ପାଣ୍ଡୁ ରାଜା ନିଜ ରାଜସୁଖ, ଭୋଗବିଲାସ ଓ ରସାସ୍ୱାଦକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଗଭୀର ତପସ୍ୟା ନିମନ୍ତେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ। ବନରେ ଜାଟା ଓ ଚାମ୍ର ଓଢ଼ି, କ୍ଷୀଣ ଦେହରେ କେବଳ କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଠାନିଲେ। ନିୟମିତ ସମୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ଶୁଷ୍କ ଚିରାଇ ଓ ଚାମ୍ର ପିନ୍ଧି, ଅଳ୍ପ ଭୋଜନ କରି, ଜଟା ଧାରଣ କରି ତିନିଠାରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲଗିଲେ। ଶୀତ, ବାତାସ ଓ ତାପକୁ ସହି, ଭୂଖ ତରିବାକୁ ଅବହେଳା କରି, ଦେହକୁ ତପସ୍ୟାରେ ଶିଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏକାକୀ ଚିନ୍ତନରେ ଲିନ୍ନ ହୋଇ, ବନର ଅପକ୍ୱ ଓ ପକ୍ୱ ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଖାଇ, ପିତୃଦେବତା ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ବନର ଜଳ ଓ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଠାନିଲେ। ବନବାସୀମାନେ ଯେଉଁଠି ଅସୁଖଦ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ପ୍ରତି କିଛି ଅସୁଖଦ କରିବେ ନାହିଁ—ପୁଣି ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ପ୍ରତି ତ ଏହା ଅଧିକ ଲାଗୁଛି। ଏଭଳି କଠିନ ତପସ୍ୟାର ଆଶୟ ନେଇ, ଶରୀର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏମିତି କହି, କୁରୁବଂଶୀ ପାଣ୍ଡୁ ରାଜା ନିଜ ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟ, ସୁନା ହାର, ବାହୁବଳୟ ଓ କଣ ଶୃଙ୍ଗାର ଖୋଲିଦେଲେ। ସେ ମହଲ୍ଲାର ମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଶାକ, ନାରୀମାନେ ପିନ୍ଧୁଥିବା ଆଭୂଷଣ, ମୁଖ୍ୟ ଯାନ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ଦାନ କଲେ। ସୁନାର ବାତିଲା, ଦିବ୍ୟ ଶଯ୍ୟା, ରତ୍ନ, ମୁକ୍ତା, ପ୍ରବାଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ କରିଦେଲେ। ଏହିପରେ, ପାଣ୍ଡୁ ନିଜ ଦାସମାନେକୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ନାଗପୁରକୁ ଯାଅ, ଘୋଷଣା କର—ପାଣ୍ଡୁ ଧନ, ଭୋଗ, ସୁଖ ଓ ସ୍ୱୟଂ ନିଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବନକୁ ଯାଇଛନ୍ତି।" ସମସ୍ତ କିଛି ତ୍ୟାଗ କରି, କୁରୁନନ୍ଦନ ପାଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ରାଣୀ ସହ ବନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେଙ୍କର ଦାସମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖଭରା ଉଚିତ କଥା ଶୁଣି, ଦାସମାନେ ବିଷାଦରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି 'ହାୟ ହାୟ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ତାପରେ, ସେମାନେ ତୀବ୍ର ଅଶ୍ରୁ ବିସ୍ରଜନ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦ୍ରୁତଗତିରେ ନାଗପୁରକୁ ଗଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଧନ ନେଇ ଯାଇଲେ। ସେମାନେ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜାଙ୍କ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଓ ଧନ ଧାନ୍ୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ। ମହାବନରେ ଘଟିଥିବା ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଶୁଣି, ମହାପୁରୁଷ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କେବଳ ପାଣ୍ଡୁ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଭାଇ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ମନ କେବଳ ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିଲା, ଶଯ୍ୟା, ଆସନ କିମ୍ବା ଭୋଗରେ ରୁଚି ରହିଲା ନାହିଁ। ପାଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ରାଣୀ ସହ କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରି, ଶତଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତକୁ ଯାଉଥିଲେ। ସେ ଚିତ୍ରରଥ ପର୍ବତ ଅଟାଇ, କାଳକୂଟ ପରିକ୍ରମା କରି, ହିମବତ ପାହାଡ଼ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ମହାପୁରୁଷ, ଶିଦ୍ଧ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଲେ, ରାଜା ପ୍ରସ୍ତର ଓ ସମତଳ ଦୁଇଠି ଅଞ୍ଚଳରେ ରହିଲେ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସରୋବରକୁ ପହଞ୍ଚି, ହଂସକୂଟ ଅଟାଇ, ଶତଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏଠାରେ ପାଣ୍ଡୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ୍ନ ହୋଇ, ଶିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେଙ୍କ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ସେ ଅତି ନମ୍ର, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ନିଜ ପ୍ରଭାବରେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ। କେତେକଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଭାଇ, କେତେକଙ୍କ ପାଇଁ ବନ୍ଧୁ ହେଲେ; ମୁନିମାନେ ସେଉଁଠି ପୁଅ ପରି ଯତ୍ନ କଲେ। ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ପାଣ୍ଡୁ ଏକ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ପରି ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଏଠାରେ, ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନେ, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ପାଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି, ମହାମୁନି?" ସେମାନେ କହିଲେ, "ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ଦେବ, ମୁନି ଓ ପିତୃମାନେ ଏକ ବୃହତ୍ ସଭା କରିବେ; ଆମେ ସେଠାକୁ ଯାଉଛୁ।" ପାଣ୍ଡୁ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ମହାମୁନିମାନେ ସହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ରାଣୀ ସହ ଚାଲିଲେ। ମୁନିମାନେ କହିଲେ, "ଆମେ ଉଚ୍ଚରେ ଉଚ୍ଚରେ ଉତ୍ତରଦିଗକୁ ରାଜା ପର୍ବତ ଉପରେ ଯାଉଛୁ। ଏଠାରେ ଅନେକ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଶତଶତ ଉଡ଼ନ୍ତା ମହଲ୍ଲା ଦେଖାଯାଏ, ଗୀତ-ସଙ୍ଗୀତ ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ। ଏଠାରେ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ କୁବେରଙ୍କ ବିହାର ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି। ବଡ଼ ନଦୀଘାଟି, ଘନ ପାହାଡ଼ ଗୁଫା, ନିତ୍ୟ ହିମାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ, କୋନସି ବୃକ୍ଷ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ନାହିଁ। କେଉଁଠି ବିଶାଳ ମାରୁଭୂମି ଓ ଦୁର୍ଗମ ଦୁର୍ଗ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଯାଇପାରିବେ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ତ ଅତି ଦୂର। ଏଠାରେ କେବଳ ବାୟୁ, ଶିଦ୍ଧ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ଯାଆନ୍ତି; ତୁମର ରାଣୀମାନେ କିପରି ଏହି ପର୍ବତ ଅଟିବେ?" ଏଠାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ—"ଅସନ୍ତାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାର ଖୋଲା ନାହିଁ। ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ। ମୁଁ ଓ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି, ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ ପ୍ରସ୍ତୁତ।" "ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତିବ୍ର କର୍ମରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଁ ପାରିବି। ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖ, ଏକ ଦୋଷରହିତ ସନ୍ତାନ, ଭାଗ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଏକ ବଂଶଧର—ତୁମେ ଏହାକୁ କ୍ରିୟାରେ ଆଣ। ଧୈର୍ୟଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଲିପ୍ତ ଫଳ ପାଉଥିବା ଦେଖି, ରାଜା, ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କର।" ଏହି ତପସ୍ବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପାଣ୍ଡୁ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ୍ନ ହେଲେ।