ଏକ ସମୟର କଥା, ରାଜା ପାଣ୍ଡୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଇ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତରେ ଦେଖି କହିଲେ—“ଯେଉଁଠି ଲୋକ ମାନ୍ୟତା କିମ୍ବା ଅପମାନରେ ଅଟୁଟ ରହି, କାମନାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବିକା ନିମିତ୍ତେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ରେ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖେ, ସେ ନିଜେ କୁକୁର ମାନଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲେ।” ଏପରି କହି, ସେ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଥିବା ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତରେ କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ପାତ କଲେ ଓ କଥା କହିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମାତା କୌଶଳ୍ୟା, ମନ୍ତ୍ରୀ ବିଦୁର, ରାଜାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟ, ସତ୍ୟବତୀ, ଭୀଷ୍ମ, ରାଜପୁରୋହିତ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୋମପାନୀ, ସଂଯମୀ, ଏବଂ ନଗରର ବୃଦ୍ଧମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଏହି ଖବର ଦେବାକୁ କହିଲେ ଯେ, “ପାଣ୍ଡୁ ବନକୁ ଯାଇଛନ୍ତି।” ପାତିର ଏହି ନିଷ୍କାମ ଆତ୍ମାର ବାଣୀ ଶୁଣି, କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ ସମ୍ମତି ସହ କହିଲେ, “ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଆମେ ତୁମ ସହ ବଢ଼ିଆ ତପସ୍ୟା କରିପାରିବା। ଧର୍ମ ଫଳ ପାଇଁ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତୁମେ ଆମର ଏକମାତ୍ର ନାଥ ହେବା; ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନେଇ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଆମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଲୋକରେ ଲିନ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କାମନା ତ୍ୟାଗ କରି, ତୁମ ସହ ବୃହତ୍ ତପସ୍ୟା କରିବା। ଯଦି ତୁମେ ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ତେବେ ଆମେ ଦୁଇଁଜଣ ଏଇ ଦିନେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବୁ, ଏହିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ପାଣ୍ଡୁ କହିଲେ, “ଯଦି ଏହା ତୁମ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ, ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ତେବେ ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରିବି। ମୁଁ ଏହି ଜଗତର ଭୋଗ, ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି, ଚିରଞ୍ଜୀବ ବନରେ ବଖା ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରି ରହିବି। ଯଥାଯଥ ସମୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ, ସମୟରେ ସ୍ନାନ, ଅତ୍ୟଳ୍ପ ଭୋଜନ, ଛାଲ ଓ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଜଟା ଧାରଣ କରି, ଶୀତ, ବାତ, ତାପକୁ ସହି, ଭୋକ ଓ ତୃଷ୍ଣାକୁ ଅବହେଳା କରି, ଏହି ଦେହକୁ କ୍ଷୀଣ କରି ତପସ୍ୟା କରିବି। ଏକାକୀ ବସି, ଚିନ୍ତନ କରି, ଅପକ୍ୱ ଓ ପକ୍ୱ ଫଳ ଭୋଗ କରି, ଆମ୍ବ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବି। ବନବାସୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅସୁଖଦ କାମ କରିବି ନାହିଁ; ତେବେ ଗ୍ରାମବାସୀ ପାଇଁ କିପରି କରିବି? ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ସହ, ମୁଁ ଏହି ଦେହ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି କଠୋର ତପସ୍ୟା କରିବି।” ଏପରି କହି, ପାଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କର ମୁକୁଟ, ସୁନାର ହାର, ବାହୁବଳୟ, କଣ୍ଠାଭୂଷଣ ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ସେ ମହଲ୍ୟ ଶୂଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ନାରୀଗଣଙ୍କ ଆଭୂଷଣ, ମୁଖ୍ୟ ଯାନ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର, କବଚ ଓ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିଦେଲେ। ପରେ ପାଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କର ସେବକମାନୋ କହିଲେ, “ତମେ ନାଗପୁରକୁ ଯାଅ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଅ—ପାଣ୍ଡୁ ସମ୍ପଦ, ସୁଖ, ଆନନ୍ଦ ଓ ସ୍ୱୟଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମ୍ପତି ତ୍ୟାଗ କରି ବନକୁ ଯାଇଛନ୍ତି।” ସମସ୍ତ ତ୍ୟାଗ କରି, ପାଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କର ଦୁଇଁ ରାନୀ ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ, ସେବକମାନେ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖଭରା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେବକମାନେ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରି ‘ହାୟ!’ ବୋଲି କାନ୍ଦିଲେ, ଗରମ ଅଶ୍ରୁ ପ୍ରବାହିତ କରି, ସମସ୍ତ ଧନ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ନାଗପୁରକୁ ଯାଇଲେ। ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ରାଜାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଓ ଧନ ଦେଇ ଖବର ଦେଲେ। ବନରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ତାହା ଶୁଣି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଏକମାତ୍ର ପାଣ୍ଡୁ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଭୋଗ, ଶୟନ, ଆନନ୍ଦରେ କିଛି ଆନନ୍ଦ ମିଳିଲା ନାହିଁ—ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା ମାତ୍ର ପାଣ୍ଡୁ ଉପରେ ହେଉଥିଲା। ଏଠାରୁ, ପାଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କର ଦୁଇଁ ରାନୀ ସହ କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରି, ଶତଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଚିତ୍ରରଥ ଅଟକି, କଳକୂଟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ହିମବତ୍ ପାର୍ ହୋଇ, ଗନ୍ଧମାଦନ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ମହାପୁରୁଷ, ସିଦ୍ଧ, ରୁଷିମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେ ମଧୁର ଓ କଠିନ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସିଥିଲେ। ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସରୋବର ଓ ହଂସକୂଟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶତଶୃଙ୍ଗ ଉପରେ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା କରି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ। ସେ ଅତି ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ନମ୍ର, ସଂଯମୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ, ସ୍ୱଶକ୍ତିରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। କେତେକ ଲୋକଙ୍କୁ ସେ ଭାଇ ଭାବରେ, କେତେକଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁ ଭାବରେ ଓ କିଛି ଋଷି ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ପରି ଦେଖୁଥିଲେ। ଏଭଳି ତପସ୍ୟାରେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇ, ପାଣ୍ଡୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ସମାନ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ଏକ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନେ, ବ୍ରତୀ ଋଷିମାନେ ସମୁଦାୟ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ପାଣ୍ଡୁ ସେମାନେଂକୁ ଦେଖି ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ? ମୋତେ କୁହ।” ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃମାନେ ମିଶି ମହାସଭା ହେଉଛି—ଆମେ ତାଁକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛୁ।” ଏହା ଶୁଣି, ପାଣ୍ଡୁ ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ଉଠି, ତାଙ୍କର ଦୁଇଁ ରାନୀ ସହ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଶତଶୃଙ୍ଗ ଉପରୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତପସ୍ୱୀମାନେ କହିଲେ, “ଆମେ ଉଚ୍ଚ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ଉପରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଉଛୁ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଉପରେ ଆମେ ଅନେକ କଠିନ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଛୁ, ଯେଉଁଠି ଶତାଧିକ ଉଡ଼ୁଥିବା ରଥ ରହିଛି, ଯେଉଁଠି ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତର ଧ୍ୱନି ଗଞ୍ଜିଉଛି।” ଏଭଳି, ତପସ୍ୟା, ତ୍ୟାଗ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ସହ ପାଣ୍ଡୁ ଓ ତାଙ୍କର ଦୁଇଁ ରାନୀ ପରିବାର ବନବାସ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ।