ଦୃପଦ ରାଜାଙ୍କ ମନରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଦ୍ୱେଷ ଓ ପ୍ରତିଶୋଧର ଆଗ୍ନି ଜଳି ଉଠିଥିଲା। ତିନି ଭାବିଲେ—ଯେପରିକି ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ପରଶୁରାମ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମର ନାଶ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥିଲେ, ସେପରି ଦ୍ରୋଣ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ନାଶ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତି ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ଦୁହିଁ ମିଶିଥିବା ଏହି ଦିବ୍ୟ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଦୃପଦ ଏକ ସଫଳ ମହାପୁରୁଷ ଭାବେ ମନେ କଲେ। ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ବାଣ, ଶୁଳ, ଅସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶସ୍ତ୍ର ରୋକିପାରିବ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତି ଯେପରିକି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ହୋମ ହୁଏ, ସେହିପରି ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଏପରି ଭୟାନକ ଏବଂ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଯେ, ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟ କେହି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଶତ୍ରୁମାନେ ସାମ୍ନା କଲେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଉଭୟ ଶକ୍ତିର ସମନ୍ୱୟରେ ବିଜୟ ହାସଲ କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଏକାତ୍ମ ହୁଅନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ; ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତିରେ ଦୃଢ଼ ତାପରେ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିର ଶରଣ ନେଇଛି। ଦୃପଦ ଏହି ଭାବରେ ବିଚାର କରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହାପୁରୁଷ ଯାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, କହିଲେ, “ଦ୍ରୋଣଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଥିବା ଆପଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଯଦି ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ପୁତ୍ର ମିଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନାଶକ ହେବେ, ତେବେ ମୋର ଅଭିଲାଷ ପୂରଣ ହେବ। ମୋ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ଅନେକ ଗାଈ ଦାନ କରିବି।” ଯାଜ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ,” ଏବଂ ସେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଉପାୟାଜଙ୍କୁ, ଯଦିଓ ସେ ଅନିଚ୍ଛୁକ ଥିଲେ, ସହଯୋଗ ପାଇଁ ଡାକିଲେ। ତାପରେ ଯାଜ ଦୃପଦଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ କରି କହିଲେ, “ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଦେବି।” ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମହାମୁନି ଯାଜ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ବିଧିମତ ରୂପେ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଯାଜ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଉପାୟାଜ ମଧ୍ୟ ଯାଜଙ୍କ ସହିତ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କଲେ। ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ବୈତାନ ଯଜ୍ଞ କରାଯିଲା; ଯେପରି ପୁତ୍ର ଆଶା କରାଯିବ, ସେପରି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେବ। ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଘାତକ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଦୃପଦ ଏହି ଯଜ୍ଞ କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଥାବିଧି ହୋମ କଲେ; ତାଙ୍କର ଜନାନୀ କୌସବୀ ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଆଶା କରିଥିଲେ। ଯଥାସମୟରେ, ସେ ବୈତାନୀୟ ବିଧି କରି ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ପ୍ରିଷତୀ ରାଣୀଙ୍କୁ ଡାକାଯିଲା। ଯାଜ କହିଲେ, “ମୋ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତୁ, ରାଣୀ ପ୍ରିଷତୀ; ଏଠାରେ ଏକ ଝିଅ ଓ ଏକ ପୁଅ ଆପଣଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ରାଜବଂଶର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ।” ପ୍ରିଷତୀ କହିଲେ, “ମୋ ମୁହଁ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ନୁହେଁ, ତଥାପି ମୁଁ ଶୁଭ ଗନ୍ଧ ବହନ କରୁଛି; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଆପଣ ରହନ୍ତୁ, ପ୍ରିୟ ପୁରୋହିତ।” ଯାଜ ଉତ୍ତରେ କହିଲେ, “ଯାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କୃତ ଏହି ହୋମ, ଉପାୟାଜଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର; ଏହା କେମିତି ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ? ପ୍ରିଷତୀ, ଆପଣ ଚାହୁଁନ୍ତି କି ରୁହନ୍ତି, ଯାହା ଇଚ୍ଛା।” ଏପରି କହି, ଯାଜ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରେ ହୋମ କଲେ। ତକ୍ଷଣାତ୍ ଅଗ୍ନିରୁ ଏକ ଦେବତୁଳ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଭୟଙ୍କର ଦେହଯୁକ୍ତ, କିରିଟ ଧାରୀ, କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା, ତଳୱାର, ବାଣ, ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଏବଂ ଘୋର ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଏକ ପୁଅ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ସେ ଏକ ଶୋଭାମୟ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଧ୍ୱନି ହେଲା: “ଏହିଯେ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ, ଏହା ରାଜପୁତ୍ର, ପଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କ ଯଶ ଓ ଭୟ ନାଶକ।” ଆଉ ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ ଦେବବାଣୀ କହିଲା, “ଏହି ପୁଅ ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବେ, ଏବଂ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।” ପଞ୍ଚାଳମାନେ ଏହି ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ‘ବାହ! ବାହ!’ ବୋଲି ଉଲ୍ଲାସ କରିଲେ। ଏହିପରେ, ପୁରୋହିତ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟ ହୋମ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ହବି ଦେଉଁତୁ, ଏକ ଝିଅ ମଧ୍ୟ ବେଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ପୁନଃ, ଏହି ପ୍ରଭାଗ୍ରାହିଣୀ ପଞ୍ଚାଳୀ କନ୍ୟା ବେଦି ମଧ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ—କୁନ୍ଦନାପର ଦେହ, ମନୋହର ରୂପ, ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ, ନୀଳ କୁନ୍ଦଳି ଚୁଲି, ମାନବ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଶ୍ରୀଦେବୀ ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତାମ୍ର ନଖ, ଚମତ୍କାର ଭୃକୁଟି, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଅଙ୍ଗ, ନୀଳ କମଳ ଗନ୍ଧ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ; ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏବେ ଆକାଶରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ବାଣୀ ହେଲା: “ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ୟାମା କନ୍ୟା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଵଂଶର ନାଶ କରିବେ। ସେ ଦେବମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବେ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଭୟଭୀତ ହେବେ।” ଏହି ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ପଞ୍ଚାଳମାନେ ସିଂହମାନ୍ୟଙ୍କ ପରି ଗର୍ଜନ କଲେ, ମାଟି ତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଧାରଣ କରିପାରୁନଥିଲା। ଏଭଳି ଭାବରେ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ପୁଅ ଓ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଝିଅ ମିଳିଲେ—ଉଭୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଓ ଉତ୍ତମ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର ଧାରକ ଥିଲେ। ପ୍ରିଷତୀ ଏହା ଦେଖି, ଯାଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ—“ଏମିତି ହେଉ, ଯେଉଁଠାରେ ମତେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ତାଙ୍କର ମାତୃ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଉନାହିଁ।” ଯାଜ, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ, “ତଥାସ୍ତୁ” କହିଲେ। ଏହିପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନାମ ଦେଲେ—ପୁଅଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ତା, ଅଜୟତା ଓ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା “ଦୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ” ଓ ଝିଅଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଶ୍ୟାମା ବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା “କୃଷ୍ଣା” ବୋଲି ନାମକରଣ କଲେ। ଏହିପରି ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ମହାୟଜ୍ଞରେ ଏହି ଦୁଇଜଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ପରେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ କଲେ।