ଏହି ଗଳ୍ପରେ, ଏକ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଥିବା ରାଜା କହିଲେ—"ଅନେକ ସମୟରେ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ମନ ଅପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ କାମନାର ଜାଲରେ ଯୁଜିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ମୋର ପିତା, ଯିଏ ଛୁଆବେଳୁ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାମନା ଦ୍ୱାରା ବିଧିବଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ। ସେଇ ରାଜାଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଯାହାଙ୍କ ମନ କାମନାରେ ଆବୃତ୍ତ ଥିଲା, ସେଠାରେ ଦମନର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ମୋତେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ଏବେ ଏହି ଦୁଃଖରେ, ମୋର ମନ ନିଚ ହୋଇଯାଇଛି, ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ଏହି ହରିଣ ପଛରେ ଧାଉଛି। ଏହି ବନ୍ଧନ ବଡ଼ ଦୁଃଖର କାରଣ ହେବାରୁ, ମୁଁ ମୋକ୍ଷ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରିବି; ମୋ ପିତାଙ୍କ ଅବିନାଶୀ ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରଣ କରିବି। ଏହିପରି ମହା ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ଏକ ଗଛ ତଳେ ରହିବି। ଏକ ଶ୍ରମଣ ଭଳି, ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇ ଧୂଳି ଲଗାଇ, ଏହି ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବି, ଖାଲି ଝୋପଡ଼ିରେ ବାସ କରିବି। ଗଛ ତଳେ ରହି, ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶୋକ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ ଛାଡ଼ି, ନିନ୍ଦା ଓ ପ୍ରଶଂସାରେ ସମାନ ରହିବି। ଆଶା ଛାଡ଼ି, ପ୍ରଣାମ ନ କରି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ନିର୍ମୋହ ହୋଇ, କାହାକୁ ତୁଚ୍ଛ ବୋଲି ନ ଦେଖିବି, କିମ୍ବା କେବେ କ୍ରୋଧ କରିବି ନାହିଁ। ସଦା ଶାନ୍ତ ମୁଖ ରଖି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିୟୋଜିତ ରହିବି, ଚାରି ପ୍ରକାରର ଜୀବ—ଚଳିତ, ଅଚଳିତ କିଂବା ଯେପରି ହେଉ, କାହାକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତି କରିବି ନାହିଁ। ଜୀବମାନେ ଯେପରି ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଦୃଷ୍ଟି ଦେଖି, ଦଶ କିମ୍ବା ପନ୍ଦରିଟି ଘରରୁ ଏକଥରେ ଭିକ୍ଷା ନେବି। ଯଦି ଭିକ୍ଷା ମିଳିଲା ନାହିଁ, ତେବେ ଅନ୍ନ ଛାଡ଼ି ରହିବି, ଅଳ୍ପ ମିଳିଲେ ଅଳ୍ପ ଖାଇବି, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ମିଳିଥିଲା, ତାହା ଶେଷ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଆଉ ଅଧିକ ଚାହିବି ନାହିଁ। ଅଭାବରେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଚାହିଁଲେ, ସତ୍ତର ଅଧିକ ଘରରୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଭରିବି, କିନ୍ତୁ ଲାଭ କିମ୍ବା ଅଭାବରେ ସମଦୃଷ୍ଟି ରଖିବି। ଏକ ହାତ କାଠମିଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା କାଟାଯାଉଥିବା ବେଳେ ଓ ଅନ୍ୟ ହାତ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଏହି ଦୁଇକୁ ଭାଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ବୋଲି ଭାବିବି ନାହିଁ। ମୁଁ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଆଶା କରିବି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିବି ନାହିଁ; ଜୀବନକୁ ନ ଧରିବି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଘୃଣା କରିବି ନାହିଁ। ଏହି ଜୀବନରେ ଲାଭ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେସବୁକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରିବି, ଏକ ଚକ୍ଷୁର ଝପକି ପରି ଅଚଳ ରହିବି। ଏହି ଅସ୍ଥିର ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ କ୍ରିୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଛାଡ଼ି, ଆତ୍ମାକୁ ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବି। