କୌଳାସ ପର্বତର ଉଚ୍ଚତାରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ବଳଶାଳୀ ଯକ୍ଷମାନେ, ମାନିମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଯୋଗଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବୈଶ୍ରାବଣଙ୍କ ସହିତ ମିଳିଥିଲେ, ଏବଂ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ପୁଣିଥରେ ମିଳିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଅର୍ଜୁନ ହାସଲ କରି, ସେ ନିବାତକବଚ ଓ ହିରଣ୍ୟପୁରର ନିବାସୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ, ଅର୍ଜୁନ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ନିବାତକବଚ ଦାନବମାନେ, ପାଉଲୋମା ଓ କଳକେୟାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଏହାର ବିନାଶକଥା ଏକ ବିଦ୍ୟାବାନ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥା ହେବା ସହିତ, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସମ୍ନାରେ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକର ପ୍ରଦର୍ଶନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ପରେ, ଦିବ୍ୟ ଋଷି ନାରଦ ଦ୍ୱାରା ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଧୀର ରଖିବା ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଗାନ୍ଧମାଦନରୁ ପୁଣି ନିମ୍ନମୁଖୀ ହୁଏ। ସେଠାରେ, ଭୀମଙ୍କୁ, ଯାହାର ଶରୀର ପାହାଡ଼ର ଗୋଲାକାର ଭଳି ଥିଲା, ଗୁହାରେ ବଳଶାଳୀ ସର୍ପରାଜା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧକ ହେବାର କଥା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୁଏ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଆତ୍ମା ମାନେ କାମ୍ୟକାରେ ଆସିଥିଲେ। ଏଠାରେ ବାସୁଦେବ ପଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନେ ରହୁଥିଲେ। ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥା ହେବା ଏହି ସମସ୍ତ କଥାରେ ପୃଥୁ, ବେନର ପୁତ୍ର, ଓ ସରସ୍ବତୀ ଓ ତର୍କ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନାର ଗଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ଶାମିଳ ହୁଏ। ପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦ୍ୱୈତ ବନରେ ପୁଣି ଆସିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଗୋବନ୍ଧନ ଅଭିଯାନ ବିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ଯେଉଁଥିରେ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ବନ୍ଧକ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ସେ ଅସାଧୁ, ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲେ; ଏଠାରେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନରେ ହରିଣର ଦର୍ଶନର କଥା ମଧ୍ୟ ହୁଏ। ସେଠାରେ, ସେମାନେ କମ୍ୟକା ବନକୁ ପୁଣି ଫେରିଥିଲେ, ଭୃହିଦ୍ରୌଣିକର କଥା ଏକ ଗଭୀର ବିବରଣୀରେ କଥା ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ, ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଗଳ୍ପ ବିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଜୟଦ୍ରଥ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ରାପଦୀଙ୍କର ଅପହରଣ ଘଟିଥିଲା। ଭୀମ, ବାୟୁର ତୁର୍ଗତିରେ, ସେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କୁ ପଛରେ ଧରିଥିଲେ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ-କଳା ମାନେ ବନ୍ଧିଦେଲେ। ଏହିଠାରେ ରାମାୟଣର ବିସ୍ତୃତ କଥା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ, ଯେଉଁଥିରେ ରାମ, ତାଙ୍କର ଶୌର୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି, ରାବଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କର କଥା ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କର କର୍ଣ୍ଣପୁତ୍ରୀଙ୍କର ହାର ମୁକ୍ତ କରାଯିବାର କଥା ମଧ୍ୟ ଶାମିଳ ହୁଏ। ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହୋଇ, ଏକ ଅନ୍ୟ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ତୀର ଦେଇଥିଲେ; ଏହିଠାରେ ଧର୍ମ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଗଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ହୁଏ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ବୁଲି ନିକଟରେ ଯାଇଥିଲେ; ଏହାକୁ ତୃତୀୟ ପୁସ୍ତକ, ଅରଣ୍ୟକ ପର୍ବ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ, ଦୁଇ ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ ଦୁଇ ଶତ ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ଛୋଉ ଅଧ୍ୟାୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ଗଣନା କରାଯାଇଛି 11,664 ଶ୍ଲୋକ। ବର୍ତ୍ତମାନ, ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତୁ ଭୀରତ ପର୍ବର ବିସ୍ତୃତ କଥା: କିପରି, ଭୀରତ ନଗରକୁ ପହଁଚି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ମହାନ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଏକ ବଡ଼ ଶାମୀ ଗଛରେ ଲୁଚାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ, ସେମାନେ ସ୍ଥାନଟିକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଲୁଚାଇ, ବେସ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ, କିଚକ, ଯାହାର ମନ ଇଚ୍ଛାରେ ବିକାଶିତ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ରାପଦୀକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ; ଏହିଠାରେ ଦୁଷ୍ଟ କିଚକ ଭୀମ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିଲା। ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ, ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କୌଶଳ ଶାସକମାନେ ପଠାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କୌଣସି ସୂଚନା ମିଳାଇପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ସମୟରେ, ଭୀରତ ଉପରେ ପ୍ରଥମ ଗୋବନ୍ଧନ ଅଭିଯାନ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘଟିଥିଲା। ସେଠାରେ, ଏକ ମହାନ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିଥିଲା; ଯେତେବେଳେ ଗୋବନ୍ଧନ ଚାଲିଥିଲା, ଭୀମସେନ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଭୀରତଙ୍କର ଗୋବନ୍ଧନ ଏହି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା; ସେହି ସମୟରେ, କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୋବନ୍ଧନ ଅଭିଯାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ, ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କୌରବମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ କରାଯାଇଥିଲା; ଏବଂ ଦିଆମେଣ୍ଟ ଥିବା ଏକ ନାଗ ମାନେ ଗୋବନ୍ଧନକୁ ଦେଖିଥିଲେ। ତେବେ, ଭୀରତ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଉତ୍ତରାକୁ ଅଭିମନ୍ୟୁ, ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଏକ ପୁତ୍ରବଧୁ ଭାବରେ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏହା ଚତୁର୍ଥ, ମହାନ ବିରାଟ ପର୍ବ ବୋଲି ବିବେଚିତ ହୁଏ; ଏଠାରେ ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡିକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଣନା କରାଯାଇଛି। ସେଠାରେ ଶତାଧିକ ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ଦୁଇ ହଜାର ପଞ୍ଚାସି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ଏହି ପରବରେ, ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତୁ ଉଦ୍ୟୋଗ ପର୍ବ, ପାଞ୍ଡବମାନେ ଉପପ୍ଲବ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ, ବିଜୟ ଚାହାଁତିଲେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅର୍ଜୁନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଥିଲେ। "ଆପଣ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ" — ଯେତେବେଳେ ଏହା କୁହାଯାଇଥିଲା, ତେବେ କୃଷ୍ଣ, ଜ୍ଞାନୀ, ସେଠାରେ କଥା କହିଥିଲେ। "ଏକ ପକ୍ଷରେ, ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ନ ଲାଗି, ଏକ ପର୍ବତ ଦଳ ଅଛି—କେଉଁଠି କିଏ କେଉଁଠି ଗ୍ରହଣ କରିବ?" ତେବେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଯେଉଁଥିରେ ମନ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ଚିନ୍ତା, ସେ ଦଳକୁ ବାଛିଲେ; ଯେଉଁଥିରେ ଧନଞ୍ଜୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବାଛିଲେ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ, ବିଚାରକ ଭାବରେ। ଏହି ଭାବରେ, କଥା ଚାଲିଥିବା ଏହି ଗଳ୍ପରେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଏକ ସାର୍ଥକ କାହାଣୀରେ ବିବେଚିତ ହୁଏ, ଯାହା ନମ୍ରତା, ଶକ୍ତି, ଓ ବିଜୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ।