ଅସ୍ତ୍ରବିଜ୍ଞାନ ପ୍ରତି ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ଅଗାଧ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରର ସମସମାନ ବ୍ୟବହାର, ତ୍ୱରିତ ଗତି ଓ କୌଶଳରେ ବିଶିଷ୍ଟ ହେଲେ। ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଜୁନ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଲେ; ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମନେ କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟ ସମସ୍ତ ରାଜପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖାଇଥିଲେ ଏବଂ ବହୁ ଦିନ ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଜଳଭରା ପାତ୍ର ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଏକ ଘଡ଼ା ଦେଲେ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ନିଜେ ଆସିନଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରିୟା କରିଲେ ନାହିଁ। ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦିଗ୍ଦର୍ଶନ ଦେଲେ; ବିଜୟୀ ଅଶ୍ୱଥାମା ବାରୁଣାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଜଳଘଡ଼ା ଭରିଲେ। ଫଳ୍ଗୁନୀ ଅର୍ଜୁନ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଠାରୁ ସେ ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷା ପାଇଲେ, ଅଲଗା ଭାବେ ନୁହେଁ। ଅସ୍ତ୍ରକୁଶଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ପାର୍ଥାକୁ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଅର୍ଜୁନ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଖାଇଥିଲେ। ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ତିନି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପାରଙ୍ଗତି ଲାଭ କଲେ ଓ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲେ; ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟ ଦୃଢ଼ ଦେଖିଲେ ଯେ ଫଳ୍ଗୁନୀ ସଦା ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟ ଗୋପନ ଭାବେ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ: "ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କେବେ ଅନ୍ଧାରରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେବେନି; ଏହି କଥା ଅନ୍ୟକୁ କହିବେନି, ମୋ ଆଦେଶ ଅବଶ୍ୟ ମାନିବା।" ଏକଥର, ଅର୍ଜୁନ ଭୋଜନ କରୁଥିବାବେଳେ ବାତାସ ଉଠିଲା; ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦୀପ ବାୟୁରେ ନିମିଷେ ନିଶ୍ୱାସିତ ହେଲା। ଭୋଜନ ସମାପ୍ତ କରି, କୌନ୍ତେୟ ତାଙ୍କର ହାତକୁ ଅନ୍ୟକିଛି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଦେଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ହାତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ସ୍୵ଚ୍ଛାରେ କାମ କଲା। ଏହାକୁ ଅଭ୍ୟାସ ଭାବେ ଭାବି, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ବଳବନ୍ତ ହୋଇ, ରାତିରେ ଧନୁଷ ଚାଳନ ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟ ତାଙ୍କ ଧନୁଷର କ୍ଷୁଦ୍ର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ, ହେ ଭାରତ, ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ: "ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି ଯେ, ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ସମାନ କୌଣସି ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ହେବେ ନାହିଁ; ଏହା ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହୁଛି।" ଏପରେ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଅଶ୍ୱ, ହାତୀ, ରଥ ଓ ପଦାତିରେ ଯୁଦ୍ଧ କଳା ଶିଖାଇଲେ। ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟ କୌରବମାନେଙ୍କୁ ଗଦା, ତଳୱାର, ଶୂଳ, ବଣ, ତିର ଓ ମିଶ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ଶିଖାଇଲେ। ଅର୍ଜୁନଙ୍କ କୌଶଳ ଶୁଣି, ହଜାର ହଜାର ରାଜପୁତ୍ର ଓ ରାଜାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖିବାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟ ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶିଖାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ନିଷାଦ ରାଜା ହିରଣ୍ୟଧନୁର ପୁଅ ଏକଲବ୍ୟ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିଷାଦ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଧର୍ମ ଜାଣି, ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ମାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ହେ ନିଷାଦ, ତୁମେ ମୋର ଶିଷ୍ୟ ନୁହଁ; ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ। ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ—ମୋର ଅନୁମତି ସଦା ରହିଲା।" କିନ୍ତୁ ଏକଲବ୍ୟ ମସ୍ତକ ନମାଇ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ମାଟିରେ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟଙ୍କ ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କଲେ। ସେଠାରେ ଏକଲବ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଷ୍ୟର ନୀତି ଅନୁସରି, କଠୋର ବ୍ରତ ଧରି ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ କଲେ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ, ସେ ତୀର ଛାଡ଼ିବା, ଧରିବା ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବାରେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ କୌଶଳ ଅর্জନ କଲେ। ଶୀଘ୍ର ହାତର ହଳକାପଣା ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତି ଲାଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଶିକାରକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ। ସେଠି ଏକ ଲୋକ ତାଙ୍କର ଉପକରଣ ନେଇ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କ ପଛରେ ଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଏକ କୁକୁରକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଥିବାବେଳେ, ସେଇ କୁକୁର ଖେଳୁଥିବା ସମୟରେ ଏକଲବ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା। ଏକଲବ୍ୟ, ଯାହାଙ୍କ ଦେହ କଳା ମାଟିରେ ମାଲିନ୍, କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଓ ଜଟାଧାରୀ ଥିଲେ, ଦେଖି କୁକୁର ତାଙ୍କ ନିକଟେ ଭଉଁକୁଥିଲା। ସେତେବେଳେ, କୁକୁର ଭଉଁକୁଥିବା ସମୟରେ ଏକଲବ୍ୟ ଏକ ସାଥିରେ ସାତଟି ତୀର କୁକୁରର ମୁହଁରେ ଛାଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ତ୍ୱରିତ କୌଶଳ ଦେଖାଇଲେ। ଏହି ତୀରରେ ଭରିଥିବା କୁକୁର ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲା; ଦେଖି ଶୂରପାଣ୍ଡବମାନେ ବିଶ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ତ୍ୱରିତ କୌଶଳ ଓ ଶବ୍ଦ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ତୀର ଛାଡ଼ିବା ଦେଖି ସେମାନେ ଲଜ୍ଜିତ ଓ ପ୍ରଶଂସାରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ, ଏବଂ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେ ଅବିରତ ତୀର ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ରୂପ ବଦଳି ଥିବାରୁ ସେମାନେ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କିଏ, କାହାର ପୁଅ?" ଏକଲବ୍ୟ କହିଲେ, "ମୁଁ ନିଷାଦରାଜ ହିରଣ୍ୟଧନୁର ପୁଅ, ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଯିଏ କଠିନ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛି।" ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ଏପରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ଏକଲବ୍ୟଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଭଲପାଇବାର ସହ ଏହି କଥା କହିଲେ: "ଆପଣ ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଥିଲେ, 'ମୋ ଶିଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ କେହି ତୁମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ'। ତେବେ ଏବେ କାହିଁକି ଆପଣଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶିଷ୍ୟ, ନିଷାଦରାଜଙ୍କ ପୁଅ, ମୋଠାରୁ ବେଶି କୌଶଳୀ ହେଲେ?" ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ୟ କିଛି ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ସବ୍ୟସାଚୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ନେଇ ଏକଲବ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଦେଖିଲେ ଏକଲବ୍ୟ ଦେହରେ ମାଟି ଲଗାଇ, ଜଟାଧାରୀ, ବାର୍କବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଧନୁଷ ଧରି ଅବିରତ ତୀର ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି।