ଅର୍ଜୁନ ସିଧା, ବକ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ପ୍ରଭୃତି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାରରେ ଅପୂର୍ବ ପାରଦର୍ଶିତା ଅর্জନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ଓ ତ୍ୱରିତଗତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ଏହି ଦୌତ୍ୟରେ କେହି ତାଙ୍କ ସମାନ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ଥିଲେ ନାହିଁ। ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟ ଏହି କଥାକୁ ଅନୁଭବ କରି, କୌରବ ସଭାରେ ଗୁଡାକେଶ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ମୋ ଶିକ୍ଷକ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟ, ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ। ମୁଁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ବାହାରିଲି, ଏବଂ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କଲି। ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ରହ୍ମଶିର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଦଗ୍ଧ କରିପାରେ। ମୋ ଗୁରୁ ମୋତେ ଏହା ଦେଇ କହିଥିଲେ— 'ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ମାନବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।' ବ୍ୟାପକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ କେବଳ ଦୁର୍ବଳ ଶତ୍ରୁ ବା ଗୁପ୍ତ ଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅଯାଇଛି। ଏହି ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତିରେ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଯୋଗ୍ୟ; ଅନ୍ୟ କେହି ଏହାର ଅର୍ହତା ନୁହେଁ। ତେବେ, ମୁନିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ବ୍ରତକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦରକାର, ଏବଂ ତୁମେ ତୁମ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଏବଂ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଞ୍ଜା କର। ଫଳଗୁନ ଅର୍ଜୁନ ଏହି ଦକ୍ଷିଣା ଦେବାକୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ, ତେବେ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟ କହିଲେ— 'ପାପରହିତ ଅର୍ଜୁନ, ତୁମ ଦକ୍ଷିଣା ହେଉଛି, ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।' ଅର୍ଜୁନ ସମ୍ମତି ଦେଇ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶିର ନମାଇ, ନମ୍ରତାର ସହ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ ହେଲେ। ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ— 'ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ କରିଛି, ଯେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ କେହି ତୁମ ସମାନ ନୁହେଁ। ଏହା ସଫଳ କରିଛି, ଏବଂ ଏହି ଉପରେ କେହି ନାହିଁ। ଦେବତା, ଦାନବ, ଦାନବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ନୁହେଁ, ମଣିଷମାନେ ତ ଦୂରର କଥା। ପୃଥିବୀରେ କେବଳ ଏକମାତ୍ର ତୁମଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି— ଲୋଟସ୍ନେତ୍ର କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ବୃଷ୍ଣିବଂଶରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, କଂସ ଓ କାଳିୟାଙ୍କୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରର ଧାରଣକାରୀ ସେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜିତିପାରିବେ; ଏହି କଥା କହି ମୁଁ ଅସତ୍ୟ କହୁନାହିଁ। ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୁଏ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶାନ ଆଦି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସେଉଁଠି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଭୋକ୍ତା ଓ ସଂହାରକ। ସେଉଁଠି ପରମ ପୁରୁଷ— ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ, ବର୍ତ୍ତମାନ; ନିତ୍ୟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଅବିକାରୀ, ଅଚଳ ଓ ପ୍ରାଚୀନ। ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ନିଜ ଲୀଳାରେ ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କେହି ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ନ ନେଇଛନ୍ତି, ନ ନେବେ। ସେ ତାଙ୍କ ମାମାଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବର ଶିକ୍ଷକ ଓ ପିତା ହେଲେ; ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଣିଷ ତାଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ କି? ସେ ତୁମ ଶ୍ୟାଳୀ ପତି ଓ ବନ୍ଧୁ, ଏବଂ ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ସମାନ ପ୍ରିୟ; ତାଙ୍କର ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ବିଶେଷ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଗାଢ଼ ବନ୍ଧୁ। ତୁମେ ଓ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କେବେ ହେବନାହିଁ, ମଜାରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ପୂର୍ବରୁ ଏକଥର ଶକ୍ର ତାଙ୍କୁ ତୁମ ପାଇଁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଥିଲେ। ଗୋକୁଳରେ ନନ୍ଦ ଗୋପଙ୍କ ଦୟାରେ, ମୋ ସଂଶ୍ରୟ ଭାଗ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ପାଣ୍ଡବ ଭୂମିରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି। ଶ୍ରୀମାନ୍ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ ଅର୍ଜୁନ, ଶୂରବୀର, ଭୂମିର ଭାର ହରଣରେ ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ଆମ ପ୍ରୟୋଜନରେ, ତାଙ୍କୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରି ରକ୍ଷା କର; ଏହିପରି ଫଳଗୁନକୁ ଶକ୍ର କହିଥିଲେ। ତାପରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ମହାପୁରୁଷ କହିଲେ— 'ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କ ଭଉଣୀର ପୁଅ, ପାଣ୍ଡବ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଅର୍ଜୁନକୁ ଜାଣେ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ; ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅଂଶକୁ ରକ୍ଷା କରିବି।' 'ପୃଥିବୀରେ ଆମର ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଭଳି କିଛି ନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେ, ସେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି କରେ; ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରେ, ସେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱେଷ କରେ। ମୋର ଯେଉଁଟି, ସେଉଁଟି ତାଙ୍କର; ତାଙ୍କ ବିନା ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।' ଏଭଳି ହରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ପୂର୍ବରୁ ଶକ୍ରଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ଏହିପରି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କେହି ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅ। ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଶ୍ରୟ। ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁରୁ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିଞ୍ଜା କରି, ତାଙ୍କ ପାଦ ଧରି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନମ୍ର ହେଲେ। ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଧନୁର୍ବାଣର ଧ୍ୱନି ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କରିଥିଲା; ସାରା ଜଗତରେ ଏମିତି ଧନୁର୍ଧର କେହି ନାହିଁ। ଗଦା, ତଳୱାର, ରଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଲେ; ଧନଞ୍ଜୟ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷତା ଅର୍ଜନ କଲେ। ସହଦେବ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞା ଧାରଣ କରି, ଅସ୍ତ୍ର, ଶାସ୍ତ୍ର, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଚଳାଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଳା ଶିଖି, ଭାଇମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁଗତ ହେଲେ। ନକୁଳ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ବିଶିଷ୍ଟ ଯୋଦ୍ଧା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ ଓ ଅତିରଥ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଗିଲେ। ଗାନ୍ଧର୍ବ ଯୁଦ୍ଧରେ, ତିନି ବର୍ଷ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ସୌବୀର ରାଜା, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବଧ କରିଥିଲେ। ପ୍ରବଳ ପାଣ୍ଡୁ ମଧ୍ୟ ଯବନ ରାଜାଙ୍କୁ ବଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ବଶ କରିଥିଲେ। ସୌବୀରର ବିପୁଳ ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଗର୍ବିତ ଯୋଦ୍ଧାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ପାର୍ଥ ଜିତିଥିଲେ।