ଏହି ପବିତ୍ର କଥାମାଳାରେ, ପ୍ରଥମେ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଉଛି—ଯେପରି ୟୁଧିଷ୍ଠିର ଏକ ମହାନ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟରୁ ଚୋଖା ଚତୁର ହୋଇ ଦୟା ଖେଳିବାର ଅଦ୍ଭୁତ କଳା ଶିଖିଥିଲେ, ଏବଂ ତାହାପରେ ଲୋମଶ ଋଷି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଥିଲେ। ଲୋମଶ ଋଷି ର କଥାରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗ ଯାତ୍ରା ଓ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ବିବରଣୀ ଥିଲା, ଯେଉଁବେଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରୁଥିଲେ। ଏଠି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦୂତିୟ ବାର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ଓ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକର ପବିତ୍ରତା ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ନାରଦ ମହାମୁନିଙ୍କ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମହାତ୍ମା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ଏବଂ ଗୟାଙ୍କ ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞର ମହିମା ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ବଟାପି ଭକ୍ଷଣ ଓ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଲୋପାମୁଦ୍ରା ସହିତ ସଂଯୋଗ ଘଟିଥିବା କଥା ଅଛି। ଏଠି ଋଷ୍ୟଶ୍ରୁଙ୍ଗଙ୍କ ଶିଶୁବ୍ରତ ଜୀବନ, ଏବଂ ଜମଦଅଗ୍ନିପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିବରଣା ମଧ୍ୟ ଆସିଛି। କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ହନନ, ହୈହୟବଂଶର ଉଲ୍ଲେଖ, ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡବ-ବୃଷ୍ଣିମିଳନ ଏଠି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ସୁକନ୍ୟାଙ୍କ କଥାରେ, ଭୃଗୁବଂଶୀ ଚ୍ୟବନ ଆଶ୍ୱିନୀକୁ ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ସୋମପାନ କରାଇଥିଲେ। ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥାରେ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥା ଫେରି ମିଳିଥିଲା, ଏବଂ ମହାରାଜ ମନ୍ଧାତାଙ୍କ କଥା ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଏଠି ଜନ୍ତୁଙ୍କ କଥା ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସୋମକ ରାଜା ପୁଅ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରି ଶତପୁତ୍ର ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ୟେନ-କପୋତ ଉପାଖ୍ୟାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଧର୍ମ ରାଜା ଶିବିଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କଲେ। ଏଠି ଅଷ୍ଟାବକ୍ରଙ୍କ କଥା, ବନ୍ଦି ସହିତ ତାଙ୍କ ବିବାଦ, ଏବଂ ଜନକଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ବିବରଣା ମଧ୍ୟ ଅଛି। ବନ୍ଦି, ଯିଏ ତର୍କର ମହାପଣ୍ଡିତ ଏବଂ ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସେଠାରେ ମହାତ୍ମା ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ। ସମୁଦ୍ର ବିଜୟ କରି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାଇଲେ। ଏଠି ଯବକୃତ ଓ ରୈଭ୍ୟଙ୍କ କଥା, ଗନ୍ଧମାଦନ ଯାତ୍ରା, ଏବଂ ନାରାୟଣ ଆଶ୍ରମରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବାସ ବିବରଣା ଅଛି। ଏଠି ଭୀମସେନ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଗନ୍ଧମାଦନ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ମାର୍ଗରେ ସେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ କଦଳୀବନରେ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ପାଇଁ ହ୍ରଦକୁ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରୁଥିଲେ। ଏଠି ଭୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଓ ମଣିମାନ ସହିତ ଯକ୍ଷମାନେ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ଦଳ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏଠି ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଟାସୁର ରାକ୍ଷସ ବଧ ଓ ରାଜର୍ଷି ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା ବିବରଣା ଅଛି। ଏହି ଅଂଶରେ ଅର୍ଷ୍ଟିଶେନ ଆଶ୍ରମରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବାସ ଓ ପଞ୍ଚାଲୀଙ୍କ ଭୀମକୁ ଉତ୍ସାହ ଦେବା କଥା ଅଛି। ପଛରେ କୈଳାସ ଆରୋହଣ ଓ ମଣିମାନ ନେତୃତ୍ୱରେ ଯକ୍ଷମାନେ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଏଠି ପାଣ୍ଡବମାନେ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ସହିତ ମିଳିଲେ, ଏବଂ ତାଁଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ପୁନଃ ମିଳିଲେ। ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଲାଭ କରି, ନିବାଟକବଚ ଓ ହିରଣ୍ୟପୁରବାସୀ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ସେଠାରେ ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ଭୟଙ୍କର ନିବାଟକବଚ, ପୌଳୋମ, କାଳକେୟ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ନାଶର କଥା ସେ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା କହିଥିଲେ, ଏବଂ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏଠି ଦିବ୍ୟ ଋଷି ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାର୍ଥଙ୍କ ନିଗ୍ରହ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଗନ୍ଧମାଦନରୁ ପୁନଃ ଅବତରଣ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏଠି ଭୀମଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ ଥିବା ସେହି ବନରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସର୍ପରାଜା ଧରିଥିଲେ। ଏଠି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିଜେ ପ୍ରଶ୍ନ କରି ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ପୁନଃ ପାଣ୍ଡବମାନେ କାମ୍ୟକ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଥିବା ଘଟଣା ଅଛି। ଏଠି ବସୁଦେବଙ୍କ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆସିବା, ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ କଥା, ଏବଂ ବେଣପୁତ୍ର ପୃଥୁଙ୍କ କଥା ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏଠି ସରସ୍ୱତୀ ଓ ତାର୍ଖ୍ୟ ମହାମୁନିଙ୍କ ସଂବାଦ, ଏବଂ ମାଛର କଥା ଅଛି। ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ପୁରାଣ ପାଠ, ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ କଥା ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ଭକ୍ତିମତୀ ପତ୍ନୀଙ୍କ କଥା, ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ସଂବାଦ ଏଠି ଅଛି। ପୁନଃ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦ୍ୱୈତବନକୁ ଗଲେ, ଏଠି ଗୋଧନ ଅଭିଯାନ ଓ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଧରିନେଇଯିବା ଘଟଣା ଅଛି। ତାହାପରେ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ; ଏଠି ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନରେ ହରିଣ ଦର୍ଶନ ଘଟଣା ଅଛି। ପୁନଃ କାମ୍ୟକବନକୁ ଫେରିବା ଓ ବ୍ରିହିଦ୍ରୌଣିକା ଉପାଖ୍ୟାନ ଏଠି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ କଥା, ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କ ଦ୍ରୌପଦୀ ଅପହରଣ ଘଟଣା ଏଠି ଅଛି। ଏଠି ବାୟୁବେଗୀ ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ଧାଡ଼ି ଧରିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପଞ୍ଚଶୀର୍ଷ କଲେ। ଏଠି ରାମାୟଣର ବିସ୍ତୃତ କଥା ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ତାଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଏଠି ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ କଥା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କୁଣ୍ଡଳ ମୁକ୍ତି ଘଟଣା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏହିପରି ଅନେକ ଉପାଖ୍ୟାନ, ତୀର୍ଥ, ଯଜ୍ଞ, ରାଜା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ-ସଂଘର୍ଷ, ଶୌର୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ପଥ ଏହି ମହାନ କଥାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି।