ପୃଥା, ଆମେ ଏଠାରେ ପୁତ୍ର ପ୍ରକୃତି ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରୁଛୁ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ଛଅ ପ୍ରକାର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନିଜର ଆତ୍ମୀୟ ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଗଣନା କରାଯାଏ। ତେବେ ଆଉ ଛଅ ପ୍ରକାର ପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ତେଁମେ ଆତ୍ମୀୟ ନୁହଁନ୍ତି ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭି ନୁହଁନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକାର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ପ୍ରଥମ ଛଅ ପ୍ରକାର ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି: ଆତ୍ମଜ, ନିୟୋଗଜ, କ୍ରୀତ, ପୁନର୍ଭୂ, କାନୀନ, ଏବଂ ସାହସଜ। ଆଉ ଅନ୍ୟ ଛଅ ପ୍ରକାର ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି: ଦତ୍ତକ, କ୍ରୀତ, କ୍ରିତ୍ରିମ, ସ୍ୱୟମ୍, ସାହୂଦ୍ଧ, ସମ୍ବନ୍ଧି, ଏବଂ ଅପସଦ୍ଜ। ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ପୁତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଅଛନ୍ତି। ଯଦି କୌଣସି ପୂର୍ବ ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର ନଥିବା ସ୍ଥିତିରେ, ମାନବ ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାନ୍ତି। ବିପଦରେ, ସେ ଦାୟାଦ ପାଇଁ ଭାଉଜ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥାନ୍ତି। ମନୁ, ଏହି ନିୟମ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ, ନିଜ ଶୁକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଧର୍ମମୟ ସନ୍ତାନ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ଦେଖି, ମୁଁ ଆଜି ତୁମକୁ ଉନ୍ମତ୍ତ କରିବି, କାରଣ ମୁଁ ନିଜର ଉତ୍ପାଦନ ଶକ୍ତିରୁ ବଞ୍ଚିତ। ପ୍ରଖ୍ୟାତ କୁନ୍ତୀ, ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ସମାନ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ଉଚିତ। ଏହି ନିୟମ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାରଦଣ୍ଡାୟିନୀଙ୍କ କଥା କହିବି। ତୁମ ସଂଶୀଳ ଭଉଣୀ ଶ୍ରୁତସେନାଙ୍କ ବିବାହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୈକେୟ, ଶାରଦଣ୍ଡାୟନଙ୍କ ସହିତ ହୋଇଥିଲା। ସେ ନିଜ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ରାତିରେ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ରାସ୍ତାରେ ନିର୍ମଳ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଶ୍ରୁତସେନା ଏକ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଏବଂ ତପସ୍ଵୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚୟନ କରି, ପୁତ୍ର କାମନା ପୂର୍ବକ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ। କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ରହିଥିଲେ। ଏହିପରି ତିନି ଶୂରବୀର ପୁତ୍ର—ଦୁର୍ଜୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହିପରି, ମୋର ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏକ ତପସ୍ଵୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚୟନ କରି ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର। ଏପରେ, ମହାରାଜ, କୁନ୍ତୀ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ବିନୟପୂର୍ବକ କହିଲେ—"ଧର୍ମବିଦ୍ ଏବଂ ଲୋଟସ୍-ନୟନ, ଆପଣ ମୋତେ ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହଁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୂଃଖ ଭରିତ ପତ୍ନୀ। ଆପଣ ନିଜେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ମୋତେ ପୁତ୍ର ଦେବେ। ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ସ୍ବର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ। ପୁତ୍ର ପାଇଁ, ଆପଣ ଏକା ମୋତେ ସମ୍ମୋଦନ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ କେବେ ଅନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବି ନାହିଁ; ପୃଥିବୀରେ ଆପଣଠାରୁ ଉତ୍ତମ କିଏ?" "ଏବେ ଆପଣ ମୋତେ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଧର୍ମ କଥା କହିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହା ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଥା।" "ପୂରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ୟୁଷିତାଶ୍ୱ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଁଁ ଧର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ପୂରୁ ବଂଶକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ। ସେ ଯବ ଏକ ବିଶାଳ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସେଠି ଆସିଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସୋମ ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦାନ ନେଇଥିଲେ।" "ପରେ, ଦେବତା ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ନିଜେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ବ୍ୟୁଷିତାଶ୍ୱ ମାନବମାନେ ଠାରୁ ଅଧିକ ଚମକିଥିଲେ। ଯଥା ଶୀତ ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦେଖାଏ, ଏପରି ରାଜା ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଠାରୁ ଜିତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ।" "ବ୍ୟୁଷିତାଶ୍ୱ ଦକ୍ଷିଣ, ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗର ରାଜାମାନେ ଆଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ଜିତିଥିଲେ। ସେ ଦଶ ହାତୀର ଶକ୍ତି ଥିଲେ; ପ୍ରାଚୀନ କଥା ଜଣା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।" "ବ୍ୟୁଷିତାଶ୍ୱଙ୍କ ଖ୍ୟାତି ବଢିଲା, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ସମୁଦ୍ରପାର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜିତିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜନଗତିକୁ ପିତା ଭଳି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ବିଶାଳ ଦାନ କରିଥିଲେ।" "ସେ ଅନେକ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ବିଶାଳ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଅନେକ ସୋମ ଚାପିଥିଲେ।" "ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ କକ୍ଷିବତୀ, ଭଦ୍ରା ନାମକ, ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଥିଲେ।" "ଏହି ଦୁଇ ଜଣ ଏକାପରି ଅନ୍ୟକୁ ଚାହିଥିଲେ; ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ରୋଗ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।" "ଅଳ୍ପ ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରି, ସେ ବିଦାୟ ନେଲେ। ରାଜା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ପତ୍ନୀ ଭଦ୍ରା ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ।" "ପୁତ୍ର ନଥିବାରୁ, ଭଦ୍ରା ଦୁଃଖରେ ହିଁ ଆକୁଳ ହେଲେ।" "ଏକ ନାରୀ, ଯଦିଓ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମିକ, ପତିବିନା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଥାଏ; ପତି ନଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଅର୍ଥ ନଥିବା ପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିଥାଏ।" "ଏହିପରି, ପତିବିନା ଜୀବନ ଚାଲିବାଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଉତ୍ତମ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ଚାହେଁ, ଦୟା କରି ମୋତେ ନେଇଯିବେ।" "ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ବିନା ରହିବାକୁ ମୁଁ ସହିପାରିବି ନାହିଁ; ଦୟା କରି ମୋତେ ତୁରନ୍ତ ନେଇଯିବେ।" "ଆପଣ ଯେଉଁପଥେ ଯିବେ, ମୁଁ ପଛରେ ଚାଲିବି; ଫିରିବି ନାହିଁ।" "ଛାୟା ପରି ଆପଣଙ୍କୁ ସଦା ପଛରେ ଚାଲିବି; ଆପଣଙ୍କ ସୁଖ ଏବଂ ଭଲର ପାଇଁ ସଦା ଉଦ୍ୟତ ରହିବି।" "ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଆପଣଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମୋର ହୃଦୟ ଶୁଷ୍କ ହେବାର ଦୁଃଖ ଆସିବ।" "ମୋର ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା, ସଂଗୀମାନେ ମୋଠାରୁ ବିଛିନ୍ନ ହେଇଯିବେ; ଏହି ବିଚ୍ଛେଦ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦେଇଛି।" "ପତିଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ଏକ ନାରୀ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ କରିଲେ, ସେ ନରକରେ ରହିଥିବା ପରି ଦୁଃଖରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇଯାଏ।" "ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ମୋର ଦୂଃଖ ଏବଂ ପତି ସହ ଯୋଗ ବିଚ୍ଛେଦ ହୋଇଥିଲା; ଏହି ଦୁଃଖ ଏହି ଜନ୍ମରେ ପୂର୍ବ ଆକ୍ରିତ ପାପ କର୍ମର ଫଳ।" ଏହିପରି, କୁନ୍ତୀ ନିଜ ପତି ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ଦୂଃଖ ଭରିତ ମନରେ ନିଜ ଭକ୍ତି ଏବଂ ନିଷ୍ଠା ଦେଖାଇଲେ, ଏବଂ ପତି ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟତମ ନାରୀ ଭାବ ଏବଂ ଜୀବନର ଅର୍ଥ ବ୍ୟଖ୍ୟା କଲେ।