ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ନିୟମାନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ଯଥାବିଧି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ପୁରୋହିତଙ୍କ ଅନୁମୋଦନା ସହିତ ରାଜା ଓ ମାଦ୍ରୀ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକିତ ହେଲେ। ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟାରେ ଚନ୍ଦନ, ତାଲପଦ୍ମ, ସରଳ, ଦେବଦାରୁ, ଗୁଗୁଲ ଓ ଲାକ୍ଷା ମିଶା ଶୁଭ୍ର ଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ ଯଥାବିଧି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ସହିତ ହରିବେରା, ଉସୀର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗନ୍ଧଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, କୌଶଳ୍ୟା ଦୁଇ ଶବକୁ ଦେଖି ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ ଓ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି କହିଲେ, “ହା, ମୋ ପୁଅ!” ତାଙ୍କର ଏହି ବିଳାପ ଦେଖି ଗ୍ରାମ ଓ ନଗରର ଲୋକମାନେ, ରାଜାପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ କରୁଣାରେ ଭରି, ଦୁଃଖରେ ଅନୁଭୂତି କରି କାନ୍ଦିଲେ। କୁନ୍ତୀଙ୍କ ବିଳାପରେ ମାନବ ଓ ପଶୁ ଜନ୍ମୀ ଜଣେ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରିଲେ। ଏହିପରି ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ବିଦୁର ଓ ସମସ୍ତ କୌରବମାନେ ଦୁଃଖରେ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡି ବିଳାପ କରିଲେ। ପରେ ଭୀଷ୍ମ, ବିଦୁର, ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ କୁରୁ ଗୋତ୍ରର ମହିଳାମାନେ ଏହି ପାଣ୍ଡୁ ପାଇଁ ଜଳ ଦାନ କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଭୀଷ୍ମ, ବିଦୁର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଜଳ ଦାନ କରିଥିଲେ। ଏହି କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଲୋକମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦୁଃଖରେ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇଥିବା ଦେଖି, ସେମାନେ ବିଳାପ କରୁଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ ଭୂମିରେ ଶୁଇଥିଲେ, ଏହିପରି ନଗରବାସୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଶୁଇଥିଲେ। ଦ୍ୱାଦଶ ରାତିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନଗର, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ, ନିରାନନ୍ଦ ଓ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ ରାଜକୁମାର ହୀନ ଭାବରେ ଅନୁଭୂତି କରିଥିଲା। ଏହାପରେ ଭୀଷ୍ମ, ବିଦୁର, ବ୍ୟାସ ଓ ରାଜା ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ ସହିତ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପାଇଁ ନେକ୍ତର ଦ୍ୱାରା ପିତୃକ୍ରିୟା କରିଥିଲେ। କୁଳପୁରୋହିତଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ନିୟମାନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା କରି, ହଜାର ହଜାର କୌରବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ରତ୍ନ ଓ ଉତ୍ତମ ଗ୍ରାମ ଦାନ କରିଥିଲେ। ଶୂଦ୍ଧି କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ନେଇ ସମସ୍ତ ଭାରତବଂଶୀ ବରଣାବତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଭାରତବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ହରାଇ ନଗର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ ନିଜ ସମ୍ବନ୍ଧୀ ହାରାଇଥିବା ଭାବରେ ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୁଖ ଦିନ ଶେଷ ହେଇଛି, ଏବେ କଠିନ ଦିନ ଆସିଛି। ଦିନକୁ ଦିନ ଅଧିକ କଷ୍ଟ ଆସିବ, ଭୂମି ତାଙ୍କ ଯୁବତ୍ବ ହରାଇଛି। ଏକ ଦୁଃଖଦ ଯୁଗ ଆସିବ, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରଥା ହରାଇଯିବ। କୌରବମାନେର ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଅସହ୍ୟ ହେବ। ତୁମେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଉ, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ। ଏହି ପରିବାର ଓ ନିଜ ନିଶ୍ଚେଦ ଦୁଃଖ ଦେଖିବା ନୁହଁ।” ସେ ଏହି ଉପଦେଶକୁ ମନେ ରଖି ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭାସୁରୀକୁ କହିଲେ, “ଅମ୍ବିକା, ତୁମ ନତିର ଅନ୍ୟାୟ ଶାସନ ଦ୍ୱାରା ଭାରତବଂଶୀ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ଏବଂ ନଗରବାସୀ ନଷ୍ଟ ହେବେ—ଏହିପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ଏହିପରି ଅନୁମତି ଦେଲେ, ଆମେ ଦୁଃଖରେ ଅଭିଭୂତ କୌଶଳ୍ୟାକୁ ନେଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାଉ। ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।