ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ମାତା ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ନମ୍ର କିନ୍ତୁ ଦୃଢ଼ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ: “ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇପାରନ୍ତି, ଧୂମକେତୁ ତାଙ୍କର ତାପକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି, ଆକାଶରୁ ଶବ୍ଦ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇପାରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାଙ୍କର ଶୀତଳ ଆଲୋକକୁ ଛାଡ଼ିପାରନ୍ତି— ତଥାପି ମୁଁ କେବେ ବି ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ସତ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇପାରନ୍ତି, ଧର୍ମରାଜ ତାଙ୍କର ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ଏହି ତିନି ଲୋକ ଧ୍ୱଂସ ହେଉ, କିମ୍ବା ଅମରତ୍ୱ ପାଇଁ, କିମ୍ବା ଏହି ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଧନ ଦିଆଯାଉ— ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ନୀତିର ବିପରୀତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି ନାହିଁ।” ଏପରି ମହାନ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମାତା ସତ୍ୟବତୀ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମର ସତ୍ୟପ୍ରତି ଦୃଢ଼ତାକୁ ଜାଣେ, ହେ ସତ୍ୟଧର୍ମର ରକ୍ଷକ! ତୁମେ ଚାହିଲେ ତିନି ଲୋକକୁ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବ; ମୁଁ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣେ। ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଯାହା କହିଲ, ଏହା ମୁଁ ବୁଝିପାରୁଛି; କିନ୍ତୁ ବିପତ୍କାଳୀନ ନୀତିକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ବଂଶର ଭାର ବହନ କର। ଯେପରି ବଂଶ ଓ ଧର୍ମ ହ୍ରାସ ନହେଉ, ଏବଂ ତୁମର ବନ୍ଧୁମାନେ ଖୁସି ହେଉ, ସେପରି କର। ମୋର ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଓ ମୋର ଖୁସି ପାଇଁ, ମୁଁ ଏ ଭାବେ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ହେ ଭାରତ! କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ଧର୍ମର ବିରୋଧୀ ଅଟେ।” ଏପରି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ପୁଅ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ରାଜମାତା, ଧର୍ମକୁ ଚିନ୍ତା କର; ଆମେ ସମସ୍ତେ ନିନ୍ଦିତ ହେବା ପାଇଁ କାରଣ ହେଉନାହାଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ସତ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତି କେବେ ବି ପ୍ରଶଂସିତ ନୁହେଁ। ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ବଂଶ ପୃଥିବୀରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରାତନ ରାଜଧର୍ମ କହିଦେଉଛି। ଏହା ଶୁଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁରୋହିତମାନେ ଓ ବିଶ୍ୱର ଚଳନ ଜାଣିଥିବା ବିଦ୍ୱାନମାନେ ସହିତ ବିଚାର କରି, ତାହା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର।” ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ ଏକ ପୁରାତନ ଉଦାହରଣ ଦେଲେ: “ଯେପରି ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ପରଶୁରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ବଧ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେପରି ସେ ପୂର୍ବେ ହୈହୟ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ ପରଶୁ ଦ୍ୱାରା ବଧ କଲେ। ଅନେକ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ହାତକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏହି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ପାଇଁ କଲେ। ପୁନି, ଧନୁଷ ଧରି ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଦମନ କଲେ ଏବଂ ରଥ ଚଳାଇ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ବଶ କଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଗବ ପୁରୁଣା ଦିନରେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ୨୧ଥର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରୁ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲେ। ସେତେବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏକଠା ହେଲେ। ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସହ ବିଧିବତ୍ ବିବାହ କରି ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଏହା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧର୍ମକୁ ମନରେ ଧାରଣ କରି, ସେମାନେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗତ ହେଲେ; ଏହିପରି ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ପୁନଃ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ପୁନି ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ଉଦିତ ହେଲା; ଏହି ଆଦିକଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ପୂର୍ବକାଳରେ ଉଚଥ୍ୟ ନାମକ ଏକ ମହାନ ଋଷି ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୂଜ୍ୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ ମମତା। ଉଚଥ୍ୟଙ୍କ ଭାଇ, ଦେବତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ରହ୍ମସ୍ପତି, ମମତାଙ୍କୁ ଅଭିଲାଷା କଲେ। ମମତା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ ଓ ମୋର ପତି ଉଚଥ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛି। ହେ ବ୍ରହ୍ମସ୍ପତି, ଉଚଥ୍ୟଙ୍କ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତାନ ମୋର ଗର୍ଭରେ ଅଛନ୍ତି; ସେଠାରେ ବେଦର ଷଡଂଗ ଶିଖିଅଛନ୍ତି। ତୁମର ବୀର୍ୟ ଅଫଳ ନୁହେଁ, ଦୁଇଜଣ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଗର୍ଭ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ଆଜି ଏଠାରେ ରୁକିଯାଅ।” ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମସ୍ପତି ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଦମନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଆସକ୍ତିରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ମମତାଙ୍କ ସହ ବଳପୂର୍ବକ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ କହିଲେ, “ହେ ପୂଜ୍ୟ, ଆସକ୍ତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହାଁ; ଦୁଇଜଣ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଗର୍ଭ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏଠା ଛୋଟ, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ତୁମର ବୀର୍ୟ ଅଫଳ ନୁହେଁ, ତୁମେ କୃପା କରି କ୍ଷତି କରନ୍ତୁନାହାଁ।” ଶିଶୁର ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମସ୍ପତି ଅନଦେଖା କଲେ ଏବଂ ମମତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ବୀର୍ୟ ନିସ୍ସର୍ଗ ସମୟରେ, ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ତାହାର ପଥକୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଇଦେଲେ; ଏହିପରି ତାଙ୍କ ବୀର୍ୟ ତଳକୁ ପଡ଼ିଗଲା। ଏହା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁକୁ ଶାପ ଦେଲେ: “ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଯେଉଁଠି ମୋତେ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ବିରୋଧ କଲ। ଏହି କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିବା ପାଇଁ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ିରହିବ। ଏହି ଶାପରୁ ଶିଶୁ ଦୀର୍ଘତମାସ୍ ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।” ଦୀର୍ଘତମାସ୍ ଜନ୍ମଜାତ ଅନ୍ଧ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବେଦରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କର ଥିଲା, ବ୍ରହ୍ମସ୍ପତିଙ୍କ ତେଜ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଥିଲା; ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏକ ସୁନ୍ଦର ବ୍ରାହ୍ମଣ କନ୍ୟା ପ୍ରଦ୍ୱେଷୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ଗୌତମ ଇତ୍ୟାଦି ପୁତ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହିପରି ଉଚଥ୍ୟଙ୍କ ବଂଶର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ମହାନ ଋଷି, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ପାରଙ୍ଗତ, ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ବୃଷ ଓ ସୌରଭେୟଙ୍କ ଶିଖାଏଇଥିବା କର୍ମ ଭଲଭାବେ ଶିଖି, ଅଟୁଟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେମାନେ ପ୍ରୟୋଗ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହା ସତ୍କର୍ମ ରାହିଲା ନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟ ମହାନ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କର ଅଚରଣ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଦୀର୍ଘତମାସ୍ ଉପରେ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ। “ଦେଖ, ଏହି ଅଚରଣ କରିଛି; ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ରହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ପାପୀକୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।