ମୁଁ ମନେ ଭାବିଲି—ଦ୍ୱିଜଜନମା ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବାବେଳେ କେବେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଭାବଣା ନେଇ, ମୁଁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ବହୁତ ଦିନ ଘୁରିଲି। ମୁଁ ନିର୍ମଳ, ଧର୍ମିକ ଓ ଦୋଷରହିତ ଦାନ ପାଇଁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିଲି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଦୁଦ୍ଧ ଦାତାକୁ ମିଳିଲି ନାହିଁ। ତାପରେ, ମୁଁ ପାଣିରେ ମାଁଡ଼ ମିଶାଇ ମୋ ପୁଅକୁ ଦେଲି। ସେ ଏହି ମାଁଡ଼ପାଣି ପିଇ, ଭାବିଲା—ସେ ମଧ୍ୟ ଦୁଦ୍ଧ ପିଇଛି। ଏହିପରେ, ମୋ ପୁଅ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଛୁଆମାନଙ୍କ ସହିତ ଖୁସିରେ ନାଚିଲା, ଏବଂ ନିଜ ଶିଶୁବୁଦ୍ଧିରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ କଲା। ଏଭଳି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମୋର ମନ ଲଜ୍ଜା ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା। ମୁଁ ଚିନ୍ତା କଲି—"ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜା! ସେ ଜୀବିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଧନ ଲାଭ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।" କିଏ ଏମିତି ଦୁଃଖୀ, ଯାହାର ପୁଅ ଦୁଦ୍ଧ ପିବାକୁ ଆଶା କରି, ମାଁଡ଼ପାଣି ପିଇ ନିଜକୁ ଦୁଦ୍ଧ ପିଇଛି ଭାବି ଆନନ୍ଦରେ ନାଚେ? ଏହିପରି କଥା ଲୋକମାନେ କହିବାକୁ ଶୁଣି, ମୋର ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା। ମୁଁ ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଇ ଭାବିଲି—ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଠାରୁ ନିର୍ବାସିତ ଓ ଅପମାନିତ ହୋଇଥିଲି, ତେଣୁ ଧନଲୋଭରେ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଦାସ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ଭାବି, ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଭୀଷ୍ମକୁ ନେଇ, ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ମୋର ସ୍ନେହ ଓ ଆସକ୍ତିବଶତଃ, ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ସୌମକିକୁ ଚାଲିଗଲି। ସେଠାରେ ଶୁଣିଲି ଯେ ସେ ରାଜା ହୋଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ଚିନ୍ତା କଲି—"ମୋ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେଲା।" ଏହାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହୋଇ, ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲି। ପୂର୍ବରୁ ଆମର ଯେଉଁ ମିଳନ ଓ କଥା ଥିଲା, ତାହା ମନେ ପକାଇ ମୁଁ ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ ପାଖକୁ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଗଲି। ମୁଁ କହିଲି—"ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ତୁମ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଜାଣ।" ଏମିତି କହି, ମୁଁ ଡ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲି। ଡ୍ରୁପଦ ମୋତେ ଅଜଣା ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ହସି, କହିଲେ—"ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ।" ସେ କହିଲେ—"ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ବଳଜୋରକରି କହିଲ, 'ମୁଁ ତୁମ ବନ୍ଧୁ', ସେତେବେଳେ ଏଠାରେ ସମ୍ପର୍କ ସମୟ ସହିତ କ୍ଷୟ ପାଏ।" "ପୂର୍ବେ ଆମର ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କ୍ଷମତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିଲା। ଅଶିକ୍ଷିତ ଲୋକ ଶିକ୍ଷିତଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ରଥି ବିନା ରଥୀ ନୁହେଁ।" "ସମତାରୁ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଅସମତାରୁ ନୁହେଁ। ଏହି ସଂସାରରେ କେହିଁ ଜନ୍ମଜାତ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଧାରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ।" "ଇଚ୍ଛା ତାହାକୁ ଉପଭୋଗ କରେ, କ୍ରୋଧ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ। ଏହି ପୁରୁଣା ବନ୍ଧୁତ୍ୱକୁ ଧରି ରୁହନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଯାହାକି ତୁମେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଗଠିଥିଲ।" "ଓ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କେବଳ ଆବଶ୍ୟକତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିଲା। ଗରିବ ଧନୀଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ନୁହେଁ, ଅଶିକ୍ଷିତ ଶିକ୍ଷିତଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ନୁହେଁ।" "ଭୀରୁ ବୀରଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଏପରି ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ପୂର୍ବରୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ। ବଳଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ବନ୍ଧୁ କରନ୍ତି ନାହିଁ।" "ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ମୂର୍ଖ, ଧନହୀନ ଓ ଧନ ହରାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ହୁଏ। ଅଶିକ୍ଷିତ ଶିକ୍ଷିତଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ନୁହେଁ, ରଥି ବିନା ରଥୀ ନୁହେଁ।" "ଅରାଜା ରାଜାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ନୁହେଁ, ଏପରି ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ପୂର୍ବରୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ। ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ ମୋ ସହିତ କୌଣସି ଚୁକ୍ତି କରିଥିଲେ ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ।" "ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହିଁଲେ ଏକ ରାତି ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବି।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ସେଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଲି। ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ମୁଁ ମନେ ଶପଥ କଲି—ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ କରିବି। ଏହି ଅପମାନରେ ମୁଁ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, କୁରୁମାନେଠାରେ ଆସିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ସମର୍ଥ ଓ ଧର୍ମିକ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଥିଲେ, ଏବଂ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଆସିଲି। "ଏହି ନାଗମାନେ ର ଅତି ଶୋଭାମୟ ନଗର ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଅଛି; କହ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରିବି?" "ଏକ ଅଭେଦ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ତିଆରି କର, ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଦିଅ, ଏବଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ବହୁତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର।" "ସମସ୍ତ କୁରୁଙ୍କର ଧନ-ଦୌଲତ, ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ଓ ଏହାର ଉପଜିଲ୍ଲା ତୁମର; ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜା, ସମସ୍ତ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରନ୍ତି।" "ଯାହା ତୁମେ ଚାହିଲ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେସବୁ ସଫଳ ହୋଇଛି; ଏହାକୁ ଅନୁଗ୍ରହ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର। ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସିଛ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉପକାର।" ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ନାତିମାନେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ନେଇ। ରାଜା ତାଙ୍କର ନାତିମାନେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଦେଲେ; ଏହାପରେ ଡ୍ରୋଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ— "କ୍ରୁପା ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଅଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯଦି ମୁଁ ଏଠାରେ ରୁହିବି, ମୋର ମନ ଭଙ୍ଗ ହେବ।" "ମୁଁ ଆପଣଠାରୁ କିଛି ନିବେଦନ କରି ଆନନ୍ଦରେ ଧନ ଗ୍ରହଣ କରିଛି; ଏବେ ମୁଁ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଯିବି।" ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ ଗୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ କହିଲେ— "କ୍ରୁପା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ମୋ ପାଖରେ ରୁହନ୍ତୁ; ଆପଣ ମୋର ନାତିମାନଙ୍କର ଗୁରୁ ହୁନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅଧ୍ୟାପକ ଭାବେ ଗର୍ବ କରିବି। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ପୁଅମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ସଦା ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ।" ଏପରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଡ୍ରୋଣ କୁରୁ ରାଜପାଳିସରେ ରହିଲେ, ସମ୍ମାନିତ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ହୋଇ। ଗୁରୁ ଶାନ୍ତି କରିଥିବାବେଳେ, ଭୀଷ୍ମ କୁରୁଙ୍କର ନାତିମାନେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ନେଇ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଦେଲେ। ସ୍ୱାମୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଭାରଦ୍ୱାଜକୁ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଭରିଥିବା ଏକ ଭଲ ଘର ଦେଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଡ୍ରୋଣ ଖୁସିରେ କୌରବ, ପାଣ୍ଡବ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ଉଭୟଙ୍କୁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।