ ତିନି ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି। ଏଠି ତିନି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଓ ଏତିକି ଶତ ଓ ପ୍ରତିଶତ ଏବଂ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ତାପରେ ପଞ୍ଚଦଶ ପର୍ବ ଆଶ୍ରମବାସିକ ଆସେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଗାନ୍ଧାରୀ ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ବିଦୁର ମଧ୍ୟ ଗଲେ; ସେମାନେ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରିଥା ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୟରେ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଏଠି, ନିଜ ପୁଅଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ସେବାରେ ନିବେଶିତ ରାଣୀ ନିଜ ପୁଅ, ପୌତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମୃତ ରାଜାମାନେ ଦେଖିଲେ। ସେ ନାୟକମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଗଲେ, ଏବେ ମୁନି କୃଷ୍ଣଙ୍କ କୃପାରେ ପୁନଃ ଆସିଥିବା ଚମତ୍କାରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦମ୍ପତି ଦୁଃଖ ତ୍ୟାଗ କରି ଉତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ; ବିଦୁର ଧର୍ମରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଶ ଲାଭ କଲେ। ଜ୍ଞାନୀ ସଞ୍ଜୟ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ନିୟମିତ ଗାବଲ୍ଗଣ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଏଠି ନାରଦଙ୍କୁ ଭୃଷ୍ଣିମାନେ ମହାବିନାଶ ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣିଲେ; ଏହି ଚମତ୍କାରି ଏବଂ ବଡ଼ ଘଟଣା 'ଆଶ୍ରମବାସିକ' ପର୍ବରେ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି।