ଏହି ଘଟଣାରେ, ଦ୍ୱାଇପାୟନ ଋଷି, ଯାହାଙ୍କୁ ଆମେ ବ୍ୟାସ ଭାବେ ଜାଣିଥାଉ, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଭୂକ୍ଷାର୍ତ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଗାନ୍ଧାରୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଲେ। ଗାନ୍ଧାରୀ ନିଜ ପାଇଁ ଏହି ବର ଚାହିଲେ—ସେ ଚାହିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ପତି ଦ୍ରୁତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଶତପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ମିଳୁ। ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଗାନ୍ଧାରୀ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦୈ୵ିକ ଦୃଷ୍ଟି ସମ୍ପନ୍ନ ଶିଶୁ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପାଣ୍ଡୁ ଓ ଅମ୍ବାଳିକାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳିବାରେ ସକ୍ଷମ, ଶନ୍ତାନ ଆଶାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଗାନ୍ଧାରୀ ଗର୍ଭବତୀ ଥିବା ବେଳେ, ପାଣ୍ଡୁ ନିଜର ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ, ହରିଣ ଶାପ ପାଇଁ ନିଜକୁ ଦୁଃଖିତ କରି ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ପୃଥିବୀରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପରି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣତା ଲାଭ କରି, ପାଣ୍ଡୁ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଇ, କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମାନବ ଚାରି ପ୍ରକାର ଋଣ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ—ପିତୃ, ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଋଷିଙ୍କ ପ୍ରତି। ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ସମୟରେ ଏହି ଚାରି ଋଣ ମୁକ୍ତ କରିନଥାଏ, ସେ କେବେ ବି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଋଷିଙ୍କୁ, ପୁତ୍ର ଓ ପିତୃ ତର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ପିତୃଙ୍କୁ, ଓ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାଏ। ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଋଷି, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଋଣ ମୁକ୍ତ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ପିତୃ ଋଣ ମୁକ୍ତ କରିନଥିଲି, ଏହି ପିତୃ ଋଣ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଦେହ ନାଶ ହେଲେ, ପିତୃ ଋଣ ନାଶ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ତିନି ନାଶ ହେଲେ ଆତ୍ମା ନାଶ ହୁଏ। ଏହିକାରଣରୁ, ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି, ଯେପରି ମୋତେ ମୋର ପିତାଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିଲା। ଏବେ ମୋର ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ କିପରି ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ? ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଅପତ୍ୟ ଆଶା ଦୁଃଖରେ ଥିବା ଲୋକ ଚାହାନ୍ତି। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ଚାହାନ୍ତି, ଯାହା ଧର୍ମର ଫଳ ଦେଏ; ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆସି, ମୁଁ ଏହି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଛି। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତରେ କହିଲେ—‘ଏହି ସମୟରେ, ତୁମେ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର।’ ସନ୍ତାନ ଓ ଧର୍ମ ଏହି ଜଗତର ଭିତ୍ତି, ଏହିପରି ଚିରନ୍ତନ ଧର୍ମକଥା ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି। ସନ୍ତାନ ବିନା ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା, ନିୟମ କିଛି ଶୁଦ୍ଧି ଦେଇନଥାଏ। ଏହି କଥା ଜାଣି, ମୁଁ ଭାବୁଛି—ସନ୍ତାନ ବିନା ମୁଁ ମଙ୍ଗଳମୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଃଖରେ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କରେ, ଜୀବନ ନୁହେଁ; ତୁମେ ମାତ୍ର ଜାଣ, ହରିଣ ଶାପ ଦ୍ୱାରା କିପରି ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛି। ପୃଥା, ଛଅ ପ୍ରକାର ପୁତ୍ରକୁ ନିଜ ଓଠି ଓ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ; ଅନ୍ୟ ଛଅ ପ୍ରକାର ପୁତ୍ର ଓଠି କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ନୁହେଁ। ସେମାନେ—ସ୍ୱୟଂଜାତ, ନିୟୁକ୍ତ, କ୍ରୟୀତ, ପୁନର୍ବିବାହିତାର ପୁତ୍ର, ଅପୂର୍ବାର ପୁତ୍ର, ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁତ୍ର। ଅନ୍ୟ ଛଅ ପ୍ରକାର—ଦତ୍ତକ, କିଣିଥିବା, କୃତ୍ରିମ, ସ୍ୱୟଂ ଆସିଥିବା, ସହଉପଚାରିତ, ବାନ୍ଧବ, ଓ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମର ପୁତ୍ର। ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପଯୁକ୍ତ ପୁତ୍ର ନାହିଁ, ସେଠି ଏପରି ପୁତ୍ର ଚାହିଁଥିବା ଦେଖାଯାଏ। ମାନବମାନେ ନିଜ ସ୍ୱସ୍ତିରୁ ବି ଉତ୍ତମ ଧର୍ମମୟ ସନ୍ତାନ ପାଇଥାନ୍ତି, ଏହି କଥା ମନୁ କହିଛନ୍ତି। ଏହିପରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଜି ଉତ୍ସାହିତ କରିବି, କାରଣ ମୋର ନିଜ ପ୍ରଜନନ ଶକ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମାନ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନ ଚାହିଁବା ଉଚିତ। କୁନ୍ତୀ, ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶାରଦଣ୍ଡାୟିନୀ ଗଳ୍ପ ଶୁଣ। ତୁମ ଭଗିନୀ ଶ୍ରୁତସେନାଙ୍କ ବିବାହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୈକେୟ, ଶାରଦଣ୍ଡାୟନ ସହିତ ହୋଇଥିଲା। ସେ ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଏକ ରାତିରେ ରାସ୍ତା ଚୌମୁହାଣୀରେ ନିଷ୍ଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ। ଶିଶୁ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ଶିଳ୍ପି, ତପସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ବାଛି, ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରି, କ୍ରିୟା ଶେଷ କରି ସେ ତାଙ୍କ ସହ ବସିଲେ। ଏଠାରେ ସେ ତିନି ଶୂରବୀର ପୁତ୍ର—ଦୁର୍ଜୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହିପରି, କୁନ୍ତୀ, ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପୋବଳୀ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର। ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପରେ, ମହାରାଜ, କୁନ୍ତୀ ନିଜ ପତି ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ—“ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଆପଣ ଏପରି କଥା କେବେ ମୋତେ କହିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଏକାନ୍ତ ପତ୍ନୀ। ଭାରତ, ଆପଣ ନିଜେ ମୋତେ ଧର୍ମଅନୁସାରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଦେବେ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେ, ଏହି ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଆପଣ ମାତ୍ର ମୋତେ ସମ୍ପ୍ରେଷଣ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ କେବେ ବି ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାରେ ବି ଦେଖିବି ନାହିଁ; ଆପଣ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ କିଏ ଅଛନ୍ତି? ଏବେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଏକ ପୁରାତନ ଧର୍ମକଥା ଶୁଣ, ଯାହା ସବୁଠି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପୂର୍ବେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ନାମ ଭ୍ୟୁଷିତାଶ୍ୱ, ଯିଏ ପୁରୁବଂଶର ଉନ୍ନତି କରିଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ମହାୟଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଆସିଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୋମ ଖୁସି ହେଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ଭ୍ୟୁଷିତାଶ୍ୱଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା।