ରାଜାଙ୍କୁ ଦୂରେ ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ହୋଇଥିବା ଜନନୀ କୁନ୍ତୀ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦୂରେ ଦେଖି ମୋ ଉପରେ ଏହି ଦୁଃଖ ଆସିଛି। ଆଜିଠୁ, ମୁଁ କୁଶ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇ ରହିବି, ଦୁଃଖରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇ, ମୋର ଚିନ୍ତା ମାତ୍ର ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ହେବ।” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ମୋ ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ଆପଣ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖାନ୍ତୁ, ମୋ ପରି ଦୁଃଖିତ ଜନକୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ବିପଦରେ ବିଳାପ କରୁଛି।” ଏପରି ଭାବେ ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ, ମୃତ ଦେହକୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଭାବନାରେ ଗଳା ଭରି ଗଲା, ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଲେ: “ଉଠନ୍ତୁ, ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଧାରଣ କରିଥିବା ଜନ, ଆପଣ ଯାନ୍ତୁ, ଏଠାରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି; ଆପଣ ମାଧ୍ୟମରେ ମୁଁ ସନ୍ତାନ ଦେଉଛି, ମନୋହର ହାସ୍ୟ ଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ।” ସେ କହିଲେ, “ସୁନ୍ଦରୀ, ଆପଣଙ୍କର ଶଯ୍ୟାରେ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଅଥବା ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ, ନିମ୍ନାନ୍ତରଣ ପରେ, ଆପଣ ମୋ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇପାରିବେ।” ଏପରି ଆଦେଶ ପାଇ, ସେ ଭକ୍ତିଶୀଳା ନାରୀ ଠିକ୍ ଭାବେ ଏହି କଥା ଅନୁସରଣ କଲେ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଆଶା କରି, ଏହି କଥା ପ୍ରକାରେ ଚାଲିଲେ। ତାଙ୍କ ମୃତ ଦେହ ମାଧ୍ୟମରେ, ସେ ଶାଲ୍ବ ବଂଶର ତିନି ଝିଅ ଓ ମଦ୍ର ବଂଶର ଚାରି ଝିଅ ସନ୍ତାନ ଦେଖିଲେ, ଭାରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ପ୍ରକାର, ଭାରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଓ ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୋ ମାଧ୍ୟମରେ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିପାରିବେ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାହା ନାରୀଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ନିର୍ମଳ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା କହିଲେ: “ଏହିପରି, କୁନ୍ତୀ, ପୁରାତନ କାଳରେ ବ୍ୟୁଷିତାଶ୍ୱ ଏହି କଥା କରିଥିଲେ, ଶୁଭା, ସେ ଦେବତା ପରି ଥିଲେ। ଏବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଧର୍ମର ଏକ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ କହିବି; ଏହା ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ଦେଖିଥିଲେ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ମହାତ୍ମାମାନେ। ପୁରାତନ କାଳରେ, ମନୋହର ହାସ୍ୟ ଥିବା ନାରୀମାନେ ଅନିୟତ, ସ୍ୱାଧୀନ ଥିଲେ, ଚାହିଁଲେ ଯେଉଁଠି ଯାଇପାରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଯୁବା ହେଲେ ପରେ ପତି ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଧର୍ମ ନୁହେଁ; ଏହିଠି ଧର୍ମ ଥିଲା। ଏବେ ମଧ୍ୟ, ପଶୁ ଜନ୍ମ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଇଛା ଓ କ୍ରୋଧ ଶୂନ୍ୟ, ପୁରାତନ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଧର୍ମ, ଅଧିକାର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ମହା ଋଷିମାନେ ଗୌରବ କରନ୍ତି; ଏବେ ମଧ୍ୟ, କୁନ୍ତୀ, ଉତ୍ତର କୁରୁମାନେ ଏହାକୁ ଗୌରବ କରନ୍ତି। ଏହି ନିତ୍ୟ ନୀତି ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଉପକୃତ। ଅଗ୍ନି କେବେ କାଠରେ ତୃପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, ସାଗର କେବେ ନଦୀରେ ତୃପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ; ମୃତ୍ୟୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ତୃପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, ନାରୀମାନେ ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ କେବେ ତୃପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ। ଏହିପରି, ନାରୀମାନେ ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି; ନାରୀମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି ନିଷିଦ୍ଧ ସଂଯୋଗ ନାହିଁ। ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର କିମ୍ବା ଭାଇ—ନାରୀ ଏକାକି ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭ ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ। ଏହି ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ସ୍୵ଭାବିକ, କୌଣସି ବାହ୍ୟ କାରଣ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏହି ପ୍ରଥା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଲିନଥିଲା। ମୋଠୁ ଶୁଣନ୍ତୁ, କିଏ କିପରି ଏହି ପ୍ରଥା ନିର୍ମାଣ କଲେ; ଏକ ମହା ଋଷି ଉଦ୍ଦାଳକ ଥିଲେ, ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଶ୍ୱେତକେତୁ; ଏହି ଶ୍ୱେତକେତୁ ଏହି ଧର୍ମ ପ୍ରଥା ନିର୍ମାଣ କଲେ। ଶୁଣନ୍ତୁ, ପଦ୍ମାକ୍ଷୀ, କିପରି କ୍ରୋଧରେ ସେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କ ପିତା, ଦେବୀ, ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ପଞ୍ଚଅଗ୍ନି ବ୍ରତ କରି, ବର୍ଷାକାଳରେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ବସି, ଶୀତକାଳରେ ପାଣିରେ ଦୂର୍ଗ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଶ୍ୱେତକେତୁ ସେ ଚାରିପାଖରେ ସେବା କରୁଥିଲେ; ଏବେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଧୂସର କେଶ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଋଷି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଆଦର କଲେ—ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ, ମୃଦୁ ଭାଷା କହିଲେ, ଭାରତ। ସେ ଅତିଥିକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଶାକ, ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ଆଦର କଲେ; ଅତିଥି ତାପ, ଭୋକ, ତିଆଁରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଥିଲେ, ମହା ଋଷି ଏଭଳି ଆଦର କଲେ। ବିଶ୍ରାମ ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ମହା ଋଷି ଉଦ୍ଦାଳକ, ଏକଥା ଠିକ୍ କହନ୍ତୁ, ମିଥ୍ୟା କହିବେନାହିଁ। ଏହି ଝିଅ, ଋଷି ପୁତ୍ର, ବିଶେଷ ସୁନ୍ଦର; ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେ ଆପଣଙ୍କର ପୁତ୍ର—କହନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇଛି କି?” “ମୋ ଜନନୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, କୁଶିକଙ୍କର ଝିଅ; ସେ ମାତ୍ର ମୋ ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖିଛି, ସଦା ମୋ ପାଖରେ। ଅରୁନ୍ଧତୀ ପରି, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ତାଙ୍କୁ କ୍ଷୀଣ ଶରୀର କରିଛି; ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱେତକେତୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ମୋ ପୁତ୍ର, ଏକ ମହା ତପସ୍ବୀ। ସେ ଏକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମୋ ଶିକ୍ଷାରେ ନିଷ୍ଠା, ଲୋକ ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ କରୁଣାଶୀଳ।” ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ, ଦୃଷ୍ଟି କ୍ଷୀଣ, ଏକ ପତିପ୍ରତି ସହିତ ଧନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନ ନାହିଁ; ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ବ ପତ୍ନୀ ନେଇନଥିଲି। ଆପଣଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଓ ଉଚ୍ଚ ବଂଶର, ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଚାହେଁ—ମୋ ପ୍ରତି ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।” ଏପରି କହି, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଦୃଷ୍ଟି କ୍ଷୀଣ ବୃଦ୍ଧ, ତଳୁ ଶକ୍ତିହୀନ, ଏକ ଛଡ଼ା ପ୍ରତି ଭରସା କରି, କୁନ୍ତୀ ପରି ମୃଗ ଦୃଷ୍ଟି ନାରୀ, ଚାମ ଓ କୂର୍ମବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିବା ଝିଅଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ଦ୍ୱିଜ, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ଭାବିଲେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ମନ ଅନ୍ୟଥା ଥିଲା; ଏହା ଶ୍ୱେତକେତୁ, ତାଙ୍କର ମାତା ଓ ପିତା ସମ୍ନିଧିରେ ଘଟିଥିଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଝିଅଙ୍କୁ ହାତ ଧରି କହିଲେ, “ଚଲିବାକୁ ଦିଅ,” ଏହି ସମୟରେ ଋଷି ପୁତ୍ର ଶ୍ୱେତକେତୁ କ୍ରୋଧ ଓ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ। ମାତାକୁ ଏଭଳି ବଳପୂର୍ବକ ନେବାକୁ ଦେଖି, ଶ୍ୱେତକେତୁ, ତାପ ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ, ଏହି ଅପମାନ ସହିପାରିଲେନାହିଁ। ମାତାଙ୍କୁ ହାତ ଧରି, ଶ୍ୱେତକେତୁ କହିଲେ, “ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ପତିପ୍ରତି ମାତାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ!