ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ନିମିତ୍ତେ ପୁରୁଣା ମିତ୍ରତା ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିଲି, ସେ ମତେ କହିଲେ, “ରାଜା ନୁହେଁଥିବା ଲୋକ କେବେ ରାଜାଙ୍କର ମିତ୍ର ହୋଇପାରେ ନାହିଁ, ଏପରି ସମ୍ପର୍କ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଗଠିତ ହୋଇନଥିଲା। ତୁମ ସହିତ ମୋ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କୌଣସି ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ମୁଁ ମନେ ପକାଏନି।” ତା’ପରେ ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଏକ ରାତି ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବି।” ଏପରି ଉତ୍ତର ପାଇଁ ମୁଁ ଏବଂ ମୋର ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଦୁଃଖିତ ହେଇ ସେଠାରୁ ଚାଲିଯାଇଲୁ। ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ମୋର ମନ ଦୁଃଖ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ମୁଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲି ଯେ, ଏହି ଶପଥ ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ କରିବି। ଏହି ଭାବନା ନେଇ ମୁଁ ମୋର ଶିଷ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଶୀଳବାନ୍, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କୌରବ ରାଜ୍ୟକୁ ଆସିଲି, ଓ ବିଷ୍ମଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇ ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲି। ସେଠାରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ନାଗନଗର ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ବିଷ୍ମ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁଁ କ’ଣ କରିପାରିବି, କହ?” ମୁଁ କହିଲି, “ଏକ ଅଭେଦ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶସ୍ତ୍ର ଦିଅ, ଏଉଁଥିରେ ମୁଁ ଅନେକ ସମ୍ମାନ ଓ ସଉଖ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବି। କୌରବ ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ତୁମର; ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତେ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ମାନନ୍ତି।” ବିଷ୍ମ କହିଲେ, “ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଲେ, ତାହା ପୂରଣ ହୋଇଯାଇଛି। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଆସିଛ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ କୃପା।” ତା’ପରେ ବିଷ୍ମ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ନାତିମାନେ ସହିତ ଅନେକ ଧନ ଓ ଉପହାର ଦେଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କର ନାତିମାନେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଦେଲେ। ଏବେ ଦ୍ରୋଣ ବିଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ, “କୃପା ଏଠାରେ ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଅଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯଦି ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିଲି, ମୋର ମନ ଉଦାସ ହେବ। ମୁଁ ଅଳ୍ପ ଅନୁରୋଧ କରି ଧନ ପାଇଁ ଖୁସି ହୋଇ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଯିବି।” ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ମ କହିଲେ, “କୃପା ମୋର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଓ ସେବିତ ହେବେ; ତୁମେ ମୋର ନାତିମାନଙ୍କର ଶିକ୍ଷକ ହେଉ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି। ଏହି ଶିଷ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ସେମାନେ ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ; ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଶିକ୍ଷା ଦିଅ।” ଏଭଳି ଦ୍ରୋଣ ଅତି ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ କୌରବ ରାଜମହଳରେ ବସିଲେ। ଶିକ୍ଷକ ବିଶ୍ରାମ କରିବା ପରେ ବିଷ୍ମ କୌରବ ନାତିମାନେ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦେଇ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଦେଲେ। ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୃହ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ଥିଲା। ତା’ପରେ ଦ୍ରୋଣ ଖୁସି ହୋଇ କୌରବ, ପାଣ୍ଡବ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସମସ୍ତେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ନିଜେ ନିଜେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଦ୍ରୋଣ ଗୋପନ ଭାବରେ କହିଲେ, “ମୋର ହୃଦୟରେ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଅଛି। ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେବ, ତାହା ମୋତେ ଦେବା ଦରକାର।” ଏହି କଥା ଶୁଣି କୌରବମାନେ ନିର୍ବାକ ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତ କିଛି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି କଲେ। ଦ୍ରୋଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବନ କରି, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସିରେ କାନ୍ଦିପକାଇଲେ। ତା’ପରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅଶ୍ୱଥାମାକୁ ଡାକି କହିଲେ, “ଏହି ପାର୍ଥ କୁ ତୁମ ମିତ୍ର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଇଛି।” ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, “ଶାଭାଶ! ଏଠାରୁ ଆମେ ଧର୍ମରେ ବନ୍ଧାଗଲୁ।” ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମର ଶିଷ୍ୟ; ତୁମ କୃପାରେ ମୋର ଜୀବନ। ଏହିପରି କହି ଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣ ଧରିଲେ।” ଦ୍ରୋଣ ଏବେ ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେବ ଓ ମାନବ ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖେଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ବୃଷ୍ଣି, ଆନ୍ଧକ, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ରାଜା, ଏବଂ ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ। କର୍ଣ୍ଣ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉପରେ ଅବହେଳା କରି, ଅର୍ଜୁନ ସହିତ ସ୍ପର୍ଧା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖିବାକୁ ଏହି ସମସ୍ତେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅର୍ଜୁନ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପରିଶ୍ରମ ଓ ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇଲେ। ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ରପ୍ରତି ଅଗ୍ରହ ଦେଖି ସେ ଗତି, ଦକ୍ଷତା ଓ ସମତାରେ ବିଶିଷ୍ଟ ହେଲେ। ଦ୍ରୋଣ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଜୁନକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମନେ କରି ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏଭଳି ଦ୍ରୋଣ ସମସ୍ତ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖେଇଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ତିନିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଳପାତ୍ର ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ତିନି ତୁରନ୍ତ ଏକ ଘଡ଼ା ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତିନି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି କଲେ ନାହିଁ। ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଶିଖେଇଲେ, ଅଶ୍ୱଥାମା ବରୁଣାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଜଳ ଭରିଲେ। ଅର୍ଜୁନ ଗୁରୁପୁତ୍ର ସହିତ ଗୁରୁଙ୍କଠାରେ ଗଲେ, ଏବଂ ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କ ନିକଟରୁ ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷା ପାଇଲେ। ଅର୍ଜୁନ ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ସମ୍ମାନ କଲେ। ଦ୍ରୋଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ମନେ କରିଲେ, ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ପରିଶ୍ରମ ଦେଖି। ତା’ପରେ ଦ୍ରୋଣ ଗୋପନ ଭାବରେ ରଥୀକୁ କହିଲେ, “ଅର୍ଜୁନକୁ ଅନ୍ଧାରରେ କେବେ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅନାହିଁ, ଏହି କଥା କାହାକୁ ମଧ୍ୟ କହିବା ନାହିଁ; ମୋର ଆଜ୍ଞା ଅବଶ୍ୟ ମାନିବା।” ଏକ ଦିନ ଅର୍ଜୁନ ଖାଇଥିବାବେଳେ ବାତାସ ହେବାରୁ ଦୀପ ନିମିଷେ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇଯିବା ଦେଖିଲେ...