ଉଦ୍ୟୋଗ ପର୍ବ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ, ଯେଉଁଠାରେ ଉପନିଷ୍ଠାନ ଓ ବିରୋଧ—ଦୁଇଁଟି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ପର୍ବରେ ଏକ ଶତ ଛଅ ଏବଂ ଛଅ ଚାପ୍ଟର୍ସ ଅଛି ବୋଲି ମହାର୍ଷି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଅଂଶରେ ଛଅ ହଜାର ଅଠାନବେ ଶ୍ଲୋକ ଓ ତା’ଉପରେ ଅଠାନବେ ଅଧିକ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି, ଏହି ଥିଲା ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ । ବ୍ୟାସଦେବ ଏହି ଉଦ୍ୟୋଗ ପର୍ବକୁ ରଚନା କରିଥିଲେ । ଏହା ପରେ ଭୀଷ୍ମ ପର୍ବ ଆସେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟ ବିବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି । ଏହି ପର୍ବରେ ସଞ୍ଜୟ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଗଠନ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି । ଏଠାରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନା ଗଭୀର ନିରାଶାରେ ଡୁବିଯାଏ । ଏଠିରେ ଦଶ ଦିନ ଧରି ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା । ସେଠାରେ ବସୁଦେବ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନୋମଞ୍ଜରୀ ଦୂର କରିଥିଲେ । ଅଜ୍ଞାନର ମୂଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୋହକୁ ମୁକ୍ତିଦାୟୀ ଆଚାର୍ୟମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା, ଯଥାଯଥ ବିଚାର କରି, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ କୃଷ୍ଣ ତାହା ନିବାରଣ କରିଥିଲେ । ତା’ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତୃତୀୟ ଚକ୍ରରେ ଚଢ଼ି, ହାଥରେ କୋଡ଼ା ନେଇ, ଭୟଶୂନ୍ୟ ଭାବେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କୋଡ଼ା ପ୍ରହାର ପରି ଉତ୍ତେଜିତ କରିଦେଲା, ଯାହାର ଫଳରେ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ଥିର ହେଲେ । ଏଠାରେ ଅର୍ଜୁନ, ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରଥରୁ ତଳେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ । ଏଠିରେ ଭୀଷ୍ମ ବାଣଶୟ୍ୟାରେ ଶୟାନ ହେଲେ । ଏହି ଭାରତର ଷଷ୍ଠ ପର୍ବ ଭଳି ଏଠିରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । ଏହି ପର୍ବରେ ଏକ ଶତ ସତର ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଆଠ ଶତ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି । ବ୍ୟାସ ଏଠାରେ ଚଉରାସି ଶ୍ଲୋକ ଗଣନା କରିଛନ୍ତି । ଏହାପରେ ଡ୍ରୋଣ ପର୍ବ ଆସେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା । ଏଠାରେ ଶସ୍ତ୍ରର ଅପୂର୍ବ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚାର୍ୟ ଡ୍ରୋଣ, ସେନାପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ସେ ପଣ କଲେ ଯେ, ଧର୍ମରାଜ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବନ୍ଧିବେ । ଏଠିରେ ସଂଶପ୍ତକମାନେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଦୂରେ ନେଇଗଲେ । ଏଠିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଯୁଦ୍ଧ କୁଶଳ ଭଗଦତ୍ତ ଥିଲେ, ଯିଏ ସୁପ୍ରତୀକ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ତା’କୁ ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ବଶ କରିଥିଲେ । ଏଠିରେ ଅନେକ ମହାବୀରେ ଏକାକୀ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ । ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେମାନେ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ, ଯିଏ ଏଉଁଠାରେ ଯୁବକ ଏବଂ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ-ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ, ହନନ କରିଥିଲେ । ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ବଧ ପରେ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ । ଅର୍ଜୁନ ସପ୍ତ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାକୁ ନାଶ କରି, ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ହନନ କଲେ । ଏଠିରେ ଭୀମ ଓ ସାତ୍ୟକି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପାର୍ଥଙ୍କ ସନ୍ଧାନରେ ଭାରତୀୟ ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ଅବଶିଷ୍ଟ ସଂଶପ୍ତକମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିନାଶ ହେଲେ, ନବ କୋଟି ସଂଶପ୍ତକ ଯୋଦ୍ଧା ପଡ଼ିଗଲେ । ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ବାହାରି ଆସି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ପାଷାଣ-ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସମେତ, ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ । ନାରାୟଣୀ ସେନା, ଗୋପାଳମାନେ, ଅଲମ୍ବୁଷ, ଶ୍ରୁତାୟୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଳସନ୍ଧ, ସୌମଦତ୍ତି, ବିରାଟ, ଡ୍ରୁପଦ ଏବଂ ଘଟୋତ୍କଚ ଏହି ଡ୍ରୋଣ ପର୍ବରେ ବଧ ହେଲେ । ଏଠିରେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ବଧ ପରେ ଅଶ୍ୱଥାମା କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ । ଏଠିରେ ଅଗ୍ନେୟାସ୍ତ୍ର, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଆଗମନ ଓ କୃଷ୍ଣ-ପାର୍ଥଙ୍କ ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି । ଏହି ଭାରତର ସପ୍ତମ ପର୍ବ ଅତି ବିଶାଳ ଏବଂ ଏଠିରେ ପୃଥିବୀର ଅଧିକାଂଶ ରାଜାମାନେ ବିନାଶ ହୋଇଯାଆନ୍ତି । ଡ୍ରୋଣ ପର୍ବରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ସେହି ଶୂରବୀରମାନେ, ଏଠିରେ ଏକ ଶତ ସତର ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ଏହିଁ ସହ ଅଠ ହଜାର ନଉ ଶତ ଏବଂ ନଉ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି । ବ୍ୟାସଦେବ ଏହି ଡ୍ରୋଣ ପର୍ବକୁ ଚିନ୍ତନ କରି ରଚନା କରିଥିଲେ । ଏହାପରେ ଅଦ୍ଭୁତ କର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ ଆସେ । ଏଠିରେ ମଦ୍ରରାଜ ଶଳ୍ୟଙ୍କୁ ସାରଥି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯିବା, ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ତ୍ରିପୁର ବିଧ୍ୱଂସ ଉପାଖ୍ୟାନ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । ଯାତ୍ରାକାଳୀନ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶଳ୍ୟଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ସଂବାଦ, ହଂସ ଓ କାଉଁଆ କଥା ଏଠିରେ ଉତ୍ତର-ପ୍ରତିଉତ୍ତର ସହିତ ଦିଆଯାଇଛି । ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ବଧ, ଏବଂ ତା’ପରେ ଡଣ୍ଡସେନ ଓ ଡଣ୍ଡଙ୍କ ବଧ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । ଏଠିରେ କର୍ଣ୍ଣ ଏକାକୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହରେ ପକାଇଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାମାନେ ତାହା ଦେଖିଥିଲେ । ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରୋଧ ଓ ପରେ ମାଧବଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ସମ୍ମିଳନ ଘଟିଲା । ଏଠିରେ ଭୀମ, ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ଛାତି ଭେଦି ତାଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଇଥିଲେ । ଏଠିରେ ପାର୍ଥ ଏକାକୀ ଯୁଦ୍ଧରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ବଧ କଲେ । ଏହା ଭାରତ ଚିନ୍ତକମାନେ ଅଷ୍ଟମ ପର୍ବ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି । କର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବରେ ଉନସପ୍ତତି ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ଚାରି ହଜାର ନଉ ଶତ ଏବଂ ନଉ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି । ଏଠିରେ ଚଉଷଠି ଶ୍ଲୋକ ଉଲ୍ଲେଖିତ । ଏହାପରେ ଶଳ୍ୟ ପର୍ବ ଆସେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଥ ଓ ଘଟଣା ବିବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି । ସେନାର ଶୂରମାନେ ବିନାଶ ହେବା ପରେ, ମଦ୍ରରାଜ ନେତୃତ୍ୱ ନେଲେ । ଏଠିରେ ଯୁବ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଓ ତାହାର କ୍ରିୟାବଳୀ ବିବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି । ଏଠିରେ ବିଭିନ୍ନ ଘଟଣା ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଅଂଶଗତ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । କୁରୁମାନଙ୍କର ବିନାଶ ଶଳ୍ୟ ପର୍ବରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ।