ଏହି ଘଟଣା ରେ, ଏକ ମହାନ ରାଜା ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଜଣେ ମୃଗ ଦମ୍ପତି ମିଳନରେ ଲିନ ଥିଲେ। ରାଜା କୌଣସି କାରଣ ବିନା ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁ ଅସାବଧାନ ଅଥବା ଦୃଢ଼ ନୁହେଁ, ସେଠି ମାରିବାକୁ ଉଚିତ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଶତ୍ରୁ ସାବଧାନ କିମ୍ବା ଅସାବଧାନ, ଖୋଲା କିମ୍ବା ଲୁଚିଥିବେ, ସେଠାରେ ନିଜେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆକ୍ରମଣ କରାଯାଏ—ତେଣୁ ରାଜା, ଆପଣ କାହିଁକି ମୋତେ ଦୋଷ ଦେଉଛନ୍ତି? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରୁନାହିଁ ଯେ ଆପଣ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ପଶୁ ମାରିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଉଚିତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତେ—ଏଠି ଆପଣ ନିଷ୍ଠୁରତା କରିଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମଙ୍ଗଳ ଚାହାଯାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ତାହାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ କେଉଁ ସଜ୍ଜନ ଲୋକ ଦମ୍ପତି ମିଳନରେ ଲିନ ଥିବା ପଶୁକୁ ମାରିବେ? ଏହି ଶିକାର ରେ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ମଧୁର ଆନନ୍ଦରେ ମିଳନରେ ଲିନ ଥିଲି, ମାନବ ଜୀବନର ଫଳ ଆଶା କରୁଥିଲି, ଆପଣ ମୋ ଆଶାକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରିଦେଲେ। ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପୌରବ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମହାନ କୌରବ, ଆପଣଙ୍କର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହା ଏକ କ୍ରୁର କାର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ, ସ୍ୱର୍ଗର ଅଯୋଗ୍ୟ, ଅପକୀର୍ତ୍ତି ଓ ଅଧର୍ମ ରୂପ, ହେ ଭାରତ। ସ୍ତ୍ରୀ ସମ୍ପର୍କର ଭେଦ ବୁଝିଥିବା, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମର ତତ୍ତ୍ୱ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜାଣିଥିବା ଆପଣ, ଦେବତା ସମାନ, ଏପରି ଅସ୍ୱର୍ଗୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଅଧମ କ୍ରୁର ଓ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତିନି ପ୍ରଧାନ ପୁରୁଷାର୍ଥ ବିହୀନ, ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେବା ଉଚିତ। ମୁଁ କ’ଣ ଅପରାଧ କରିଛି, ଯେ ଆପଣ ଏଠି ମୋତେ ମାରିଦେଲେ? ମୁଁ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବା ଏକ ଋଷି, ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲି। ମୁଁ ସଦା ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରେ, ଶାନ୍ତିରେ ଲିନ, ଆପଣ ମୋତେ କ୍ଷତି କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହେଉଥିଲି ବି, ଆପଣଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଉଛି। ଯିଏ କାମ ଓ ମୋହରେ ଆବୃତ୍ତ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଉପରେ ନିଷ୍ଠୁରତା କରେ, ସେଠି ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଶେଷ ମିଳନ ସମୟରେ ଆସିଥାଏ। ମୁଁ କିନ୍ଦମ ନାମକ ଋଷି, ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି; ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଲଜ୍ଜା ପାଇଁ ମୁଁ ମୃଗ ରୂପେ ମିଳନ କରୁଥିଲି। ମୃଗ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ମୃଗମାନେ ସହିତ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲି; କିନ୍ତୁ ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନର ପାପ ନୁହେଁ, କାରଣ ଆପଣ ଜାଣିନଥିଲେ। ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି, କାମରେ ଆବୃତ୍ତ ହୋଇଥିବା ମୋତେ ମାରି, ଆପଣ ମୂର୍ଖ, ଏହି ଦୃଃଖଦ ଫଳ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବେ। ଆପଣ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରିୟା ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ, କାମ ରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ଏହି ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ ଓ ପିତୃଲୋକକୁ ଯିବେ। ଜୀବନ ଶେଷରେ, ନିଜ ପ୍ରିୟା ସହିତ ବିଦାୟ ନେବେ, ତେବେ ଆପଣ ଯମପୁରୀକୁ ପହଁଚିବେ, ଯେଉଁଠି ପହଁଚିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ; କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭକ୍ତିରେ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଯିବେ। ଯେପରି ଆପଣ ମୋ ଆନନ୍ଦକୁ ଦୁଃଖରେ ପରିଣତ କଲେ, ସେପରି ଆପଣ ନିଜ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କଲେ ବି ଦୁଃଖ ଆସିବ। ଏପରି କହି, ମହାନ ଦୁଃଖରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ସେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କଲେ; ପାଣ୍ଡୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତା’ପରେ, ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ନିଜ ବନ୍ଧୁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଶୋକରେ ଆକୁଳ ହେଲେ। ଅତି ଉଚ୍ଚ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ବି, ମନ ଅସ୍ଥିର ଓ କାମର ଜାଲରେ ଆବୃତ୍ତ ହେଲେ, ମହାନ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ମୋର ପିତା ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶେଷ ହେଲା; ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ଏହା କାମ ଦ୍ୱାରା ହେଲା। ସେଇ ରାଜାଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଯେଉଁଠି ମନ କାମରେ ଆବୃତ୍ତ ଥିଲା, ଋଷି କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ, ନିୟୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହି ବିପଦରେ, ମୋର ମନ ଅଧମ ହୋଇଯାଇଛି, ଦେବତାମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହି ମୃଗ ପଛରେ ଧାଉଛି। ମୁଁ ମୁକ୍ତି ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିଛି, କାରଣ ବନ୍ଧନ ଏକ ମହା ଦୁଃଖ; ମୁଁ ମୋର ପିତାଙ୍କର ଅମର ଚରିତ୍ର ଅନୁସରଣ କରିବି। ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘୋର ତପସ୍ୟା କରିବି; ପ୍ରତିଦିନ ଏକ ଗଛ ତଳେ ରହିବି। ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇ ଧୂଳି ଲଗାଇ ଏହି ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକରେ ମାଧୁକରୀ କରି ଖାଇବି, ଖାଲି କୁଟିରରେ ବାସ କରିବି। ଗଛ ତଳେ ବସି, ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟ ସବୁ ଛାଡ଼ି, ନ ଦୁଃଖି ନ ଆନନ୍ଦିତ, ନିନ୍ଦା ପ୍ରଶଂସାରେ ସମ ରହିବି। ଆଶା ବିନା, ନମସ୍କାର ବିନା, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ବିନା, କିଛି ଧନ ନାହିଁ; କାହାକୁ ଉପହାସ କରିବି ନାହିଁ, କିମ୍ବା କେବେ କ୍ରୋଧିତ ହେବି ନାହିଁ। ସଦା ଶାନ୍ତ ମୁଖରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠ, ଚାରି ପ୍ରକାରର ଜୀବକୁ କେବେ କ୍ଷତି କରିବି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ବିକାର, ନିଜ ସନ୍ତାନ ଭଳି, ଏକଥର ଦଶ କିମ୍ବା ପନ୍ଦର ଘରୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବି। ଯଦି ଭିକ୍ଷା ମିଳିନାହିଁ, ତେବେ ଅପେକ୍ଷା କରିବି, ଅଳ୍ପ ମିଳିଲେ ଅଳ୍ପ ଖାଇବି, ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ମିଳିଛି ସେଠାରେ ଅଧିକ ଚାହିବି ନାହିଁ। ଅଭାବ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଘରୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗି, ସାତ ଘର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂରଣ କରିବି; ଲାଭ କିମ୍ବା ଅଭାବରେ ସମ ମନ ରଖିବି। ଏକ ହାତ କଠମିସ୍ତ୍ରୀ କାଟୁଥିଲେ ଓ ଅନ୍ୟ ହାତ ଚନ୍ଦନ ଲଗିଥିଲେ, ଏହି ଦୁଇକୁ ନ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ନ ଆନନ୍ଦ ଭାବିବି। ଜୀବନ ଚାହିଁବି ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁବି ନାହିଁ; ଜୀବନରେ ଆସିଥିବା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ କରିବି ନାହିଁ, ଏକ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ରଖିବି। ଏହି ଅସ୍ଥିରତାରେ, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଦୁହିଁକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ଆତ୍ମାକୁ ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବି। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, କାହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନ ରହି, ପବନ ସମାନ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବି। ଏପରି ଚରିତ୍ର ଅନୁସରି, ଏହି ପଥରେ ଚାଲି, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଦେହକୁ ଧାରଣ କରିବି।