ମୋର ପୂର୍ବ ମିଳନ ଓ ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ କଥାକୁ ମନେ ପକାଇ, ମୁଁ ପୁନି ତାଙ୍କଠାରେ ଗଲି, ମୋ ପୁରୁଣା ସହାୟ ବୋଲି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲି। ମୁଁ କହିଲି, “ହେ ମହାନ ମନୁଷ୍ୟ, ମୋତେ ତୁମ ସ୍ମିତ୍ର ବୋଲି ଜାଣିବା।” ଏପରେ ଡ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ମୁଁ ଏକ ସମସ୍ତି ସ୍ମିତ୍ର ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲି। କିନ୍ତୁ ଡ୍ରୁପଦ ମୋତେ ଅଜଣା ଲୋକ ଭାବରେ ହସି କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ବୁଝିବା ଶକ୍ତି କିଛି ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଜବରଦସ୍ତି କହିଲା ‘ମୁଁ ତୁମ ସ୍ମିତ୍ର’—ଏହି ଭୂମିରେ ସମ୍ପର୍କ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଅପରିଚିତ ହୋଇଯାଏ। ପୂର୍ବରୁ ଆମ ସ୍ମିତ୍ରତା କ୍ଷମତା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା; ଅଶିକ୍ଷିତ ଲୋକ ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକର ସ୍ମିତ୍ର ନୁହେଁ, ଚାରିଅଟ ନଥିବା ଲୋକ ଚାରିଅଟର ସ୍ମିତ୍ର ନୁହେଁ। ସ୍ମିତ୍ରତା ସମାନତାରୁ ଉପଜେ; ଅସମାନତାରୁ ଉପଜେ ନାହିଁ। ଏହି ଜଗତରେ କେହି ପାଇଁ ଅବିନାଶୀ ସ୍ମିତ୍ରତା ନାହିଁ। ଇଚ୍ଛା ଏହାକୁ ଉପଭୋଗ କରେ, କ୍ରୋଧ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ। ତୁମେ ଏହି ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ସ୍ମିତ୍ରତାକୁ ଧରି ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଗଠନ କରିଥିଲା। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ପୂର୍ବରୁ ଆମ ସ୍ମିତ୍ରତା ଆବଶ୍ୟକତା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା; ଦରିଦ୍ର ଧନୀର ସ୍ମିତ୍ର ନୁହେଁ, ଅଶିକ୍ଷିତ ଶିକ୍ଷିତର ସ୍ମିତ୍ର ନୁହେଁ। ଭୟପୁର୍ଣ୍ଣ ଲୋକ ବୀରର ସ୍ମିତ୍ର ନୁହେଁ, ଏପରି ସ୍ମିତ୍ରତା ରାଜାମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସ୍ମିତ୍ରତା ଅସମର୍ଥ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଏବଂ ଧନହୀନଙ୍କୁ ଉପଜେ, ଅଶିକ୍ଷିତ ଲୋକ ଶିକ୍ଷିତର ସ୍ମିତ୍ର ନୁହେଁ, ଚାରିଅଟ ନଥିବା ଚାରିଅଟର ସ୍ମିତ୍ର ନୁହେଁ। ରାଜା ନଥିବା ଲୋକ ରାଜାର ସ୍ମିତ୍ର ନୁହେଁ, ଏପରି ସ୍ମିତ୍ରତା ଆଗରୁ ଗଠିତ ହୋଇନାହିଁ। ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ କେହି ସହିତ କୌଣସି ଚୁକ୍ତି କରିଥିବା ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ରାତି ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇପାରିବି।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ମୋ ଜନାନୀ ସହିତ ଚାଲିଗଲି। ଏହି ଉପେକ୍ଷାରେ ମୋର ମନ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲା, ଏବଂ ମୁଁ ମୋର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପୂରଣ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରିଲି। ତାପରେ ମୁଁ କୁରୁମାନେଠାରେ ଆସିଲି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲି, ମୋ ସହ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ନାଗମାନେର ଏହି ସୁନ୍ଦର ନଗର ତୁମ ପାଖରେ ଅଛି; ମୋତେ କହ, ମୁଁ କଣ କରିବି? ଏଠାରେ ଏକ ଅଭେଦ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ତିଆରି କର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଦିଅ; ଏବଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଦର ସହିତ ଅନେକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର। କୁରୁମାନେର ସମସ୍ତ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ, ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଏହାର ଅଞ୍ଚଳ, ସବୁ ତୁମର; ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରାଜା, ସବୁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନନ୍ତି। ତୁମେ ଯେଉଁ କିଛି ଚାହିଲା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ସମସ୍ତ କାମ ପୂରଣ ହୋଇଛି; ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦିଅ। ଶ୍ରୀମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସିଛ; ଏହା ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉପକାର ହେଲା। ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ନାତିମାନେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧନ ଆଣିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କର ନାତିମାନେକୁ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଲେ; ଏବଂ ଡ୍ରୋଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ। କ୍ରିପା ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନରେ ଦକ୍ଷ ଓ ପଣ୍ଡିତମାନେରେ ଆଦରିତ ଅଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋ ସହିତ ରହିଲେ, ସେ ନିରାଶ ହେବେ। ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଅଳ୍ପ କିଛି ଚାହିଲି, ଆନନ୍ଦରେ ଧନ ଗ୍ରହଣ କରିଲି; ଏବଂ ମୁଁ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ପୁନି ଫେରିଯିବି। ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଧ୍ୟା ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “କ୍ରିପା ସଦା ଆଦରିତ ଓ ମୋର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ବଳିତ ରହିବେ; ତୁମେ ମୋର ନାତିମାନେର ଶିକ୍ଷକ ହେବା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନରେ ଦକ୍ଷ ପୁତ୍ରମାନେକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ସଦା ଶିକ୍ଷା ଦିଅ।” ଏପରି ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଆଦର ମିଳି ଡ୍ରୋଣ କୁରୁ ରାଜପାଳେ ରହିଲେ, ସମ୍ମାନିତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଶିକ୍ଷକ ବିଶ୍ରାମ କରିବା ପରେ, ଭୀଷ୍ମ କୁରୁମାନେର ନାତିମାନେକୁ ନେଇ, ବିଭିନ୍ନ ଧନ ଦେଇ ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଲେ। ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଧନ ଓ ଧାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଘର ଦେଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଡ୍ରୋଣ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟ—ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ—କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଡ୍ରୋଣ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ନିଜର ଇଚ୍ଛା କଥା କହିଲେ, “ମୋର ମନରେ ଏକ ଆଶା ଅଛି; ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ଅଧିଗମ କରିଛ, ଏହାକୁ ମୋତେ ଦେବା ଉଚିତ—କହ, ହେ ନିରପରାଧମାନେ।” ଏହି ଶୁଣି କୌରବମାନେ ଚୁପ ରହିଲେ; କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତ କିଛି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି କଲେ। ତାପରେ ଡ୍ରୋଣ ପୁନିପୁନି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଚୁମିଲେ, ଆଦରରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଖୁସିରେ କାନ୍ଦିଲେ। ଏବଂ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାକୁ ଡାକି କହିଲେ, “ପାର୍ଥକୁ ତୁମ ସ୍ମିତ୍ର ଭାବରେ ଜାଣ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମକୁ ଦେଇଛି; ଗ୍ରହଣ କର।” ପାର୍ଥ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, “ବହୁତ ଭଲ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଜିଠାରୁ ମୁଁ ତୁମ ଧର୍ମରେ ବନ୍ଧିଛି।” “ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୁଁ ତୁମ ଶିଷ୍ୟ, ତୁମ କୃପାରେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିବି।” ଏପରି କହି, ପାର୍ଥ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ। ତାପରେ ଶୌର୍ୟଶାଳୀ ଡ୍ରୋଣ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେକୁ ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନବିକ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଅନ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ବୃଷ୍ଣି, ଅନ୍ଧକ, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ରାଜାମାନେ, ଏବଂ ଏକ ରଥୀର ପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଏ ସମୟରେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। କର୍ଣ୍ଣ, ପାର୍ଥ ସହ ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରି, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଉପରେ ଭରସା କରି ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଉପେକ୍ଷା କଲେ। ତାପରେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଶିକ୍ଷା ଅଧିଗମ କରିବାକୁ ଚାହି, ସେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପାଣ୍ଡବ ଅର୍ଜୁନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦକ୍ଷତା ଓ ଉଦ୍ୟମରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ହେଲେ।