ପାଣ୍ଡୁ, ନାଗପୁରର ସିଂହ, ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁମାନେ କୁରୁ ରାଜ୍ୟ ଓ ସମ୍ପଦ ଦଖଳ କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅଧୀନ କରି ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାଜା, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସହରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେମାନେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ଦୂର ଦୂରନ୍ତୁ ଯାଇଥିଲେ। ନାଗପୁରର ନିବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଚାଲି ଆସି, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଏହି ଭୂମି ନିଜେ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ ଧନ-ଧାନ୍ୟ, ରତ୍ନପଦାର୍ଥ ଏବଂ ସମ୍ପଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ସମସ୍ତ ଧନ ଏବଂ ରତ୍ନ ନିଜେ ନିଜେ ଗାଡ଼ି ଓ ଯାନ ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯାଉଥିଲା। ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ଗାଈ, ଉଠ, ଛାଗଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସମ୍ପଦ ଦେଖି ଭୀଷ୍ମ ଓ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ; ଏହି ଧନର କୌଣସି ସୀମା ନଥିଲା। ପାଣ୍ଡୁ, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦକୁ ବଢ଼ାଇ, ନିଜ ବାପାଙ୍କ ପାଦରେ ଶିର ନମାଇଲେ ଏବଂ ସହରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ଶତ୍ରୁ ରାଜ୍ୟମାନେ ଅଧୀନ କରି ନିଜ କାମ୍ୟ ସାଧନ କରି, ଭୀଷ୍ମ ପୁଣି ଫେରିଲେ; ସେ ନିଜ ପୁଅକୁ ବାହୁଡି ଧରି ଆନନ୍ଦରେ ଅଶୁପାତ କଲେ। ସେହିବେଳେ ଶହଶହ ବିଘ୍ନ ତୁରୀ, ଶଂଖ ଓ ଢୋଲର ଗୁଞ୍ଜନେ ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ପାଣ୍ଡୁ ଏହି ମହା ଜୟଯାତ୍ରାରେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ପାଣ୍ଡୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅର୍ଜିତ ସମସ୍ତ ଧନ ଭୀଷ୍ମ, ସତ୍ୟବତୀ ଓ ନିଜ ମାତାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ସେ ଏହି ଧନ ଵିଦୁରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଠାଇଲେ ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଧନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ। ଏହା ସହିତ ସତ୍ୟବତୀ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହି ଧନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି କରିଦେଲେ। ମାତା କୌଶଲ୍ୟା ନିଜ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅକୁ ବାହୁଡି ଧରି, ଶଚୀ ଯେପରି ଜୟୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଏହି ବିଜୟ ଓ ଅପାର ଦାନରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଶତଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ପାଣ୍ଡୁ, ଅଶାନ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରୀ, ଅବଶେଷରେ ଅରଣ୍ୟ ନିବାସୀ ହେଲେ। ପ୍ରସ୍ତାର ମହଲ ଓ ଶୈଳୀନ ଶଯ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ସେ ସଦା ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଶିକାର କାମରେ ନିରନ୍ତର ଲିନ୍ ରହିଥିଲେ। ସୁନ୍ଦର ହିମାଲୟ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ଢାଲରେ, ସେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଓ ବୃହତ୍ ସାଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରୁଥିଲେ। କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ପାଣ୍ଡୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଏପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଦୁଇ ମହିଳା ହାତୀ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ତଳ ଜଙ୍ଗଲବାସୀମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ରାଜା ତଳୱାର, ଧନୁଷ, ବାଣ ଧାରଣ କରି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କବଚ ପିନ୍ଧି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ଦକ୍ଷ, ନିଜ ଦୁଇ ରାଣୀ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଭାବିଲେ—‘ଏ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବତା।’ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ନିୟମିତ ଲୋକମାନେ ଅରଣ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମଧ୍ୟ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ଓ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଏକ ଦିନ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ମୃଗମାନେ ଥିବା ଏକ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟକୁ ପାଣ୍ଡୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଏକ ମୃଗଦଳର ନେତାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗିନୀ ସହିତ ମିଳନରେ ଲିନ ଥିଲେ। ତାହାକୁ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡୁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପଙ୍ଖ ଧାରା ଥିବା ପାଞ୍ଚଟି ତୀବ୍ର ବାଣରେ ସେହି ଶାଣ୍ଡ ଓ ମୃଗୀକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତପସ୍ବୀ, ଏକ ଋଷିପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ମୃଗ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ମିଳନ କରୁଥିଲେ। ମୃଗୀ ସହ ଯୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ, ମୃଗ ମାନବ ବାଣୀରେ କହିଲେ; କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ଦୁଃଖରେ ମୃଗ କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ। ସେ କହିଲେ: “ଯେଉଁମାନେ ଜାଣିଛନ୍ତି କି ଭଲ ଓ କି ଖରାପ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହେଲେ କ୍ରୂର କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯଦିଓ ପାପରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ। ଧର୍ମ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ବାଡ଼ିଲେ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଦଳିଦେଉଛି; ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଏହି ଧର୍ମ ବିପର୍ୟୟରୁ ଆସୁଥିବା ଅପମଙ୍ଗଳକୁ ଚିହ୍ନିପାରନ୍ତି। ହେ ଭାରତ, ତୁମେ ଏପରି ଉତ୍ତମ ଶୀଳ ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, କିପରି କାମ ଓ ଲୋଭରେ ଅନ୍ଧ ହେଲେ? ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେପରି ମୃଗ ମାରାଯାଉଛନ୍ତି, ଏହି ତାଲିକା ଏକ; ରାଜନ୍, ମୋତେ ମୃଗ ଭାବି ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଖୋଲା ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଭାବେ ମୃଗମାନେ ମାରାଯିବା ଧର୍ମସ୍ଥ; ଏହି ଧର୍ମ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ—ତେଣୁ ଆପଣ କାହିଁକି ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରୁଛନ୍ତି? ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଏକ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞ କରିବା ସମୟରେ ପ୍ରାଣୀ ଶିକାର କରି, ସଂଜଳ ଦେଇ ବିଦ୍ୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ। ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ଆପଣ କାହିଁକି ଆମକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଛନ୍ତି? ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ନ୍ୟାୟସଂମତ। ମନୁଷ୍ୟ ଅବସର ଦେଖି ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ବାଣ ଛାଡ଼ନ୍ତି; ଏହି ଅବସର ଉପଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମୃଗ ମାରିବା ପ୍ରଶଂସିତ। ସଜାଗ କିମ୍ବା ଅସଜାଗ, ଖୋଲା କିମ୍ବା ଲୁଚିଥିବା, ତୀବ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୃଗମାନେ ମାରାଯାନ୍ତି—ରାଜନ୍, ତେଣୁ ଆପଣ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି କାହିଁକି? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜ ସୁଖ ପାଇଁ ପ୍ରାଣୀ ମାରିବାରେ ଦୋଷ ଦେଉନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମିଳନ ସମୟ ସମାପ୍ତ ହେଉଅନ୍ତୁ, ତାପରେ ମାରନ୍ତୁ ଥାନ୍ତେ—ଏଠି କ୍ରୂରତା ହୋଇଯାଇଛି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଅଭିଲାଷା ରହିଥିବା ସମୟରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମିଳନ ଅଭିଲାଷୀ ଥିବାବେଳେ, କେଉଁ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଅରଣ୍ୟରେ ମିଳନରତ ପ୍ରାଣୀକୁ ହତ୍ୟା କରିବେ? ରାଜନ୍, ଏହି ଶିକାରରେ, ଯେଉଁବେଳେ ମୁଁ ମିଳନର ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ ଥିଲି, ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନର ଫଳ ଚାହିଁଥିଲି, ଆପଣ ଏହି ଫଳକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛନ୍ତି। ମହାରାଜ, ନିର୍ମଳ ପୌରବ ବଂଶର ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା କୌରବ, ଆପଣଙ୍କ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ।