ଏହି ଅପୂର୍ବ ଗିରିଶୃଙ୍ଗରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଖେଳନ୍ତି, ଏଠାରେ କୁବେରଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି—କେହି ସମତଳ, କେହି ଅସମ। ଏଠାରେ ବିଶାଳ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା ଓ ଘନ ଗିରିଗୁହା ଅଛି, କିଛି ସ୍ଥାନରେ ସଦା ହିମାଚ୍ଛାଦିତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଗଛ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ କିଛି ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ବିପୁଳ ମରୁଭୂମି ଓ ଅପରିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଦୁର୍ଗ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଡ଼ି ପାରିବେ ନାହିଁ, ତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ତ ଅସମ୍ଭବ। ଏଠି କେବଳ ପବନ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଯାଆନ୍ତି; ଏପରି ଦୁର୍ଗମ ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳ କେମିତି ତୁମ ପତ୍ନୀମାନେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ, ରାଜନ? ଏହି ସମୟରେ, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା—ଯେଉଁମାନେ ସନ୍ତାନହୀନ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ମୁକ୍ତିର ଦ୍ୱାର ନାହିଁ। ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ହେ ରାଜନ, ସନ୍ତାନ ନଥିବାରୁ ମୁଁ ଏହି ଭୟକୁ ଅନୁଭବ କରୁଛି; ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ଏବଂ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦୁଇଁଜଣ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଆବଶ୍ୟକ ପଡିଲେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବି। ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ କଠିନ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରିପାରିବି ବୋଲି ଆଶା କରେ। ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ହେ ରାଜନ, ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏକ ନିର୍ମଳ ସନ୍ତାନ, ଭାଗ୍ୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତମ ବଂଶଧର ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ତାକୁ ଲାଭ କର। ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅଶାନ୍ତି ନ ହୋଇ ନିର୍ମଳ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ; ଏପରି ଫଳ ଦେଖି, ହେ ରାଜନ, ତୁମେ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ତପସ୍ବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପାଣ୍ଡୁ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ। ହରିଣର ଶାପ ଦ୍ୱାରା ନିଜ କ୍ରିୟା ବିଘ୍ନିତ ହେବାକୁ ଜାଣି, ସେ ମନେମନେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପରମ ସୁନ୍ଦର, ଯୁବତୀ, ଦେବକର ଝିଅ ପରାଶରକନ୍ୟା ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ। ତାଙ୍କୁ ବରିଛନ୍ଦି, ଭାରତବଂଶୀ ଉତ୍ତମ ନର ତାଙ୍କୁ ନେଇ, ବିଦୁରଙ୍କ ବିବାହ ଉପଯୋଗୀ କରିଦେଲେ। ବିଦୁର, କୁରୁବଂଶର ଶୋଭା, ତାଙ୍କରେ ନିଜ ପରି ଗୁଣବାନ୍ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହିପରି, ଜନମେଜୟ, ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ଶତପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେଲା, ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଜଣେ ବୈଶ୍ୟା ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଅତିଶୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁତ୍ର ହେଲେ। ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ପାଞ୍ଚ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦେବତାସମାନ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବଂଶ ଚାଲାଇବେ। ଏଠାରେ ଜନମେଜୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: କିପରି ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ଶତପୁତ୍ର ହେଲେ? କେତେ ସମୟ ଲାଗିଲା, ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ କେତେ ଥିଲା? ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ବୈଶ୍ୟା ନାରୀ ଦ୍ୱାରା କିପରି ପୁତ୍ର ହେଲେ? ଗାନ୍ଧାରୀ କିପରି ଉତ୍ତମ ପତି ପାଇଲେ? ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତାଙ୍କୁ କିପରି ବ୍ୟବହାର କଲେ? ଶାପିତ ପାଣ୍ଡୁ କିପରି ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ର ପାଇଲେ? ଏହି ସବୁ ମହାପୁରୁଷ ପୁତ୍ର କିପରି ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଲେ? ସବୁ ଖୁବ ଖୁବ ଖୁସି କରି କହିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୂକ୍ଷିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଆସିଲେ। ଗାନ୍ଧାରୀ ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ, ତେଣୁ ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଲେ; ଗାନ୍ଧାରୀ ଚାହିଲେ ନିଜ ପତି ସମାନ ଶତପୁତ୍ର। ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ତାଙ୍କର ଗର୍ଭଧାରଣ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ଦିବ୍ୟଦୃଷ୍ଟି ଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ପାଣ୍ଡୁ ଓ ଅମ୍ବାଳିକାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶତ୍ରୁନାଶକ ପାଣ୍ଡୁ ଭୟାନକ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତୁର ହେଲେ। ଗାନ୍ଧାରୀ ଗର୍ଭବତୀ ଥିବାବେଳେ, ପାଣ୍ଡୁ ଶୋକରେ ନିଜ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ, ହରିଣର ଶାପ ପାଇଁ ନିଜକୁ ଦୁଃଖିତ କରି ଲାଗିଲେ। ପୃଥିବୀରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପରି ତପସ୍ୟା କରି ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରି, ପାଣ୍ଡୁ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ମନ ନିଷ୍ପତି କରି କହିଲେ: ହେ ସୁନ୍ଦରି, ମଣିଷ ଚାରି ପ୍ରକାର ଋଣରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ—ପିତୃ, ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଋଷିଙ୍କ ଋଣ। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଏଠାରୁ ସମୟରେ ମୁକ୍ତି ନେଇନଥିଲେ, ସେ କୌଣସି ଲୋକ ଲାଭ କରିପାରିବେ ନାହିଁ—ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି। ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଋଷିମାନେ, ପୁତ୍ର ଓ ପିତୃତର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ, ଓ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଋଷି, ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଋଣ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି; କିନ୍ତୁ ପିତୃ ଋଣ ଛାଡ଼ିପାରିନାହିଁ, ଏହା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ମନାଯାଏ। ଶରୀର ନାଶ ହେଲେ ପିତୃ ଋଣ ନାଶ ହୁଏ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ତିନି ନାଶ ହେଲେ ଆତ୍ମା ନାଶ ହୁଏ। ଏହିପାଇଁ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି, ଯେପରି ମୋ ପିତାଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲି। ତେଣୁ ଏହି ମୋ କ୍ଷେତ୍ରରେ କିପରି ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ? ସେ ସନ୍ତାନଲାଭକୁ ସର୍ବୋପରି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମନିଲେ; ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅଧମ, ସମସ୍ତ ଅପଦରେ ପୁତ୍ର ଚାହାନ୍ତି। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ଚାହାନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମର ଫଳ ମିଳେ; ଏହିପାଇଁ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ନିଜ ପତ୍ନୀ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତରେ କହିଲେ: ଏହି ଅପଦରେ, ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କର। ସନ୍ତାନ ଓ ଧର୍ମ ଏହି ଜଗତର ଆଧାର; ଏପରି ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ ବିଦ୍ୱାନମାନେ କହନ୍ତି। ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା, ନିୟମ—ଏହି ସବୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ସନ୍ତାନ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଶୁଦ୍ଧି ନାହିଁ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି, ମୁଁ ଦେଖୁଛି ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ ମୁଁ ଶୁଭ ଲୋକ ପାଇବି ନାହିଁ, ଏହିପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରୁଛି। ନିଶ୍ଚୟ, ସନ୍ତାନହୀନ ହେବାରୁ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହେଁ, ଜୀବନ ନୁହେଁ; ଏହା ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ତୁମେ ଜାଣ, ହରିଣର ଶାପ ଦ୍ୱାରା କିପରି ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୀଡ଼ିତ।