ହେ ରାଜା, ଏକଦିନ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ଅଜଣା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ, ତେଁମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଏକ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଅବିରତ ଧନୁର୍ବାଣ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ରୂପ ବଦଳି ଥିଲାବଳେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପରିଚୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେମାନେ ପଚାରିଲେ: “ତୁମେ କିଏ? କାହାର ପୁଅ?” ସେ ବ୍ୟକ୍ତି କହିଲେ, “ମୋତେ ନିଷାଦ ରାଜା ହିରଣ୍ୟଧନୁସଙ୍କର ପୁଅ ବୋଲି ଜାଣ; ମୁଁ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଜଟିଳ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛି।” ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦ୍ରୋଣାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ସବୁ କଥା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ କହିଲେ। ତାପରେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ ଅର୍ଜୁନ ଏକାନ୍ତରେ ଦ୍ରୋଣାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସ୍ନେହଭରା କଥା କହିଲେ: “ଆପଣ ଏକଦା ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଥିଲେ—‘ମୋ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ତୁମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।’ ତେବେ, ଏବେ କାହିଁକି ଆପଣଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶିଷ୍ୟ, ନିଷାଦ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରାକ୍ରମୀ ପୁଅ, ମୋଠାରୁ ଅଧିକ କୁଶଳ?” ଦ୍ରୋଣା ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦୀର୍ଘ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଏବଂ ସବ୍ୟସାଚୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସହିତ ନେଇ, ନିଷାଦ କୁମାରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଦ୍ରୋଣା ଦେଖିଲେ, ଏକଳବ୍ୟ ମାଟି ଲଗାଇଛନ୍ତି, ଜଟା ବାନ୍ଧିଛନ୍ତି, ବାର୍କ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଧନୁଷ ଧରି ଅବିରତ ବାଣ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି। ଦ୍ରୋଣାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଏକଳବ୍ୟ ସମ୍ମାନରେ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ମାଥା ଛୁଇଁ ନମସ୍କାର କଲେ। ପରମ୍ପରାଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଏକଳବ୍ୟ ନିଜକୁ ଦ୍ରୋଣାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ବୋଲି ପରିଚୟ କଲେ ଏବଂ ହାତ ଯୋଡ଼ି ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ ହେଲେ। ତେବେ ଦ୍ରୋଣା କହିଲେ, “ଯଦି ତୁମେ ମୋର ଶିଷ୍ୟ ହେଉଛ, ମୋତେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦିଅ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ଏକଳବ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ କ'ଣ ଦେଇପାରିବି, ପୂଜ୍ୟପାଦ? ଆପଣ ଯାହା ଆଦେଶ କରନ୍ତୁ।” ତେବେ ଦ୍ରୋଣା କହିଲେ, “ତୁମର ଡାହାଣ ଅଂଠି ମୋତେ ଦିଅ।” ଦ୍ରୋଣାଙ୍କ ଏହି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଏକଳବ୍ୟ ନିଜ ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପୂରଣ କରିବେ। ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଓ ଅଚଞ୍ଚଳ ମନେ, ଏକ ମାତ୍ର ମନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ନକରି, ସେ ନିଜ ଅଂଠି କାଟି ଦ୍ରୋଣାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ତାପରେ ଏକଳବ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅଂଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ଧନୁଷ ଟାଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ଆଗରୁ ଯେପରି ତ୍ୱରିତ ଥିଲେ, ତେଣୁ ରହିଲେ ନାହିଁ। ଏଥିରେ ଅର୍ଜୁନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ନିର୍ଭୟ ହେଲେ, ଦ୍ରୋଣା ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପାଳନ କଲେ ଯେ, ଅର୍ଜୁନକୁ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ସମୟରେ ଦ୍ରୋଣାଙ୍କର ଦୁଇ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ—ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଭୀମ, ଦୁହେଁ ଗଦାଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୀଣ ଓ ସଦା କ୍ରୋଧିତ। ଅଶ୍ୱଥାମା ଗୁପ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ, ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଜୁମା ଦୁଇଁ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଅନ୍ୟମାନେଠାରୁ ଅଧିକ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରଥଚାଳନରେ ପ୍ରଥମ, ଦନଞ୍ଜୟ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖ୍ୟାତି ଥିବା ମହାରଥୀ। ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ତାଲିମ, ଅନୁଶାସନ, ବୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଗୁରୁଭକ୍ତିରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ। ସମସ୍ତ ରାଜପୁତ୍ର ଏକ ସମାନ ଶିକ୍ଷା ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅର୍ଜୁନ ଏକା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାରଥୀ ହେଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ ଦନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଏବଂ ଏକାପରି ଅନ୍ୟେଁ ଅନ୍ୟକୁ ସହିପାରୁନଥିଲେ। ତାପରେ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣା ସମସ୍ତ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେ କାରଗରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଗଛ ଉପରେ ଏକ କୃତ୍ରିମ ପକ୍ଷୀ ରଖାଇଲେ, ଯାହା ବିଷୟରେ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଅଞ୍ଜାଣ ଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ତମେ ସମସ୍ତେ ତୁରନ୍ତ ଧନୁଷ ଧର, ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର, ବାଣ ତିଆରି ରଖ, ମୋ ଆଦେଶ ଅପେକ୍ଷା କର। ମୋ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ପର୍ଯ୍ୟକ୍ରମେ ବାଣ ଛାଡ଼ି, ଏହାର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦିଅ; ଏଭଳି କର, ମୋ ପୁଅମାନେ, ଯେପରି ମୁଁ ଶିଖାଏ।" ତେବେ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣା ପ୍ରଥମେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଧନୁଷ ଟାଣ, ଧୃଢ଼ ହେଇ ମୋ ଆଦେଶରେ ବାଣ ଛାଡ଼।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁନାଶକ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଥମେ ଧନୁଷ ଧରି, ଶିକ୍ଷକଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ। ତେବେ ଦ୍ରୋଣା, ଧନୁଷ ଟାଣିଥିବା କୁରୁବଂଶୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଛ ଉପରେ ଥିବା ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖୁଛ କି?” ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଗଛ ଉପରେ ପକ୍ଷୀ ଦେଖୁଛି, ଶିକ୍ଷକ।” କିଛି ସମୟ ପରେ, ଦ୍ରୋଣା ପୁଣି ପଚାରିଲେ: “ତୁମେ ଏହି ଗଛ, ମୋତେ, ତୁମ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଛ କି?” କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଗଛ, ଆପଣ, ମୋ ଭାଇମାନେ ଓ ପକ୍ଷୀ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି।” ଦ୍ରୋଣା ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପଛକୁ ହଟାଇଦେଲେ, କହିଲେ, “ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ବିଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।” ତାପରେ ଦ୍ରୋଣା, ସେଇ ପରିକ୍ଷାରେ ପର୍ଯ୍ୟକ୍ରମେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁଅମାନେ, ଭୀମ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ପ୍ରତି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଆମେ ଏହାକୁ ଅପମାନଜନକ ଭାବିଲୁ। ତାପରେ ଦ୍ରୋଣା ହସି କହିଲେ, “ଏବେ ଧନଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ବାଣ ଛାଡ଼। ଏହାକୁ ଦେଖ।” “ମୋ ଆଦେଶ ମିଳିଲେ ସାଥି ସାଥି ବାଣ ଛାଡ଼ିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରୁହ। ଧନୁଷ ଟାଣ, ମୋ ପୁଅ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର।” ଏପରି ଆଦେଶ ପାଇ, ସବ୍ୟସାଚୀ ଅର୍ଜୁନ ଧନୁଷ ଚକ୍ରାକାରରେ ଟାଣି, ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ପକ୍ଷୀକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଦଢ଼ ହେଲେ।