ଧର୍ମ ଏମିତି କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ଯାହାର ଫଳରେ ସେ ଶାପ ପାଇଥିଲେ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହାର ଫଳରେ ସେ ଏକ ଶୂଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଆମେ ଏଠି ଶୁଣିବାକୁ ପାଉଛୁ। ଏକ ସମୟର କଥା, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସତ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ, ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁନି ଥିଲେ। ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରିବା ସମୟରେ ସେ ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ଗାଁ ନିକଟରେ ଏକ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନା କରି, ସେଠି ରହିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରରେ, ଗଛ ତଳେ, ମହାତପସ୍ବୀ ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଚୁପଚାପ ହାତ ଉଠାଇ ମହାୟୋଗରେ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ। ଏହି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କାଳରେ କିଛି ଚୋରା ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଚୋରି କରି ଅନେକ ଧନ ନେଇ ଆସିଥିଲେ ଓ ରାଜାଙ୍କ ସେନା ପଛରେ ଥିଲେ। ଭୟରେ ସେମାନେ ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ଲୁଚି ରହିଲେ ଓ ଚୋରା ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଲୁଚାଇ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କ ସେନା ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନେ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଚୋରମାନେ କେଉଁ ଦିଗକୁ ଗଲେ? ଆମେ ସେହିପଥରେ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” କିନ୍ତୁ ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନି କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ, ସେ ଚୁପ ରହିଲେ। ତା’ପରେ ରାଜାଙ୍କ ସେନା ଆଶ୍ରମର ତଲାଶ କରି ଚୋରମାନେ ଓ ଚୋରା ସାମଗ୍ରୀ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ଏହି ଦେଖି ସେନାଙ୍କ ମନରେ ମୁନି ଉପରେ ସନ୍ଦେହ ହେଲା। ସେମାନେ ମୁନିଙ୍କୁ ଚୋରମାନେ ସହିତ ପକଡି ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇଗଲେ। ରାଜା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଅନ୍ୟାୟରେ, ମୁନିଙ୍କୁ ଚୋରମାନେ ସହିତ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଅଜ୍ଞାନେ ରାଜସେନା ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ଶୂଳରେ ଚଢ଼ାଇ ଦେଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟ ପରେ ସେନା ଧନ ନେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଫେରିଗଲେ। ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଶୂଳରେ ରହିଲେ, ଖାଦ୍ୟ ନ ଥିଲା, ତଥାପି ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆସନ୍ତି ଦେଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରି ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଶୂଳର ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହି ମହାତ୍ମା ମୁନି ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି ଅନ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନେ ରାତିରେ ପକ୍ଷୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏସି, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କଣ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ, ଯାହାର ଫଳରେ ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛ?” ତେବେ ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ଦୋଷରେ ଏହି ଦୁଃଖ ଆସିଛି, ଅନ୍ୟ କାହାର ଦୋଷ ନୁହେଁ।” ଏହିପରେ ଦିନ ଗଡ଼ିବା ସହିତ ସେନା ଏହି ଘଟଣା ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ରାଜା କହିଲେ, “ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମୋହରେ ଯାହା ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି, ମୋତେ ମାଫ କର। ଆପଣ ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।” ମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ କ୍ଷମା କଲେ ଓ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଶୂଳରୁ ଅବତରଣ କଲେ। ଶୂଳର ଆଗ ଭିତରେ ଅଟକି ଥିଲା, ତା’କୁ ବାହାର କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତଳ ଭାଗ କାଟିଦେଲେ। ଏହିପରି ଶୂଳ ଅଂଶ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ରହିଗଲା, ମୁନି ଚାଲିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଗଳା ଓ ପାଶ୍ୱ ଭାଗରେ ଶୂଳ ଅଂଶ ରହିଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ଭାବିଲେ, “ମୁଁ ଏହାକୁ ପୁଷ୍ପପାତ୍ର ଭାବେ ବହନ କରିବି।” ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ରହ୍ୟ ଲୋକ ଜିତିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ “ଅଣିମାଣ୍ଡବ୍ୟ” ବୋଲି କହିଲେ। ଏହି ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀ ସତ୍ୟର ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ, ସେ ଧର୍ମ ଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଧର୍ମଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ପଚାରିଲେ, “ମୁଁ କ’ଣ ଅଜାଣିରେ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି, ଯାହାର ଫଳ ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ରୂପେ ଆସିଛି? ସତ୍ୟ କହ, ମୋ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖ।” ଧର୍ମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ତୁମେ ଛୁଆବେଳେ କିଛି ପୋକର ପୁଛରେ କୁଶ ଘୁସାଇଥିଲ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଏହି ଦୁଃଖ ରୂପେ ମିଳିଛି। ଯେପରି ଛୋଟ ଦାନ ଭି ଅନେକ ଗୁଣା ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ।” ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ପଚାରିଲେ, “ମୁଁ କେତେ ବୟସରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି?” ଧର୍ମ କହିଲେ, “ତୁମେ ଛୁଆବେଳେ, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ।” ମାଣ୍ଡବ୍ୟ କହିଲେ, “ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ଛୁଆମାନେ କିଛି କଲେ ତାହା ଅନ୍ୟାୟ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଦିଗବୁଦ୍ଧି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଏତେ ଛୋଟ ଅପରାଧ ପାଇଁ ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଦେଲୁଛ? ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟାଠାରୁ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର। ଧର୍ମ, ତୁମେ ଏହି ଅପରାଧ ପାଇଁ ଏବେ ଶୂଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବ। ଏବେଠୁ ଏହି ନିୟମ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି – ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ଦୋଷ ନ ହେବ; ତା’ପରେ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟାୟ କରିବେ, ସେମାନେ ଦୋଷୀ ହେବେ।” ଏହି ଶାପରେ ଧର୍ମ ମହାତ୍ମା ମାଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୂଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବିଦୁର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ବିଦୁର ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଲୋଭ ଓ କ୍ରୋଧ ରହିତ, ଦୃଢ ଦୃଷ୍ଟି, ଶାନ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏବଂ କୁରୁମାନେଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲିନ ଥିଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପାଣ୍ଡୁ ଓ ବିଦୁରଙ୍କ ଜନ୍ମ ସହିତ କୁରୁ ଭୂମି ଓ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।