ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ, “ହେ ସତ୍ୟବତୀ, ଧର୍ମ କଥାକୁ ଭାବ, ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯାହାଫଳରେ ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିବି ନାହିଁ ଏବଂ ଆମର ବଂଶ ନାଶ ହେବ ନାହିଁ।” ଏହିପରେ ସତ୍ୟବତୀ ଲଜ୍ଜା ଏବଂ ମୃଦୁ ହସ ସହିତ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ଏହା ସତ୍ୟ ଓ ନିଶ୍ଚିତ। ମୁଁ ତୁମ ଉପରେ ଭରସା କରି ଆମ ବଂଶର ଭଲ ପାଇଁ କଥା କହିବି। ଦୁଃଖରେ ଥିବା ଏହି ଧର୍ମ କଥା ତୁମକୁ ସାଧାରଣରେ କୁହିଯିବ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ଆମ ପରିବାରର ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ, ଆମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ। ତୁମେ ଯାହା କହିବ, ସେହିଠିକି ଆମେ କରିବା—ଏହି ମୋ ନିଶ୍ଚୟ। ଏହି ଯଥାର୍ଥ ଓ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ ଯୁକ୍ତ କଥା ଶୁଣ, ଏବଂ ତାହା ପରେ କର। ଗୁପ୍ତ କଥା ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ରାଜା ବସୁଙ୍କ କଥା ତୁମେ ଶୁଣିଛ। ଏକଥା ହେଉଛି, ତାଙ୍କର ଧଳା ରାଣୀ ଗର୍ଭରେ ମୁଁ ମାଛ ରୂପେ ଅଛିଥିଲି; ମୋ ମା'ଙ୍କୁ ଜଳରୁ ଏକ ମାଛ ଧରୁଥିବା ମଣିଷ ଉଠାଇ ନେଇଥିଲେ, ସେ ଅତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ସେ ମୋତେ ନିଜ ଘରକୁ ନେଇ ଝିଅ ଭାବେ ଲାଲନା-ପାଳନ କଲେ, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ହୋଇ ମୋ ପିତା ହେଲେ। ଧର୍ମ ପାଇଁ ମୋ ପିତା ଏକ ନୌକା ଚଳାଉଥିଲେ, ଏକଦିନ ଯୁବତୀ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ନୌକାରେ ଗଲିଥିଲି। ସେଠାରେ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ ମହାମୁନି ପରାଶର ଯମୁନା ନଦୀ ପାର ହେବାକୁ ଏସିଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନୌକାରେ ନେଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ମୋତେ ମୃଦୁ ଏବଂ ସୁମଧୁର କଥା କହିଲେ, ତାଙ୍କର କାମନା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ। ସେ ମୋ ଜନ୍ମ ଓ ବଂଶ କଥା କହିଲେ, ‘ତୁମେ ମାଛ ଧରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ଝିଅ ନୁହଁ।’ ଶାପ ଓ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଭୟରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଅସୁବିଧାଜନକ ବର ଚାହିଦାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିଲିନି। ମୁଁ ଦେଖିଲି, ତାଙ୍କ ପରି ଅନେକ ମହାମୁନି ଯମୁନା ତୀରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ସମ୍ନାଗ୍ରେ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉଥିଲେ, ଯାହାରେ ଆକାଶ ଲାଲ ଆବରଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ମୁଁ ସେଠାରେ କଥା କହିବା ସାଥିରେ, ପରାଶର ମୁନି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଯମୁନା ଦ୍ଵୀପରେ ଧୂସର ପ୍ରଭା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ମୋତେ ତାଙ୍କ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ଅଧିନ କରି, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଦେଲେ, ମୁଁ ଏକ ନୌକା ପରି ତାଙ୍କ ଅଧୀନ ହେଲି। ମୋ ଗାଁରେ ଏକ ତୀବ୍ର ମାଛ ଗନ୍ଧ ଥିଲା, ଯାହା ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ ଲାଗୁଥିଲା; କିନ୍ତୁ ମୁନି ଏହାକୁ ଦୂର କରି ମୋତେ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଦେଲେ। ପରେ ମୁନି କହିଲେ, “ତୁମେ ଏହି ଦ୍ଵୀପରେ ମା' ହେବୁ ଓ ଏଠାରେ ଅବିବାହିତା ରହିବୁ।” ଏହିପରେ ମୁନି ମୋତେ ଅବିନାଶୀ କୌମାର୍ୟ ଦେଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇପଡିଲି। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲି; ସେ ଖୁସି ହୋଇ ଏହି ଦ୍ଵୀପରେ ମୋର ଗର୍ଭରେ ପୁଅ ଦେଲେ। ପରାଶରଙ୍କ ସେଇ ପୁଅ ମହା ଯୋଗୀ ଓ ମହାମୁନି ହେଲେ; ମୋ ଅବିବାହିତା ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସେଉଁଥିଲେ ଦ୍ୱୈପାୟନ। ସେ ମହାମୁନି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଚାରିଟି ବେଦକୁ ବିଭାଜିତ କଲେ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱରେ ବ୍ୟାସ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର କଳା ବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ‘କୃଷ୍ଣ’ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ ହେଲେ। ସେ ନିତ୍ୟ ସତ୍ୟବାନ, ନିୟମିତ, ତପସ୍ବୀ ଓ ନିଷ୍ପାପ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ସହ ତାଙ୍କ ପିତା ସହିତ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ମୁଁ ଏବଂ ତୁମେ, ହେ ଭୀଷ୍ମ, ସେଉଁଥିରେ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଛୁଁ, ଯେ ସେ ତୁମ ଭାଇ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟର ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ଦେଉ। ସେଉଁଥି ମୋତେ କହିଥିଲେ, “ଦୁଃଖ ସମୟରେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର।” ଯଦି ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, ମୁଁ ସେଉଁଥିକୁ ସ୍ମରଣ କରିପାରିବି, ହେ ଭୀଷ୍ମ। ତୁମ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ସେ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପୁଅ ଦେଉଥିବେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ତୁମେ ଯଥାଯଥ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜାଣ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଉ।” ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ, ତାହାର ସମ୍ପର୍କିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅନ୍ୟ କାମ—ଏହାକୁ ଯିଏ ବୁଝି ବିଚାର କରେ, ସେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆମ ବଂଶ ପାଇଁ ଉପକାରକ ଓ ଧର୍ମସମ୍ମତ। ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ଆମର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୋତେ ବହୁତ ଭଲ ଲାଗିଲା। ଏହିପରେ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ, ତାଙ୍କ ମା' କାଳୀଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଅନୁସାରେ, ତାଙ୍କର ମନ ଜାଣି, ବେଦ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତା’ପରେ ସତ୍ୟବତୀ ନିଜ ପୁଅ ପାଇଁ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଲୁହରେ ଭିଜାଇଲେ; ଦୀର୍ଘଦିନ ପରେ ପୁଅକୁ ଦେଖି ଦଶାର ଝିଅ ଅଶ୍ରୁ ବିସର୍ଜନ କଲେ। ବ୍ୟାସ ମାଆଙ୍କୁ ଜଳ ଛିଟି ଶାନ୍ତ କଲେ, ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, “ମା, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଛ, ସେପାଇଁ ମୁଁ ଆସିଛି; ଆଜ୍ଞା ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି।” ଏହିପରେ ପୂର୍ବକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପୁରୋହିତ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୂଜା କଲେ, ସେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏପରି ପୂଜିତ ହୋଇ ବ୍ୟାସ ଖୁସି ହେଲେ, ଏବଂ ବସିଥିବା ବେଳେ ସତ୍ୟବତୀ ତାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରସଙ୍ଗ କଲେ। ସତ୍ୟବତୀ ଦୃଢ଼ ଭାବେ କହିଲେ, “ମୁନି, ପିତା ଓ ମା’ ଦୁହେଁ ସନ୍ତାନର ସମାନ କାରଣ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରଥମ ପୁଅ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନି, ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ମୋ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ; ଯେପରି ଭୀଷ୍ମ ପିତାରୁ, ସେପରି ତୁମେ ମା’ରୁ।