ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିରାଟଙ୍କ ଗୋଧନକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେହି ପରେ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୋଧନ ଚୋରିବା ପ୍ରୟାସ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅର୍ଜୁନ ସେମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ କରିଲେ ଓ ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ଗୋଧନକୁ ସାହସିକ ଭାବେ ପୁନଃ ଦାବି କଲେ। ଏହା ପରେ ବିରାଟ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଉତ୍ତରାଙ୍କୁ ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଝିଅଘରେ ଦେଲେ, ଯାହା ଅଭିମନ୍ୟୁ—ସୁଭଦ୍ରା ପୁତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ—ପାଇଁ ହେଲା। ଏହି ଚତୁର୍ଥ ବିରାଟ ପର୍ବରେ ଏପରି ଘଟଣାବଳୀ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ, ଏଠାରେ ବି ମହାମୁନି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରିଛନ୍ତି। ଏହି ପର୍ବରେ ସର୍ବମୋଟ ସଡ଼ସଠି (୬୭) ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ଦୁଇ ହଜାର ପଚାଶି (୨୦୫୦) ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ବେଦଜ୍ଞ ଋଷି ଏହି ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଏବେ ପଞ୍ଚମ—ଉଦ୍ୟୋଗ ପର୍ବର କଥା ଶୁଣ। ଉପପ୍ଲବ୍ୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବସିଥିବାବେଳେ, ବିଜୟ ଆଶା କରି, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଦୁହେଁ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, "ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମକୁ ଆପଣଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ," ବୋଲି ଦୁହେଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତେବେ କୃଷ୍ଣ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, କହିଲେ, "ଏକ ପକ୍ଷରେ ମୁଁ ନିଜେ, ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ନ କରି, କେବଳ ଉପଦେଷ୍ଟା ଭାବେ ରହିବି; ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଏକ ପୁରା ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା। କିଏ କ’ଣ ନେବ?" ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଅବିବେକୀ ଓ ମୁଢ଼ ମନର, ସେନାକୁ ବାଛିଲେ; ଧନଞ୍ଜୟ ଅର୍ଜୁନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଉପଦେଷ୍ଟା ଭାବେ ନେଲେ। ମଦ୍ରରାଜ ଶଲ୍ୟ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ସୁୟୋଧନ ରାସ୍ତାରେ ଉପହାର ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କଲେ। ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ଏକ ଵର ଚାହିଲେ—"ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ"—ଏହା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି କରି ଶଲ୍ୟ ପୁନଃ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ରାଜା ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜୟର କଥା କହିଥିଲେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତଙ୍କୁ କୌରବଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଥିଲେ। ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟର ପୁରୋହିତଙ୍କ ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଜୟ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ଯାତ୍ରା ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ଶାନ୍ତି ଚାହାଁଥିବାରୁ, ସଂଜୟଙ୍କୁ ଦୂତି ଭାବେ ପଠାଇଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଚିନ୍ତାମଗ୍ନ ହୋଇ ରାତିରେ ଉନ୍ମନା ରହିଲେ। ଏଠାରେ ବିଦୁର ବିବିଧ ଉପକାରକ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ସନତ୍ସୁଜାତ ମଧ୍ୟ ଶୋକାକୁଳ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଶ କଲେ। ପ୍ରଭାତରେ ରାଜସଭାରେ ସଂଜୟ ବାସୁଦେବ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଏକତ୍ୱର କଥା କହିଲେ। ସେଠି କୃଷ୍ଣ, ଦୟାଳୁ ଓ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ, ନାଗସାହ୍ୱୟ ନାମକ ନଗରକୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ନିଜେ ଗଲେ। କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ୟୋଧନ ରାଜା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ। ଏଠାରେ ଡମ୍ଭୋଦ୍ଭବ ଉପାଖ୍ୟାନ, ମହାତ୍ମା ମାତଳିଙ୍କ ଵର ଚାହିବା, ଋଷି ଗାଳବଙ୍କ କଥା, ଓ ଭିଦୁଲାଙ୍କ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦିଆ ଉପଦେଶ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟ ଉପଦେଶ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ପରେ, କୃଷ୍ଣ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରଥରେ ବସାଇ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଉପଦେଶ କଲେ, କିନ୍ତୁ କର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସ୍ନେହରେ ଏହା ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ। ହସ୍ତିନାପୁରରୁ ଉପପ୍ଲବ୍ୟକୁ ଆସି, ହରି (କୃଷ୍ଣ) ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଖୋଲି କହିଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଉପକୃତି ଉପରେ ବିଚାର କରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। ତାପରେ ହସ୍ତିନାପୁରରୁ ମଣିଷ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବିଶାଳ ସଂଖ୍ୟାରେ ଚାଲିଗଲେ। ଏଠାରେ ରାଜା ଉଲୂକଙ୍କୁ ଦୂତି ଭାବେ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇ, ମହାସଂଗ୍ରାମ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ସନ୍ଦେଶ ପହଞ୍ଚାଇଲେ। ଏଠାରେ ରଥୀ ଓ ମହାବଳଶାଳୀ ଯୋଧ୍ୟାଙ୍କ ଗଣନା ଓ ଅମ୍ବା ଉପାଖ୍ୟାନ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହିପରି ଘଟଣାବଳୀ ସହିତ ଉଦ୍ୟୋଗ ପର୍ବ ଅନେକ ଘଟଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ମହାମୁନିଙ୍କ କହିବାନୁସାରେ ଉଦ୍ୟୋଗ ପର୍ବରେ ଏକଶଠିଏ (୧୮୬) ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି, ଏବଂ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ହେଉଛି ଛଅ ହଜାର ଅନେବେଉନବ୍ବେ (୬୦୯୮) ଏବଂ ତାପରେ ଅଧିକ ଅଠାନବ୍ବେ (୯୮) ଶ୍ଲୋକ। ବିଶିଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟାସ ଏହି ପର୍ବ ରଚନା କରିଛନ୍ତି। ଏଥିପରେ ଭୀଷ୍ମ ପର୍ବ, ଯାହା ଅନେକ ବିଷୟ ଧାରଣ କରିଛି, ବିବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି ପର୍ବରେ ସଂଜୟ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ରଚନା ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନା ଗଭୀର ଅବସାଦରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଦଶ ଦିନ ଦୀର୍ଘ, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଏଠି, ମହାମନା ବାସୁଦେବ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନର ଭ୍ରମ କୁ ଦୂର କଲେ। ତିନି ମୁକ୍ତିଦର୍ଶୀ ଶାସ୍ତ୍ରର ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା, ଯଥାଯଥ ଯୁକ୍ତି ଦେଇ, ଅବିଦ୍ୟାଜନିତ ମୋହକୁ ନଶ୍ୱ କଲେ, ଏବଂ ସଦା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏପରି କୃଷ୍ଣ, ଉତ୍ସାହରେ ରଥରୁ ତୁରନ୍ତ ଲାଫି, ଚାବକ ହାତରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଅଭୟ ଭାବରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଏଠି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚାବକ ସମ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ, ସମସ୍ତ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦଁଡ଼ିଲେ। ଏଠି, ଶିଖଣ୍ଡୀକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଅର୍ଜୁନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରଥରୁ ପତିତ କଲେ। ଏବଂ ସେଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ବାଣଶୟ୍ୟାରେ ଶୟାନ ହେଲେ। ଏହି ଭାବରେ ଭାରତର ଛଅଟିଏ ପର୍ବ—ଭୀଷ୍ମ ପର୍ବ—ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ।