ଏକ ଦିନ, ଏକ ଦକ୍ଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୀର୍ଥ ଶର ଦ୍ୱାରା ଏକ ଅଙ୍ଗୁଠିକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇଲେ; ଶର ନେଇ ଏହି ଅଙ୍ଗୁଠିକୁ କୁଆଁରୁ ଉଠାଇ ଶରର ଦଣ୍ଡରେ ଲପେଟି ନେଲେ। ସେ ବିନା ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଦେଖି, ଏହି ଉପାୟରେ ଉଠାଇ ଆଣିଥିବା ଅଙ୍ଗୁଠିକୁ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇଥିବା ରାଜପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ପୁଅମାନେ କହିଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ; ଏହି କୌଶଳ ଅନ୍ୟ କାହାର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଆପଣ କିଏ? କାହାର? ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ?” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ଦ୍ରୋଣ ରାଜପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ରୂପ ଓ ଗୁଣ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଏକଥା କହିବା।” ପୁଅମାନେ ‘ଠିକ୍ ଅଛି’ ବୋଲି ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ କଥା ଓ କୌଶଳ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ ଓ ଭାବିଲେ, “ଏଉଁ ଶିକ୍ଷକ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।” ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ନିଜେ ନେଇ ଯାଇ ଏକାଗ୍ର ଆଦର କଲେ। ତାପରେ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଭୀଷ୍ମ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ନିପୁଣତାର ସହ ଏକାଧିକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କର ଆସିବାର କାରଣ ସବୁ କହିଦେଲେ। ଦ୍ରୋଣ କହିଲେ, “ଏକଦା ମୁଁ ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ପାଖକୁ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖିବାକୁ ଗଲିଥିଲି। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ନିୟମିତ, ଜଟାଧାରୀ ହୋଇ ବର୍ଷରେ ବର୍ଷ ଗୁରୁସେବା କରିଥିଲି। ପାଞ୍ଚାଳର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ଯଜ୍ଞସେନ ମଧ୍ୟ ଶରବିଦ୍ୟା ଶିଖିବାକୁ ଏହି ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ଥିଲେ। ସେ ମୋର ମିତ୍ର, ଉପକାରୀ ଓ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ; ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଏକାଠି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଥିଲୁ। ଶିଶୁକାଳରୁ ଆମେ ସହଯୋଗରେ ପଢିଥିଲୁ; ସେ ସଦା ମୋତେ ମିତ୍ର ଭାବେ ଦୟା ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ଭୀଷ୍ମ ମୋତେ କହିଥିଲେ, “ମୁଁ ମୋର ପିତା ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ ପୁଅ। ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞସେନ ପାଞ୍ଚାଳର ରାଜ୍ୟରେ ମୋତେ ଅଭିଷେକ କରିବେ, ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିବି, ଆପଣ ଆଧା ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରିବେ। ମୋର ଆନନ୍ଦ, ଧନ ଓ ସମସ୍ତ ସୁବିଧା ଆପଣଙ୍କ ଅଧିନ ରହିବ।” ଏହି କଥା କହି ସେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ ହୋଇ ମୋତେ ଆଦର କରି ବିଦାୟ ନେଲେ। ମୁଁ ସେ କଥା ସଦା ମନେ ରଖିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ପୁଅ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ପଦକ୍ଷେପ ନେଲି। ମୁଁ ଶାରଦ୍ୱତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲି, ଯେଉଁ ଅତି ଜ୍ଞାନୀ, ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ଯାଁ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ଯଜ୍ଞ, ନିୟମ ଏବଂ ଆତ୍ମସଂୟମରେ ନିରତ ଥିଲେ। ଗୌତମୀଠୁ ମୋତେ ଏକ ପୁଅ ମିଳିଲା, ଅଶ୍ୱଥାମାନ୍—ଯାଁ ଶକ୍ତି ଭୀମାଙ୍କ ପରି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ। ମୁଁ ଭରଦ୍ୱାଜ ମୋର ପୁଅ ଉପରେ ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥିଲି, ଯେପରି ନିଜ ଉପରେ; କିନ୍ତୁ ଧନୀମାନେଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଗୋ ଦୁଧ ପିବାକୁ ଦେଖି, ଅଶ୍ୱଥାମାନ୍ ଶିଶୁକାଳରେ କାନ୍ଦିଲେ, ଏହି ଦେଖି ମୋର ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା। ଦ୍ୱିଜ ଜନ ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା ସମୟରେ ଦୁଃଖରେ ପଡିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ଏହି ଭାବନାରେ ମୁଁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନେକ ଘୁଞ୍ଚିଥିଲି। ଉତ୍ତମ ଦାନ, ଧର୍ମୀ ଓ ଦୋଷ ହୀନ ଦାନ ପାଇଁ ଖୋଜିଲି, କିନ୍ତୁ ଦୁଧ ଦେବାକୁ କେହି ମିଳିଲେ ନାହିଁ। ମୁଁ ପିଲାକୁ ପାଣି ଓ ଚିଆ ମିଶାଇ ଦେଲି; ଶିଶୁ ଏହା ପିଇ ଭାବିଲେ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଧ ମିଳିଛି। ତାପରେ, ଅଶ୍ୱଥାମାନ୍ ଉଠି ଆନନ୍ଦରେ ଅନ୍ୟ ପିଲାମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଏହି ଦେଖି ମୁଁ ଲଜ୍ଜା ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲି; “ଜୀବନ୍ତ ଦ୍ରୋଣ ଧନ ମିଳିପାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ!” ଏପରି କ’ଣ ପିତା, ଯାଁ ପୁଅ ଦୁଧ ପାଇଁ ଆଶା କରି ଚିଆ ପାଣି ପିଇ ନୃତ୍ୟ କରେ? ଏହି କଥା ଶୁଣି ମୋର ମନ ଅନ୍ତର୍ଭାଗରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲା; ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଇ ମୁଁ ଭାବିଲି। ତଦୁପରି, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ଓ ଅସ୍ୱୀକୃତ ହୋଇଥିଲି, ଧନ ଲୋଭରେ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏପରି ଭାବି, ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଭୀଷ୍ମ, ଜଗତ ଏବଂ ଶ୍ରୀମତୀ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ପ୍ରେମ ଓ ଆଶ୍ରୟରେ ସୌମକୀକୁ ଗଲି। ଯେତେବେଳେ ଶୁଣିଲି ଯେ ସେ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ ହୋଇଛି, ଭାବିଲି, “ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇଛି।” ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ମୋର ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର ରାଜ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଲି। ଆମ ମିଳନ ଓ ତାଙ୍କର କଥା ମନେ ପକାଇ ମୁଁ ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲି, ପୂର୍ବ ମିତ୍ର ଭାବେ। ମୁଁ କହିଲି, “ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ମୋର ପୂର୍ବ ମିତ୍ର ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି।” ମୁଁ ଡ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ମିତ୍ର ଭାବେ ଆଗ୍ରହ କଲି। କିନ୍ତୁ ସେ ମୋତେ ଅଜଣା ଭାବେ ହସିଲେ ଓ କହିଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କର ବୁଝିବାର ଶକ୍ତି ଅନୁଚିତ। ଆପଣ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମିତ୍ରତା ଦାବି କରିଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜ, ଏଠି ଏହି ସମ୍ପର୍କ ବୟସ୍ ଓ ସମୟ ସହ ଅପସାରି ଯାଏ।" "ମିତ୍ରତା ସମାନତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଅସମାନତାରୁ ନୁହେଁ। ଏହି ଜଗତରେ କାହା ପାଇଁ ଅବାଧିତ ମିତ୍ରତା ନାହିଁ। ଆକାଂକ୍ଷା ଏହାକୁ ଭୋଗ କରେ, କ୍ରୋଧ ତାଗୁ ତ୍ୟାଗ କରେ। ଆପଣ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ମିତ୍ରତାକୁ ଆଉ ଧରି ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ।" "ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଗରିବ ଓ ଧନୀ, ଅଶିକ୍ଷିତ ଓ ଶିକ୍ଷିତ, ନିର୍ଭୀକ ଓ ଭୀର, ଏହି ଭିନ୍ନତାରେ ମିତ୍ରତା ନାହିଁ। ଏହି ଜଗତରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ଏପରି ମିତ୍ରତା କରନ୍ତି ନାହିଁ।" "ମିତ୍ରତା ଅସମ୍ପନ୍ନ, ଧନ ହୀନ, ଅଶିକ୍ଷିତ, ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଅଶିକ୍ଷିତ ଏବଂ ଶିକ୍ଷିତ, ରଥ ବିନା ଓ ରଥବାନ୍, ଏହି ଭିନ୍ନତାରେ ମିତ୍ରତା ନାହିଁ।" ଏପରି ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦ୍ରୋଣ ନିଜ ମନରେ ଦୁଃଖ ଓ ଅପମାନ ଅନୁଭବ କଲେ, ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ମିତ୍ରତା ଏବେ ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ସମାନତା ହୀନ ହୋଇଯାଇଛି।