ପାଣ୍ଡୁ ମହାରାଜ ତାଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଏକ ନିଷ୍ପକ୍ଷ, ସମଦୃଷ୍ଟି ଭାବରେ ବ୍ୟତୀତ କରୁଥିଲେ । ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ନିଜ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେପରି ଥାଏ, ସେପରି ଥିଲା । ସେ ଦିନରେ ମାତ୍ର ଗୋଟେ ବେଳେ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଦଶ କିମ୍ବା ପନ୍ଦରଟି ଘରକୁ ଯାଉଥିଲେ । ଯଦି ଭିକ୍ଷା ମିଳୁନଥିଲା, ତେବେ ଖାଇନଥିଲେ; ଯେତେ ମିଳିଥାଏ, ସେତେ ଖାଇ, ଆଉ ତାହା ସେଶ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଆଉ ଖୋଜୁନଥିଲେ । କେତେବେଳେ ଅପେକ୍ଷିତ ଭିକ୍ଷା ନ ମିଳିଲେ, ସେ ଅନ୍ୟ ଘରକୁ ଯାଇ ସାତଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଲାଭ କିମ୍ବା ଅଭାବରେ ସେ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଥିଲେ । ଏକ ହାତ କାଠମିଷ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା କାଟାଯାଉଥିବା ବେଳେ ଓ ଅନ୍ୟ ହାତ ଚନ୍ଦନ ଲାଗିଥିଲେ, ଏହି ଦୁଇଁ ଘଟଣାକୁ ସେ ନ ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ, ନ ଶୁଭ ଭାବିଥିଲେ । ସେ ନ ଜୀବନ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ରଖିଥିଲେ, ନ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିଲେ । ଜୀବନର ସମସ୍ତ କର୍ମ ଓ ଆର୍ଥିକ ଲାଭ ପାଇଁ ଯେଉଁ କର୍ମ ହୁଏ, ସେ ସବୁକୁ ଛାଡି ଦେଇଥିଲେ, ଏକ ଚକ୍ଷୁର ଝପକି ପରି ନିଶ୍ଚଳ ଥିଲେ । ଏହି ଅସ୍ଥିର ପରିସ୍ଥିତିରେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ କର୍ମ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଛାଡି ଦେଇ, ଆତ୍ମାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଧ୍ଧ କରିଥିଲେ । ସବୁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ସବୁ ବନ୍ଧନ ଛାଡି, କାହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନ ଥିବା, ସେ ପବନ ପରି ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ । ଏଭଳି ଆଚରଣ ଓ ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରି, ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଧାରଣ କରିବି, ଭୟ ଛାଡି ଏହି ମାର୍ଗରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବି—ଏହା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ । ମୁଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗି ନିଜ ଶକ୍ତି ହାରାଇବାରେ ଦୁଃଖ କରି, ନ ଅନୁଚିତ ପଥକୁ ଚାଲିବି, ନ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବି । ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନ କିମ୍ବା ଅପମାନ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଇର୍ଷ୍ୟା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି ଏବଂ ଇଚ୍ଛାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି, ସେମାନେ କୁକୁର ମାର୍ଗରେ ଚାଲନ୍ତି । ଏପରି କଥା କହି, ଦୁଃଖରେ ଭାରାତୁର ହୃଦୟରେ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ପାଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ । କୌଶଲ୍ୟା, ମନ୍ତ୍ରୀ ଵିଦୁର, ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ, ମହାନୀୟ ସତ୍ୟବତୀ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ରାଜପୁରୋହିତମାନେ, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୋମପାନୀ, ନିୟମ ନିଷ୍ଠା ଓ ନଗର ବୃଦ୍ଧମାନେ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆଦର ସହିତ ଜାଣିବେ ଯେ, ପାଣ୍ଡୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଛନ୍ତି । ପତିଙ୍କ ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଶୁଣି, କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ ସମ୍ମତି ସହ କହିଲେ, “ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ରହିପାରିବା; ଆମେ ଦୁଇଜଣ ନିଜେ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଭାବେ ଏକାଠି ତୁମ ସହ ତପସ୍ୟା କରିବା ଉପାୟ ଭାବିବା ଯାଉ । ଧର୍ମର ମହାଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେହ ପରିତ୍ୟାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଆମ ପତି ହେବ, ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ । ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ପତିଲୋକ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖି, କାମସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି, ତପସ୍ୟା କରିବା । ହେ ରାଜନ୍, ଯଦି ତୁମେ ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ତେବେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଏହି ଦିନେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବୁ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ।” ପାଣ୍ଡୁ ଏହି ସବୁ ଶୁଣି, ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ନିଜ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଜଣାଇ, କହିଲେ, “ଯଦି ଏହି ତୁମ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ, ତେବେ ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ମାର୍ଗକୁ ଅନୁସରିବି । ଏହି ଜଗତର ଭୋଗ ଓ ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ତପସ୍ୟା ଭୋଗି, ବାକ ଚୀର ଧାରଣ କରି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଉପରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରି, ମହାରଣ୍ୟରେ ବସିବି । ନିୟମିତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରି, ନିୟମିତ ସ୍ନାନ କରି, କ୍ଷୀଣ ଦେହରେ, ଅଳ୍ପ ଭୋଜନ କରି, ଛିନ୍ନ ଚୀର ଓ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଜଟା ଧାରଣ କରିବି । ଶୀତ, ବାୟୁ, ତାପ ଅସହି, ଭୋକ ତିର୍ଷ୍ଣା ଅଲେଖା, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦେହକୁ କ୍ଷୀଣ କରିଦେବି । ଏକାକୀ ବସି, ଚିନ୍ତନ କରି, ଅପକ୍ୱ ଓ ପକ୍ୱ ଅରଣ୍ୟ ଆହାର ଉପରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରି, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଦେବତା ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟର ଜଳ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ପୂରଣ କରିବି । ଅରଣ୍ୟବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅପ୍ରିୟ କାମ କରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ କିପରି କରିବି ? ଏପରି ଅତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରି, ଏହି ଦେହ ସେଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ମାର୍ଗ ଅନୁସରିବି ।” ଏହିପରି କଥା କହି, କୁରୁବଂଶୀ ରାଜା ପାଣ୍ଡୁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟ, ସୁନା ମାଳା, ବାହୁବଳୟ ଓ କଣ୍ଠାଭୂଷଣ ଖୋଲିଦେଲେ । ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର, ନାରୀ ଭୂଷଣ, ମୁଖ୍ୟ ଯାନ, ଅସ୍ତ୍ର, କବଚ ସବୁ ଦାନ କରିଦେଲେ । ସୁନା ପାତ୍ର, ଦିବ୍ୟ ଶଯ୍ୟା, ରତ୍ନ, ମୁକ୍ତା, ପ୍ରବାଳ ସବୁ ଦାନ କରିଦେଲେ । ସମସ୍ତ ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ସେବକମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ନାଗପୁରକୁ ଯାଇଁ ସଂଯୋଗ ଦିଅ—ପାଣ୍ଡୁ ଧନ, ସୁଖ, ଭୋଗ ଓ ସ୍ୱୟଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ତ୍ୟାଗ କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି ।” ଏପରି ସମସ୍ତ କିଛି ତ୍ୟାଗ କରି, ପାଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣୀ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଅରଣ୍ୟପଥରେ ଚାଲିଲେ, ସେବକମାନେ ତାଙ୍କ ପଛ ପଛ ଯାଇଲେ । ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖଭରା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେବକମାନେ ଦୁଃଖରେ “ହାୟ” କହି କ୍ରନ୍ଦନ କରିଲେ । ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଗରମ ଅଶ୍ରୁ ବର୍ଷା କରି, ସମସ୍ତ ଧନ ନେଇ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ନାଗପୁରକୁ ଯାଇଲେ । ସେଠାରେ ଗଲାପରେ, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଓ ଧନ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ । ମହାରଣ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ମାତ୍ର ପାଣ୍ଡୁ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ଭାଇ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ, ଶଯ୍ୟା, ଆସନ, ସୁଖ ଏବଂ ଭୋଗରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରୁନଥିଲେ । ଏପରି ଭାବେ, କୌରବ ପ୍ରିନ୍ସ ପାଣ୍ଡୁ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଉପରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କ ସହ ଶତଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତକୁ ଯାଇଥିଲେ । ସେ ଚିତ୍ରରଥକୁ ପହଞ୍ଚି, କଳକୂଟ ପାର୍ହି, ହିମବତ୍ ଅତିକ୍ରମ କରି ଗନ୍ଧମାଦନକୁ ଯାଇଥିଲେ । ମହାନ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ମୁନିମାନେଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ, ସେ ମଧ୍ୟମ ଓ କଠିନ ସ୍ଥାନରେ ରହିଥିଲେ । ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସରୋବରକୁ ଯାଇ, ହଂସକୂଟ ପାର୍ହି, ଶତଶୃଙ୍ଗରେ ସେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ।