କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ମହାରଙ୍ଗଶାଳା ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଗଲା। ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଦଳରେ ବଂଟିଯିବାରେ, କୁନ୍ତିଭୋଜଙ୍କ କନ୍ୟା କୁନ୍ତୀ ସତ୍ୟଟିକୁ ବୁଝି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଦେଖି, ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ ବିଦୁର କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ସହଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ଶୀତଳ ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ। ସ୍ନାନ ପରେ ଅନ୍ତତଃ କୁନ୍ତୀ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଫେରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ମନୋଯୋଗରେ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ତଃକରଣର ଅସ୍ଥିରତାରେ କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ଶରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ କ୍ରୁପା, ଏକଳ ଯୁଦ୍ଧର ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ଦୁଇଁ ତୀବ୍ର ବୀର ଧନୁଧରଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ପୃଥାଙ୍କ ସବୁଠୁ ଛୋଟ ପୁଅ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ସନ୍ତାନ। କୌରବ ତୁମ ସହ ଏକଳ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ। ହେ ବଳଶାଳୀ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ମାତା, ପିତା ଓ ବଂଶର ନାମ ରାଜାମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଘୋଷଣା କର, କାରଣ ତୁମେ ତୁମ ବଂଶର ଶୋଭା। ଏହି ଜଣା ହେଲେ ପାର୍ଥ ତୁମ ଆହ୍ୱାନ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ, ନାହିଁ ମଧ୍ୟ ହେଇପାରେ, କାରଣ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଅଜଣା ବଂଶର ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ।” କ୍ରୁପାଙ୍କ ଏହି କଥାରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମୁହଁ ଲଜ୍ଜାରେ ନମ୍ର ହୋଇଗଲା, ବର୍ଷାଭିଜ୍ଜିତ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭଳି ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅବନମ୍ର ହେଇପଡ଼ିଲା। କର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ, “ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ରାଜନ୍ୟ ଜନ୍ମର ତିନି ପ୍ରକାର ଅଛି—ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶ, ବୀରତା ଓ ସେନାନାୟକତ୍ୱ। ଜଳରୁ ଅଗ୍ନି, ବ୍ରାହ୍ମଣରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପାଥରୁ ଲୋହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସବୁଠାରେ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ମୂଳରେ ଅଧିକ। ଯଦି ଏହି ଫାଲ୍ଗୁନ କିଙ୍ଗର ଆଜ୍ଞା ବିନା ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗ ଦେଶର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବି।” ଏପରେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ରାଜା ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଭିଷେକ ସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ କଲେ। ଦଶ ହଜାର ଗାଁ ଦାନ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘୋଷଣା କଲେ—“ଏହିଁ ଅଙ୍ଗ ଦେଶର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।” ସେହି ମହୁର୍ତ୍ତରେ, କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଚନ୍ଦନ ଓ ପୁଷ୍ପ ସଜିତ ଘଟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହାସନ ଉପରେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗ ଦେଶର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଗଲା। ରାଜସ୍ୱ ଆଳଙ୍କାର, ମୁକୁଟ, ହାର, ବାହୁଦଣ୍ଡ ଓ ଚୂଡ଼ାମଣି ପିନ୍ଧି, କର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ଭାବେ ଶୋଭିତ ହେଲେ। ସ୍ୱେତ ଛତ୍ର, ଚାମର ଓ ବିଜୟ ଧ୍ୱନିରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କର୍ଣ୍ଣ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୋତେ ଏହି ଦାନ ପାଇଁ ଆପଣ କ’ଣ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି?” ଦୁର୍ୟୋଧନ କହିଲେ, “ମୋ ଏକମାତ୍ର ଇଚ୍ଛା—ତୁମ ଅଟୁଟ ମିତ୍ରତା।” କର୍ଣ୍ଣ ଲାଜ୍ଞାନ୍ତି, “ତଥାସ୍ତୁ,” ବୋଲି ଦୁଇଁଜଣେ ଏକାଉଁଥିରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଅତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପିତା ଅଧିରଥ, ଉପର ଚେରା ଖସିଯିବା, ଘମ ଓ କମ୍ପନରେ ଅତିବେଗରେ ରଙ୍ଗଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ସେ ଜୀବନ ନିମନ୍ତେ ଡାକିଆଯାଇଛନ୍ତି। କର୍ଣ୍ଣ, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଖାଇ, ଧନୁ ତଳେ ରଖି, ଅଭିଷେକର ଜଳରେ ଭିଜା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଅଧିରଥ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ, ପତ୍ର ଉପରେ ପାଦ ଢାକି, “ପୁଅ,” ବୋଲି କହିଲେ, ଏବଂ ଭଲପାଇଁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅଙ୍ଗ ଅଭିଷେକର ଜଳରେ ଭିଜା କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ନିଜ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଭୀମସେନ ଚିନ୍ତା କଲେ ଏହି କର୍ଣ୍ଣ ଏକ ସାରଥିଙ୍କ ପୁଅ। ସେ ହସିକି ଉପହାସରେ କହିଲେ, “ଏହି ସାରଥିପୁଅ, ତୁମେ ପାର୍ଥଙ୍କ ହାତରେ ମରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ। ତୁମ ବଂଶ ଅନୁଯାୟୀ, ତୁମେ ଚାଲି ଚାବକ ଧର। ତୁମେ ଅଙ୍ଗ ଦେଶର ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ଯେପରି କୁକୁର ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନି ପାଖରେ ନୈବେଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।” ଏହି ଉପହାସରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଧର୍ମ ତଳିଗଲା, ସେ ଅଲ୍ପ ଅଲ୍ପ ଫୁସିଲେ ଏବଂ ଦିଗନ୍ତକୁ ଦେଖି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏହା ଦେଖି ଦୁର୍ୟୋଧନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେପରି ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପଦ୍ମସର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଏ। ସେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଭୀମ, ଏପରି ଅପମାନକର କଥା ତୁମ ପକ୍ଷରୁ ଶୋଭା ଦେଉନାହିଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟ ସଦା ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ; ବୀର ଓ ନଦୀର ମୂଳ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି, ଏହି କଥା ଜଣା ଯାଏ ନାହିଁ। ଜଳରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ବ୍ୟାପିଥାଏ; ଦଧୀଚିଙ୍କ ଅସ୍ଥିରୁ ବଜ୍ର ତିଆରି ହୋଇ ଦାନବ ନାଶ କରିଥିଲା। ଦେବସେନାପତି କାର୍ତ୍ତିକେୟ କୃତ୍ତିକାର ପୁଅ, ଅଗ୍ନିର ସନ୍ତାନ, ଭୟାନକ ଓ ଗଙ୍ଗାର ପୁଅ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମରୁ ଆସିଛନ୍ତି—ଯେପରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ। ଶସ୍ତ୍ର ଶିରୋମଣି ଦ୍ରୋଣ କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ଗୌତମ ନଳରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ତୁମ ଜନ୍ମର କଥା ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଛି—କୁଣ୍ଡଳ ଓ କବଚ ସହିତ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଏକ ବାଘିନୀ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକ ଦେଶ ନୁହଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିବାର ଯୋଗ୍ୟ—ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ମୋର ସହଯୋଗରେ। ଯଦି କେହି ମୋ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅସହ୍ୟ କରନ୍ତି, ତେବେ ଚାରିଏ ପାଖରୁ ଆସନ୍ତୁ ଏବଂ ଧନୁ ଉଠାନ୍ତୁ।” ଏପରି କଥାରେ ସମଗ୍ର ରଙ୍ଗଶାଳାରେ ବିପୁଳ କ୍ଲାମୋଧ୍ୱନି ଓ ‘ଶାବାଶ’ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା। ପରେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ଦୀପମାଳିକା ଆଲୋକରେ ରଙ୍ଗଶାଳା ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପା ଓ ଭୀଷ୍ମ ସହିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ଅବାସକୁ ଫେରିଗଲେ।