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଫାନ୍ଦ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, କାହାର ଅଧୀନରେ ନ ଥାଇ, ପବନ ପରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ହେବି। ଏହିପରି ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରି, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଏହି ଶରୀରକୁ ଧାରଣ କରିବି। ମୋର ଶକ୍ତି ହାରାଇ ଶୋକ କରି ଦୟାନୀୟ ପଥରେ ଚାଲିବି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଅଳସ ହେବି ନାହିଁ। ଯିଏ ସମ୍ମାନିତ କିମ୍ବା ଅପମାନିତ ହେଉ, ଚିତ୍ତକୁ କାମନାରେ ଲଗାଇ, ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ କୁକୁର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଜୀବିକା ଚାଲାଏ, ସେ କୁକୁରର ପଥରେ ଚାଲେ। ଏପରି କଥା କହି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ବିହ୍ନ ହୋଇ ଭାରି ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ରାଜା କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। କୌଶଲ୍ୟା, ମନ୍ତ୍ରୀ ବିଦୁର, ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ ବନ୍ଧୁବୃନ୍ଦ, ମହାନୀୟ ସତ୍ୟବତୀ, ଭୀଷ୍ମ, ରାଜପୁରୋହିତମାନେ, ଏବଂ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସୋମପାନୀ, ନିୟମେ ଦୃଢ଼, ଏହି ନଗରର ବୃଦ୍ଧମାନେ—ଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଜଣାଇଦିଅ, ପାଣ୍ଡୁ ଧନ, ଭୋଗ, ସୁଖ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱୟଂ ଆନନ୍ଦ ତ୍ୟାଗ କରି, ବନକୁ ଯାଇଛନ୍ତି। ପତିଙ୍କ ଏହି ବାଣୀ ଶୁଣି, ଯିଏ ବିରାଗ ପଥରେ ଦୃଢ଼ ମନ କରିଛନ୍ତି, କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ ସମ୍ମତି ଦେଇ କହିଲେ—"ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଅଛି ଯେଉଁଠି ଆମେ ବାସ କରିପାରିବା; ଆମେ ଦୁଇଜଣ ନିଜ ପତିଙ୍କ ସହିତ ମହାତପସ୍ୟା କିପରି କରିପାରିବୁ, ଏହି ବିଷୟ ବିଚାର କରାଯାଉ। ଧର୍ମର ମହାଫଳ ପାଇଁ, ଶରୀର ତ୍ୟାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଆପଣ ଆମର ପତି ହେବେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିଶ୍ଚିତ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ପତିଲୋକରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, କାମଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମହାତପସ୍ୟା କରିବୁ। ଯଦି ଆପଣ ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବେ, ତେବେ ଆଜି ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବୁ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯଦି ଏହି ଆପଣଙ୍କ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଏବଂ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଅଟୁଟ, ତେବେ ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରିବି। ଏହି ସଂସାରର ଭୋଗ ଓ ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ମହାତପସ୍ୟା ସହି, ଚଳ, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନ କରି, ବଡ଼ ବନରେ ବାସ କରିବି। ନିୟମିତ ସମୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ, ନିୟମିତ ସ୍ନାନ, ଅଳ୍ପ ଖାଇ, ଛାଲ ଓ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଜଟା ଧାରଣ କରିବି। ଶୀତ, ବାତାସ, ଉଷ୍ମା ସହି, ଭୁଖ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାକୁ ଅବହେଳା କରି, ଏହି ଦେହକୁ କ୍ଷୟ କରି ତପସ୍ୟା କରିବି। ଏକାକୀ ରହି, ଚିନ୍ତନ କରି, ବନର ଅପକ୍ୱ ଓ ପକ୍ୱ ଫଳ ଉପରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ବନର ଜଳ ଓ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି। ଅପରିଚିତ ବନବାସୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅପ୍ରିୟ କାମ କରିବି ନାହିଁ—ତେବେ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ଦେଖ, କେତେ ଅଧିକ ଆଦର ଦେବି। ଏଭଳି ବନ ନିୟମର ଅତି କଠିନ ଆଚରଣକୁ ଶରୀର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବି। ଏଭଳି କଥା କହି, କୁରୁବଂଶୀୟ ରାଜା ତାଙ୍କ ମୁକୁଟ ମଣି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାର, ବାହୁବନ୍ଧ, କଣ ଶୃଙ୍ଗାର ଖୋଲିଦେଲେ। ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର, ନାରୀମାନେ ପିନ୍ଧୁଥିବା ଅଳଙ୍କାର, ମୁଖ୍ୟ ଯାନ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ସବୁ ଦାନ କଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର, ଦେବସ୍ତର ଶଯ୍ୟା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଣି, ମୁକ୍ତା, ପ୍ରବାଳ ଓ ରତ୍ନ ଦାନ କଲେ।