ଯୁଦ୍ଧର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶଲ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୁଏଥିବା କଠୋର ବାଦବିବାଦ, ହଂସ ଓ କାଉଁଆ କଥା, ତଥା ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ଅପତ୍ତିକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ବିରାଟ ଆତ୍ମା ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡ୍ୟର ବଧ ଓ ପରେ ଡଣ୍ଡସେନା ଓ ଡଣ୍ଡଙ୍କ ବଧ ଘଟିଥିଲା। ଏଠି, ସମସ୍ତ ବାଣ୍ଡବୀରଙ୍କ ଆଗରେ କର୍ଣ୍ଣ ଏକାକୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହରେ ପକାଇଥିଲେ। ଏହିଅଂଶରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ କିରୀଟୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୁଏଥିବା କ୍ରୋଧ ଓ ମାଧବ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମିଳନ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏଠି, ଭୀମ ଶପଥ କରି ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଛାତି ଭେଦି ତାଙ୍କ ରକ୍ତ ପାନ କରିଥିଲେ। ପରେ ଏକାକୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥ ଅର୍ଜୁନ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ—ଏହି କର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ ଅଷ୍ଟମ ପର୍ବ ବୋଲି ଗଣାଯାଇଛି। କର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବରେ ଉନସଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ଚାରି ହଜାର ଏବଂ ନଅଶେ ପଦ୍ୟ ରହିଛି। ଏହି ପର୍ବରେ ଚଉଷଠି ପଦ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏପରେ ଶଲ୍ୟ ପର୍ବ ଆସେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଥ ଓ ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଯଦିଓ ସେନାନାୟକମାନେ ବଧ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ମଦ୍ରରାଜ ଶଲ୍ୟ ନେତୃତ୍ୱ ନେଲେ; ଏଠି ଯୌବନ ଅଭିଷେକ ଓ ତାହାର କ୍ରମ ବିବର୍ଣ୍ଣନ ମିଳେ। ବିଭିନ୍ନ ଘଟଣା ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଏଠି ବଂଶାଗତ ଭାଗରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଏବଂ ଶଲ୍ୟ ପର୍ବରେ କୁରୁମୁଖ୍ୟମାନେ କିପରି ବିନାଶ ହେଲେ ତାହା ଉପସ୍ଥାପିତ। ଏଠି ଶଲ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରାଜ ରାଜାଙ୍କ ବଧ, ଏବଂ ସହଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକୁନିଙ୍କ ବଧ ଘଟିଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ସେନାର ଅଧିକାଂଶ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଏବଂ କେବଳ କିଛି ଅଂଶ ବଞ୍ଚିଥିଲା, ସୁୟୋଧନ ଏକ ହ୍ରଦରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଲୁଚି ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଏଠି ଭୀମଙ୍କ କଥା, ଶିକାରୀମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଓ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଜ୍ଞାନମୟ କଥା ଉପସ୍ଥାପିତ। ଏଠି କ୍ରୋଧିତ ଧର୍ତ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ହ୍ରଦରୁ ବାହାରି, ଗଦା ଧାରଣ କରି ଭୀମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ସଭାରେ ବଳରାମଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ତୀର୍ଥର ପବିତ୍ରତା ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏଠି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଓ ଭୀମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଗଦାଯୁଦ୍ଧ ଘଟିଥିଲା। ଅନ୍ତେ, ଭୀମଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଉରୁ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ନବମ ପର୍ବ ବିଶ୍ମୟଜନକ ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି କହାଯାଇଛି। ଏହି ପର୍ବରେ ଅଠାବଂଶି ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ବହୁ ଉପଖ୍ୟାନ ରହିଛି, ପଦ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ତିନି ହଜାର ଦୁଇଶେ ବିଶି ରହିଛି। ଏହା ପରେ ମୁଁ ଭୟାନକ ସୌପ୍ତିକ ପର୍ବର କଥା କହିବି, ଯେଉଁଠାରେ ଉରୁଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ କ୍ରୋଧିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶିବିର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ତିନିଟି ରଥ—କୃତବର୍ମା, କୃପା ଓ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱଥାମା—ରକ୍ତ ରଙ୍ଗିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଆସିଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ମୁଣ୍ଡରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏଠି ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଶପଥ କଲେ—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପଞ୍ଚାଳ, ପାଣ୍ଡବ ଓ ସେମାନଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଶାନ୍ତି ନେବି ନାହିଁ। ଏପରେ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ବୃହତ୍ ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ବସିଥିବା ସମୟରେ ରାତିରେ ଅନେକ କାଉଁଆ ଉପରେ ଏକ ଗହିରା ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲା—ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଅଶ୍ୱଥାମା ପିତୃବିୟୋଗ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଶୋଇଥିବା ପଞ୍ଚାଳମାନେ ବଧ କରିବା ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଏଠିଏ, ଶିବିର ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ଗଲେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ଆଛାଦନ କରିଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଅସ୍ତ୍ରବିନାଶ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ୱିଫଳ ଭାବରେ ପୂଜା କଲେ। ରାତିରେ ଶୋଇଥିବା, ସନ୍ଦେହ ନକରୁଥିବା ପଞ୍ଚାଳ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସେମାନଙ୍କ ପରିବାର ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଏମାନେ ବଧ ହେଲେ। କୃପା ଓ କୃତବର୍ମା ସହିତ ଏହି ହିଂସ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଲା; କେବଳ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ରକ୍ଷାରେ ପଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ବଞ୍ଚିଗଲେ। ସାତ୍ୟକି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାରଥୀମାନେ ବଧ ହେଲେ; ଏଠି ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଇଥିବା ପଞ୍ଚାଳମାନେ ବଧ ହେଲେ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସାରଥୀ ଏହି ଦୁଃଖଦ ସମ୍ବାଦ ପାଣ୍ଡବମାନେଠାରେ ନେଇଲେ; ଦ୍ରୌପଦୀ ପୁଏ, ପିତା, ଭାଇଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ବିଷାଦରେ ଡୁବିଗଲେ। ସେ ଉପବାସ ଶପଥ ନେଇ, ପତିମାନଙ୍କ ପାଖରେ ବସି ପଡ଼ିଲେ। ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଆବେଗ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭୀମ ତାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଗଦା ଧରି, ଗୁରୁପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ପଛେ ଦୌଡ଼ିଲେ। ଭୟରେ ଓ ଦୈବ ଚେଷ୍ଟାରେ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ, କହିଲେ—‘ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉପରେ ନୁହେଁ।’ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି କହିଲେ—‘ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।’ ତାହାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିର୍ଜୀବ କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱିଷ୍ଟ ମନସ୍କାମନା ଦେଖି, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର, ବ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶାପ ସଫଳ ହେଲା। ପରେ, ମହାରଥୀ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ମୁକୁଟ ମଣି ନେଇ, ବିଜୟୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ଦଶମ ପର୍ବ, ସୌପ୍ତିକ ପର୍ବ, ଏପରି ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି ଅଷ୍ଟାଦଶ ପର୍ବରେ ଅଧ୍ୟାୟ ସଂଖ୍ୟା ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏଠି ପଦ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ଅଷ୍ଟଶତ ଓ ସପ୍ତତି; ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ ଋଷି ଏହି ଅନ୍ତିମ ସଂଖ୍ୟା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି।