ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ରାଜା, ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସେହି ସମୟରେ କିଛି ଦିନ ପରେ ସେଉଁଠି ଅରଣ୍ୟରେ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ ଅପ୍ସରା ମେନକା, ଫୁଲ ଓ ଗଛର ସଜାରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖାଦେବାକୁ ଆସିଲେ। କିନ୍ତୁ ମେନକା ଆସି ଦେଖିଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନାହାନ୍ତି। ଏହି ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କ ଶୁକ୍ର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ତା’ପରେ ରାଜା, ଲଜ୍ଜାବଶତଃ, ନିଜ ପାଦରେ ଏହି ଶୁକ୍ରକୁ ଦଳିଦେଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଡ୍ରୁପଦ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେହି ରାଜା ଋଷିଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଫଳରେ, ଶୀଘ୍ର ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜାଙ୍କ ପାଦ ପଡ଼ିଥିଲା। ତା’ପରେ ସମସ୍ତ ତପୋଧନୀ ଋଷିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଶିଶୁକୁ ଡ୍ରୁପଦ ନାମ ଦେଲେ। ଡ୍ରୁପଦ ସେଉଁଠି ଭାରଦ୍ୱାଜ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏକ ଶୋଭାମୟ ମୁହଁ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ ହୋଇ, ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପଞ୍ଚାଳ ରାଜା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ କରି, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ମହାତ୍ମା ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ନିକଟରେ ରଖିଦେଲେ। ଏହିପରି, ସେଉଁଠି ଡ୍ରୁପଦ ଓ ଦ୍ରୋଣ, ଅରଣ୍ୟରେ ଥିବାବେଳେ, ବେଦ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଶାଖା ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ, ସେ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖୁସିରେ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ତାଙ୍କ ପିତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ; ଏବଂ ତା’ପରେ ପଞ୍ଚାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ କଲେ। ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରି ଡ୍ରୁପଦ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଲେ, ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗକୁ କରନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଡ୍ରୁପଦ ଓ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଜନ୍ମକଥା କହିଲି, ଯେପରି ନିଜେ ଘଟିଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଯେଉଁଠି ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କୌରବମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ହେବା ସହ, ରାଜ୍ୟ ପାଳନରେ ସମର୍ଥ ଅଟୁଟ ଦେଖିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ୍ୟ ଦେବା ଉପରେ ଆଲୋଚନା କଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ବର୍ଷଶେଷରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ। ଏହା ପରେ ଅତି କ୍ଷିପ୍ର, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର, ଆଚରଣ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଖ୍ୟାତିକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କଲେ। ତଳୱାର, ଗଦା ଓ ରଥ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଭୀମ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କଠାରେ ନିରନ୍ତର ଶିକ୍ଷା ନେଲେ। ଶିକ୍ଷା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଭୀମ ଶକ୍ତିରେ ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନଙ୍କ ସମାନ ହେଲେ, ଏବଂ ଭାଇମାନେ ଯାହା କହିଲେ ତାହା କରିବେ। ସେ ଦୃଢ଼ ହସ୍ତ, ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ଭେଦନ କୁଶଳ ଥିଲେ, ରେଜର, ବାଣ, ଓ ଚୌଡ଼ା ମୁଣ୍ଡିଆ ବାଣର ବ୍ୟବହାରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସିଧା, ବାଙ୍କା ଓ ବିସ୍ତୃତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଗତି ଓ କୌଶଳରେ କେହି ସମ କରିପାରିବେନି। ଦ୍ରୋଣ, ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଯେ କେହି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସମାନ ନାହାନ୍ତି, ଏହି କଥା କୌରବ ସଭାରେ ଗୁଡାକେଶଙ୍କୁ କହିଲେ। "ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ମୋର ଗୁରୁ ଆଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ। ମୁଁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ବାହାରି, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଅଚ୍ୟୁତ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଲି। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର 'ବ୍ରହ୍ମଶିର' ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯାହା ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଦାହ କରିପାରେ; ମୋର ଗୁରୁ ଏହା ଦେଇ କହିଥିଲେ, 'ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ବ୍ୟବହାର କରିବ ନାହିଁ।' ଏହା କେବଳ ଦୁର୍ବଳ ପ୍ରାଣୀ ବା ଗୁପ୍ତ ଶତ୍ରୁ ସହ ଯୁଦ୍ଧକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ଅନୁମତି। ଏହି ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ତୁମେ ଏକା ଅର୍ଜିତ କରିଛ, ଅନ୍ୟ କେହି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ ତୁମେ ଶିଷ୍ୟଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ତୁମ ବନ୍ଧୁ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏହି ଦେବା ଉଚିତ। ଫାଲ୍ଗୁନା ଏହା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, ତେବେ ଗୁରୁ କହିଲେ, 'ଶିଷ୍ୟଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ତୁମେ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।' ଅର୍ଜୁନ ଏହି କଥା ମାନି, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପାଦେ ନମସ୍କାର କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ନମ୍ରତାରେ ଦଣ୍ଡାତ୍ମକ ହେଲେ। ଦ୍ରୋଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, 'ପାର୍ଥ, ମୁଁ ପୂର୍ବେ କହିଥିଲି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ କେହି ତୁମ ସମାନ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଏପରି ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛି ଯେ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ କେହି ତୁମ ସମାନ ନୁହେଁ; ଏହା ମୁଁ ସଫଳ କରିଛି। ଦେବ, ଦାନବ, ଦାନବାଦି ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ନୁହେଁ; ମାନବମାନେ ତ ଅଧିକ କମ୍। ପୃଥିବୀରେ ଏକମାତ୍ର ତୁମଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି—ସେହେଁ କୃଷ୍ଣ, ପଦ୍ମନାଭ, ଭୃଷ୍ଣିବଂଶଜ, କଂସ ଓ କାଳିୟ ନିହନ୍ତା। ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବିଜୟ କରିପାରିବେ; ତଥାପି, ଏହା କହି ମୁଁ ଏଠାରେ ଅସତ୍ୟ କହୁନାହିଁ। ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କୁ ଭରସା କରେ, ତାଙ୍କୁ ନିମଜ୍ଜିତ ଓ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଭବ କରେ; ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶାନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପରମ ଦଶାକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ନାଭିରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ସେ ଏକା ନିର୍ମାତା, ଭୋକ୍ତା ଓ ସଂହାରକ। ସେ ଏକମାତ୍ର ପରମ ପୁରୁଷ—ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍, ବର୍ତ୍ତମାନ; ଶାଶ୍ୱତ, ବ୍ୟାପ୍ତ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଅଚଳ ଓ ପୁରାତନ। ସେ ନିଜ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ, ଲୀଳାରେ, ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅବତରଣ କରନ୍ତି; କେହି ତାଙ୍କ ସମାନ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, ନେଇନଥିଲେ, ନେଇବେ ନାହିଁ। ସେ, ତାଙ୍କ ମାମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ ଓ ପିତା ହେଲେ; ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କେଉଁ ମଣିଷ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ବିଜୟ କରିବାକୁ ଚାହିବ?