ଏଠାରେ, ଏକ ଦିନ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ମନେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ମାତ୍ର ହତ୍ୟା ପାଇଁ ଏକ ବଣ୍ଡ ଦେଲେ; ଏଠି ଅରଣି କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଏହିପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲାଭ କରି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାଇଥିଲେ; ଏହିଠିଏ ତୃତୀୟ ପୁସ୍ତକ, ଅରଣ୍ୟକ ପର୍ବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ଦୁଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ଉନସଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏଠି ଏକାଦଶ ହଜାର ଛଉଶେ ଚୁଉଷଠି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ଏବେ, ତୁମେ ବିରାଟ ପର୍ବକୁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣ; କିପରି ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିରାଟ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାହାଁର ଶ୍ମଶାନ ଭିତରେ ବଡ଼ ଶମୀ ଗଛ ତଳେ ତାଙ୍କର ମହାସ୍ତ୍ର ଲୁଚାଇ ରଖିଥିଲେ। ସେଠି, ସ୍ଥାନଟି ଦେଖି ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଲୁଚାଇ ଦେଲେ; ତାପରେ ଅଜ୍ଞାତବାସ ଧରି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏକ ଅଜଣା ରୂପରେ ସେଠି ବାସ କଲେ। ସେଠି, କିଚକ ନାମକ ଦୁଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଲାଗି ଆକୁଳ ହୋଇଥିଲେ; ଏଠି ଭୀମ କିଚକଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ଜାଣିବା ପାଇଁ ଦୁର୍ୟୋଧନ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ କୁଶଳ ଗୁପ୍ତଚର ପଠାଇଲେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମ୍ପର୍କରେ କିଛି ଖୋଜି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏବଂ ପ୍ରଥମ ଗୋ ଚୋରି ଘଟଣା ଟ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ କରିଥିଲେ। ସେଠି ଏକ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଗୋମାନେ ଉଠାଇ ନେଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଭୀମସେନ ସେମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ବିରାଟଙ୍କ ଗୋମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମୁକ୍ତ କଲେ; ତାପରେ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୋ ଚୋରି ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହିଠି, ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତ କୌରବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ କଲେ ଏବଂ ମହାବୀର ହୋଇ ଗୋମାନେକୁ ଫେରାଇ ଦେଲେ। ଏହା ପରେ, ବିରାଟ ତାଙ୍କ ଝିଅ ଉତ୍ତରାଙ୍କୁ ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରାଇଲେ। ଏହି ଚତୁର୍ଥ ବଡ଼ ବିରାଟ ପର୍ବ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏଠି ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧ୍ୟାୟ ଗଣନା ହୋଇଛି। ଏଠି ସଡ଼ଷଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି; ଏବଂ ଏଠି ଦୁଇହଜାର ପଞ୍ଚାଶି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ଏହି ସବୁ ବେଦଜ୍ଞ ମୁନି ଏହି ପର୍ବରେ ଗଣନା କରିଛନ୍ତି; ଏବେ ଶୁଣ, ପଞ୍ଚମ ଉଦ୍ୟୋଗ ପର୍ବ ସମ୍ବନ୍ଧରେ। ଯେତେବେଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉପପ୍ଲବ୍ୟରେ ବସି ଜୟ ଆଶା କରୁଥିଲେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅର୍ଜୁନ, ଦୁହେଁ ବସୁଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। "ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମକୁ ତୁମ ସହଯୋଗ ଦିଅ," ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, କୃଷ୍ଣ ତାଁଠାରେ କହିଲେ, "ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମୁଁ ନିଜେ, ନିରସ୍ତ୍ର ଓ ଯୁଦ୍ଧ ନ କରି, କେବଳ ଉପଦେଷ୍ଟା ଭାବେ ରହିବି; ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ଆକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା—କିଏ କେଉଁଟି ନେବେ?" ତେବେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଅବିବେକୀ ମନରେ, ସେନାକୁ ବାଛିଲେ; ଧନଞ୍ଜୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ସେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ, ଉପଦେଷ୍ଟା ଭାବେ ନେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମଦ୍ର ରାଜା ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ବେଳେ, ସୁୟୋଧନ ମାର୍ଗରେ ଉପହାର ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କଲେ। ଏହି ଦାତା ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ: "ମୋତେ ତୁମ ସହଯୋଗ ଦିଅ।" ଶଲ୍ୟ ଏହାକୁ ଦେଇ, ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି କିପରି ରାଜା ଶାନ୍ତି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟ କଥା କହିଥିଲେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତକୁ କୌରବଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇଥିଲେ। ସେଠି ଭିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ପୁରୋହିତଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ଯାତ୍ରା ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି। ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ଶାନ୍ତି ଚାହିଁ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଦୂତ ଭାବେ ପଠାଇଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ବସୁଦେବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଚିନ୍ତାରେ ରାତି ଜାଗିଲେ। ସେଠି ବିଦୁର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଅନେକ ଉପକାରୀ ଓ ଉପଦେଶମୂଳକ କଥା କହିଲେ। ଏହାପରେ ସନତ୍ସୁଜାତ ଦୁଃଖିତ ମନ ଧାରଣ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ପ୍ରଭାତରେ, ରାଜସଭାରେ ସଞ୍ଜୟ ବସୁଦେବ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଏକତା ବିଷୟରେ କଥା ରଖିଲେ। ଏଠି, ଦୟାମୟ ଓ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ କୃଷ୍ଣ ଶାନ୍ତି ଚାହିଁ, ନାଗସାହ୍ୱୟ ନାମକ ନଗରକୁ ନିଜେ ଆସି ଚୁକ୍ତି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶାନ୍ତି ଅନୁରୋଧ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ, ଯଦିଓ ସେ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁଥିଲେ। ଏଠି ଡମ୍ଭୋଦ୍ଭବ ଉପାଖ୍ୟାନ ଓ ମହାତ୍ମା ମାତଳିଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିବା କଥା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏଉଁଠି ଋଷି ଗାଳବଙ୍କ କଥା ଓ ଭିଦୁଳାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟ ଉପାୟ ଦେଖି, ଯୋଗେଶ୍ୱର କୃଷ୍ଣ ଏହା ରାଜାମାନେକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଏଠି କୃଷ୍ଣ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରଥରେ ବସାଇ ନାନା ଉପାୟରେ କଥା କହିଲେ, କିନ୍ତୁ କର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କର ନିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ। ହସ୍ତିନାପୁରରୁ ଉପପ୍ଲବ୍ୟକୁ ଆସି, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହରି, ପାଣ୍ଡବମାନେଠାରେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିସ୍ତାରରେ କହିଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଉପକୃତିର ଚିନ୍ତା କରି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। ତାପରେ, ହସ୍ତିନାପୁରରୁ ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବହାରିଲେ, ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ସେଠି, ରାଜା ଉଲୂକଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଖକୁ ଦୂତ ଭାବେ ପଠାଇ, ମହାଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ବାର୍ତ୍ତା ପହଞ୍ଚାଇଲେ। ଏଠି ରଥୀ ଓ ମହାବୀରମାନଙ୍କ ଗଣନା ଏବଂ ଅମ୍ବା କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏହିପରି ଅନେକ ଘଟଣା ସହିତ ମହାଭାରତର ପଞ୍ଚମ ପର୍ବ ଉଦ୍ୟୋଗ ପର୍ବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।