ସେଇ ସମୟରେ ପୃଥିବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଜାଉ ହୋଇ ଥିଲା—ଧାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶସ୍ୟ ଫଳି ଉଠୁଥିଲା, ବର୍ଷା ସମୟରେ ପଡୁଥିଲା, ଗଛପଲା ମନୋହର ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଉଥିଲା। ଗାଡ଼ିଘୋଡ଼ା ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲେ, ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସିରେ ରହୁଥିଲେ; ମାଳାମାନେ ସୁଗନ୍ଧି ଓ ଫଳମାନେ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଥିଲେ। ସହରଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ କଳାକାରମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା; ଶୂରବୀର, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଖୁସିରେ ରହୁଥିଲେ। ରାଜ୍ୟରେ କୌଣସି ଚୋର ନଥିଲେ, ଅଧର୍ମାନୁଗତ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏକ ସତ୍ୟଯୁଗର ମାନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେଠାର ଲୋକମାନେ ଧର୍ମ, ଯଜ୍ଞ, ସତ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ପରସ୍ପର ପ୍ରେମ ଓ ଏକତାରେ ବଢ଼ି ଚାଲିଥିଲେ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅହଂକାର, କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ; ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ପ୍ରବଳ ହୋଇଥିଲା। ସେଇ ସହର ଏକ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ପରି ଜନସମୂହରେ ଭରିଗଲା, ଦ୍ୱାର, ତୋରଣ ଓ ନିର୍ଗମ ମେଘମାଳା ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଶତଶଃ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଭିଡ଼ ଲାଗିଥିଲା; ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ପରି ଆନନ୍ଦମୟ ଲୋକମାନେ ନଦୀ, ଜଙ୍ଗଲ, ଝିଲି, ଜଳାଶୟ ଓ ଚିତ୍ରଶାଳୀ ଉଦ୍ୟାନରେ ଖୁସିରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ। ଦକ୍ଷିଣ କୁରୁ ଓ ଉତ୍ତର କୁରୁମାନେ ଦେବମୁନି ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରୁଥିଲେ। ସେଇ ମନୋହର ଭୂମିରେ, କୁରୁମାନେ ଜନସମୂହ ହୋଇ ବସିଥିଲେ; କୌଣସି ଦରିଦ୍ର ନଥିଲେ, ବିଧବା ନାରୀ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ। କୁଆଁ, ଉଦ୍ୟାନ, ସଭାଗୃହ, ପୋକରି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଗୃହ—ସମସ୍ତେ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଉତ୍ସବମୟ ଥିଲେ। ରାଜା ଭୀଷ୍ମ ଚାରିଦିଗରୁ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ଶତଶଃ ଦେବାଳୟ ଓ ବଳିବେଦୀରେ ଦେଶ ଶୋଭିଉଠିଲା। ଅନ୍ୟ ଦେଶ ଠାରୁ ଏହି ଦେଶ ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହେଲା; ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଶାସନରେ ଧର୍ମର ଚକ୍ର ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲା। ମହାତ୍ମା ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଏହି ଦେଶର ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ହେଉଥିଲେ। କୁରୁମାନଙ୍କ ଗୃହ ଓ ସହରବାସୀଙ୍କ ଘରେ 'ଦିଅ' ଓ 'ଭୋଗ କର' ବୋଲି ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପାଣ୍ଡୁ ଓ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମ ନିଜ ପୁଅ ପରି ଜନ୍ମରୁ ଲାଡ଼ିଦେଖିଥିଲେ। ସେମାନେ ସଂସ୍କାର, ବ୍ରତ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବ୍ୟାୟାମରେ ନିପୁଣ ହୋଇ ଯୌବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା, ବେଦ, ଗଦା, ତଳୱାର-ଢାଳ, ହସ୍ତିଶିକ୍ଷା ଓ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇଥିଲେ। ଐତିହ୍ୟ, ପୁରାଣ, ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶିକ୍ଷା ନେଇ, ବେଦ ଓ ଉପବେଦର ସାର ଜାଣି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇଥିଲେ। ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଓ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମ କୌରବମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ। ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା, ଅଶ୍ୱାରୋହଣ, ଗଦା, ତଳୱାର-ଢାଳ, ହସ୍ତିଶିକ୍ଷା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସେ ଶିକ୍ଷା ନେଇଥିଲେ। ପାଣ୍ଡୁ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର, ବିଶେଷ କରି ଧନ ଓ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଦକ୍ଷ ହେବା ପରେ ସେ ଚତୁରଙ୍ଗ ବାହିନୀର ନାୟକ ହେଲେ। ପାଣ୍ଡୁ ଧନୁଷ୍ମାନ୍ ଓ ପ୍ରତାପୀ ଥିଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବିଦୁର, ଯେଉଁଠାରେ ତିନିଏ ଶିଶୁ ଥିଲେ, ନୀତିରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ଧର୍ମସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ। ବିଦୁର ଯୁବା ଅବସ୍ଥାରେ ମେଧା, ବୁଦ୍ଧି, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ଜାଣି, ତର୍କ ଓ ପାରମ୍ପର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବୁଝିଥିଲେ। ତିନି ଲୋକରେ ବିଦୁରଙ୍କ ସମାନ କୌଣସି ନଥିଲେ; ସେ ସଦା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଶାନ୍ତନୁବଂଶ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟରେ ଏକ କଥା ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା। କାଶୀରାଜନନ୍ଦନ ଭୀଷ୍ମ ଧର୍ମବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରଥମ, ଏବଂ କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରାଚୀନ ଗଜସାହ୍ୱୟ ଥିଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଅନ୍ଧ ଥିଲେ ଭଳି ସେ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ନାହିଁ; ବିଦୁର ଦାସୀପୁତ୍ର ଥିବାରୁ ପାଣ୍ଡୁ ରାଜା ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଷାଗରପୁତ୍ର ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କଠାରୁ କୁନ୍ତିଭୋଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ଯୁବତୀ ଓ ସୁନ୍ଦରୀ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲେ। ଏହିପରି ଗାନ୍ଧାର ରାଜା ସୁବଳଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଓ ମଦ୍ରରାଜଙ୍କ ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟା ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରବୀଣ ଭୀଷ୍ମ, ଧର୍ମର ସାର ଜ୍ଞାନୀ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଉଚିତ କଥା କହିଲେ—“ଆମ ବଂଶ ଗୁଣଗରିମାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ପୃଥିବୀରେ ଶାସନ କରିଛି। ଅତୀତରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ମହାତ୍ମା ରାଜାମାନେ ଏହି ବଂଶକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ, କେବେ ବି ଏହି ବଂଶ ଅବନତି ହୋଇନାହିଁ। ମୁଁ, ସତ୍ୟବତୀ ଓ ମହାତ୍ମା ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବଂଶ ପୁନଃ ଏଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି। ଏହି ବଂଶ ସମୁଦ୍ର ପରି ବିସ୍ତାରିତ ହେଉଛି; ଏହି ବଂଶର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆମେ ଦୁଇଁଜଣ ନିଶ୍ଚୟ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ—ଯଦୁବଂଶୀ କନ୍ୟାମାନେ, ସୁବଳ ଓ ମଦ୍ରରାଜଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ଆମ ବଂଶ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ସୁନ୍ଦରୀ ଅଛନ୍ତି। ଏହି କନ୍ୟାମାନେ ସମସ୍ତେ ଉତ୍ତମ କୁଳୀନ ଓ ରୂପବତୀ; ଆମ ବଂଶ ପାଇଁ ଏମାନେ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ଧାନ। ମୋ ମତରେ, ବିଦୁର, ଏମାନେ ବଂଶବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଚୟନ କରାଯିବା ଉଚିତ, ଯଦି ତୁମେ ଅନ୍ୟଥା ଭାବୁନାହ। ତୁମେ ଆମ ପିତା, ମାତା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ; ଏହି ବଂଶ ପାଇଁ ଯାହା ଉତ୍ତମ, ତୁମେ ଭାବି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି କାର୍ଯ୍ୟ କର।” ଏଭଳି ଧର୍ମ, ନୀତି ଓ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଦେଶ ଓ କୁରୁବଂଶ ଉତ୍ତମ ଶାସନ ଓ ଉତ୍ସବମୟ ଜୀବନ ଭିତରେ ବଢ଼ି ଚାଲିଥିଲା।