ବୃହସ୍ପତି, ଉଚଥ୍ୟଙ୍କ ଭାଇ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୁରୋହିତ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ, ମମତାଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିଲେ। ମମତା, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଭାଉଜ ଥିଲେ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ଉଚଥ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇଛି। ଏହି ଉଚଥ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ମୋ ଗର୍ଭରେ ଅଛନ୍ତି; ସେ ଏଠି ମଧ୍ୟ ଷଡ୍ବେଦାଙ୍ଗ ଶିଖୁଛନ୍ତି, ହେ ଦେବତା ସ୍ବରୂପ। ଆପଣଙ୍କ ବୀର୍ୟ ଅପରାଜିତ, ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠି ଗର୍ଭ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆପଣ ଏହି ଦିନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।” ମମତାଙ୍କ ଏଭଳି ବିନୟପୂର୍ବକ ଅନୁରୋଧ ସତ୍ତ୍ୱେ, ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କର ଆକାଂକ୍ଷା ଦମନ କରି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ଅତିରକ୍ତ ଆସକ୍ତିରେ, ବୃହସ୍ପତି ମମତାଙ୍କ ସହ ବଳପୂର୍ବକ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ତେବେ ବୀର୍ୟ ସ୍ରବଣ ସମୟରେ, ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ କଥା କହିଲେ, “ହେ ପୂଜ୍ୟପାଦ, ଆପଣ କୃପାକରି କାମବଶତାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠି ଗର୍ଭ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂକୁଚିତ ସ୍ଥାନ, ମୁଁ ଏଠି ପ୍ରଥମେ ଆସିଛି। ଆପଣଙ୍କ ବୀର୍ୟ ଅପରାଜିତ, ଏବଂ ଆପଣ କୌଣସି କ୍ଷତି ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ସତ୍ତ୍ୱେ, ବୃହସ୍ପତି ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ମମତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ବୀର୍ୟ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା, କିନ୍ତୁ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ତାଙ୍କ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ବୀର୍ୟର ପଥ ଅଟକାଇଲେ, ଫଳରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ବୀର୍ୟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଏହା ଦେଖି ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, “ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ଏହି ସମୟରେ ଆଶା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋତେ ବିରୋଧ କଲା। ଏହିପରି କଥା କହିଥିବାରୁ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବ। ଏହି ଶାପରୁ, ତୁମ ନାମ ଦୀର୍ଘତମାସ ହେବ।" ଦୀର୍ଘତମାସ ଜନ୍ମରୁ ଅନ୍ଧ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଥିଲା, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପ୍ରଭା ତାଙ୍କରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏକ ସୁନ୍ଦର ଓ ଯୌବନବତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ପ୍ରଦ୍ୱେଷୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ଦୀର୍ଘତମାସ, ଗୌତମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ଉଚଥ୍ୟଙ୍କ ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ମହାତ୍ମା ଦୀର୍ଘତମାସ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ବୃଷଭ ଓ ସୌରଭେୟଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଅନୁସାରେ ଗୋପାଳନ ଓ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଆଚରଣ ଦେଖି ତାଙ୍କ ସହଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ରମରେ ଥିଲେ, କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହରେ ଭରିଯାଇ, ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କୁ ଦୂଷିତ ଭାବିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଏହି ଅନୁଶାସନ ଭଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ପାପୀ ଆଶ୍ରମରେ ରହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହିଠୁ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା।” ଏଭଳି ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ପ୍ରଦ୍ୱେଷୀ ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ମିଳିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସହ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ ନାହିଁ। ଦୀର୍ଘତମାସ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱେଷପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ ମୋତେ ଘୃଣା କାହିଁକି କରୁଛ?” ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମେ ଓ ତୁମ ଅନ୍ଧ ପୁଅକୁ ଚାଲାଇବାରେ ଅସମର୍ଥ; ମୋ ନିତ୍ୟ ଦୁଃଖ ଓ କଷ୍ଟ ହେଉଛି, ମୁଁ ଏହା ସହିପାରିବି ନାହିଁ।” ଏହା ଶୁଣି ଦୀର୍ଘତମାସ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ତୁମେ ଯେ ଧନ ଦେଇଛ, ମୁଁ ତାହା ଚାହେଁ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଦୁଃଖର କାରଣ।” ପ୍ରଦ୍ୱେଷୀ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ମୁଁ ପୂର୍ବବତ୍ ତୁମ ସେବା କରିବି ନାହିଁ।” ଦୀର୍ଘତମାସ କହିଲେ, “ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ଜୀବନରେ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ; ସେ ମୃତ୍ ବା ଜୀବିତ ଯେପରି ହେଉନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯଦି ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ସହ ଯୋଗ ଦେଉଛି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦିନଠାରୁ ପତି ନଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଅପରାଧ ହେବ। ସେମାନେ ଯଦି ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ରଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ଭୋଗ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉ, ସଦା ସେମାନେ ଅପମାନ ଓ ନିନ୍ଦାର ଶିକାର ହେଉ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ପ୍ରଦ୍ୱେଷୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଏହି ପୁଅକୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇଯାଅ।” ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଗୌତମଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି, ଏକ ତିରିକା ଉପରେ ରଖି, ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଭାସିଦେଲେ। “ଏହି ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ ପୁରୁଷକୁ ଆମେ କାହିଁକି ପୋଷିବା?” ଭାବି ସେମାନେ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଦୀର୍ଘତମାସ, ଅନ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ତିରିକା ଉପରେ ଭାସି ବହୁ ଦେଶ ଦେଖିଲେ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜା ବଲି ତାଙ୍କୁ ଜଳରେ ତିରିକା ଉପରେ ଭାସୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବଲି ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଜାଣି, ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ। ଋଷିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ବିଶ୍ରାମ କରିବା ପରେ, ବଲି କହିଲେ, “ହେ ପୂଜ୍ୟପାଦ, ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ମୋ ରାଣୀମାନେ ଉପରେ ଆପଣ ସନ୍ତାନ ଦେଉନ୍ତୁ।” ଦୀର୍ଘତମାସ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ବଲି ତାଙ୍କର ରାଣୀ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇଲେ। ଦୀର୍ଘତମାସ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ କାକ୍ଷୀବଦ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ଦଶ ଜଣ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏକ ଶୂଦ୍ରା ମହିଳାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଦେଖି ବଲି ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ଏମାନେ ମୋର କି?” ଦୀର୍ଘତମାସ କହିଲେ, “ନାହିଁ, ଏମାନେ ତୁମର ନୁହଁନ୍ତି। ଏମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଶୂଦ୍ରାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ମୋତେ ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଦେଖି, ତୁମ ରାଣୀ ସୁଦେଷ୍ଣା ମୋତେ ଅବହେଳା କରି, ତାଙ୍କର ଶୂଦ୍ରୀ ଦାସୀକୁ ମୋ ସେବା ପାଇଁ ପଠାଇଥିଲେ।” ଏଭଳି ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କ ଜୀବନ ଘଟଣା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ, ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ଧର୍ମର ଗଭୀର ଅନୁଭୂତି ମହାଭାରତରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଅଟୁଟ ରହିଛି।