ମହାଭାରତର ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ବ ‘ସଭାପର୍ବ’ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମତ୍କାର ଘଟଣାମୟ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଭବ୍ୟ ସଭା ଓ ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କର ପରିଚାରକମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଯିବାର ବିବରଣୀ ରହିଛି। ଏହି ସଭାରେ ଦେବମୁନି ନାରଦ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ସଭା ଦେଖିଥିଲେ, ତାହାର ବିବରଣା ଓ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଆରମ୍ଭ ସହିତ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ବଧ ଘଟଣା ବିବୃତ୍ତି ହୋଇଛି। ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମହାପ୍ରଭୁ ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ଅଟକାଇ ରଖାଯାଇଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦିଗ୍ବିଜୟ କରିଥିଲେ। ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ ରାଜାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଉପହାର ନେଇ ଆସିଥିଲେ। ଏହି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ନେଇ ବିବାଦ ହେଲା, ଏବଂ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ବଧ ଘଟିଲା। ଏହି ଯଜ୍ଞର ଅଦ୍ଭୁତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖି ଦୁର୍ୟୋଧନ ଅନ୍ତରେ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଏବଂ ସଭାମଝିରେ ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପହାସିତ ହେଲେ। ଏହି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଚକ୍ରୟୁଦ୍ଧର ଆୟୋଜନ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶକୁନି ଚତୁର ଚୋର ଭାବେ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ହରାଇଲେ। ଏଠିରେ ଦ୍ରୌପଦୀ ଜୟା ତାଶ ଖେଳର ଅଗାଧ ସମୁଦ୍ରରେ ଏକ ତରଣୀ ପରି ଅସହାୟ ହେଇ ପଡିଲେ, ତେବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ବୁଝିଲେ ଯେ ସେମାନେ ବିପଦ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ୟୋଧନ ପୁନର୍ବାର ତାଙ୍କୁ ତାଶ ଖେଳକୁ ଡାକିଲେ। ଏଠିରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପୁନି ହାରିଗଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଅତିବ୍ରତ ସହିତ ବନବାସକୁ ପଠାଯିଲେ। ଏହି ସଭାପର୍ବରେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏଠିରେ ସତରେ ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ଆଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣିଲେ, ମୋଟ ଦେଢ଼ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ରହିଛି। ଏହାପରେ ତୃତୀୟ ‘ଆରଣ୍ୟକ ପର୍ବ’ ଆସେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ବନବାସକୁ ଯିବାବେଳେ ନଗରବାସୀମାନେ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ସହ ଯାଞ୍ଚିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଆହାର ଓ ଔଷଧ ପାଇଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଆହୁତି ଦେଇଥିଲେ। ଧୌମ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଓ ସୂର୍ୟଙ୍କ କୃପାରେ ଆହାର ମିଳିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଅମ୍ବିକାନନ୍ଦନ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପାଖରୁ ମୌଳିକ ରଥୀ ବିଦାୟ ନେଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ଗଲେ, ପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପୁନି ଫେରିଆସିଲେ। କିନ୍ତୁ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ୟୋଧନ ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କାମନେ ବନେ ରହୁଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉପରେ ହତ୍ୟା ଚକ୍ରାନ୍ତ ରଚିଲେ। ଏହି କୁକୃତ୍ୟ ଅନୁମାନ କରି ବ୍ୟାସ ମୁନି ଶୀଘ୍ର ଆସି ତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇଲେ ଏବଂ ସୁରଭିର କଥା କହିଲେ। ଏଠିରେ ମୈତ୍ରେୟ ଋଷି ଆସି ରାଜାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ଏବଂ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ଏଠିରେ ଭୀମସେନ କିର୍ମିର ରକ୍ଷସଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ପଞ୍ଚାଳମାନେ ଆସିଲେ। ଶକୁନିଙ୍କ ଚାଳକଳାପରେ ହାରିଥିବାର କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ। ଦ୍ରୌପଦୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ଏଠିରେ ମହାମୁନି ସଉଭଦ୍ରଙ୍କ ଉପଖ୍ୟାନ ରହିଛି—ଶୁଭଦ୍ରା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ନେଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରକାକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ଘଟଣା। ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସହ ଯାଞ୍ଚିଥିଲେ, ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମନୋହର ଦ୍ୱୈତବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠିରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା, ଭୀମ ଓ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବାଦ ଅଛି। ବ୍ୟାସ ମୁନି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, ରାଜାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଦାନ କଲେ। ପରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ବିଦାୟ ପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ କାମ୍ୟକାବନକୁ ଗଲେ; ଅର୍ଜୁନ ଶସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଞ୍ଚିଲେ। ମହାଦେବ ଶିକାରି ରୂପେ ଅର୍ଜୁନ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି ତାଙ୍କ ସହ ସଂଘର୍ଷ କରିଲେ, ଏବଂ ଦିଗ୍ପାଳମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ଶସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ଘଟଣା ହେଲା। ଅର୍ଜୁନ ତାଲପଟି ପିନ୍ଧି ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଶସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଗଲେ, ଏହି ସମୟରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଏଠିରେ ବିହଦଶ୍ୱ ମହାମୁନିଙ୍କ ସହ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମିଳନ ଓ ଦୁଃଖିତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଶୋକ ବିବରଣା ରହିଛି। ଏଠିରେ ନଳ ଓ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଓ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ କଥା ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଧୃଡ଼ତା ଓ ନଳଙ୍କ କୃତ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଶ ଖେଳର ଦକ୍ଷତା ଅର୍ଜନ କଲେ, ଏବଂ ଲୋମଶ ମୁନି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ଲୋମଶ ମୁନି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗରେ କୃତ୍ୟ ବିବରଣା ଦେଲେ, ଯେଉଁ ସମୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବନରେ ବସିଥିଲେ। ଏଠିରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ଓ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ବିବରଣା ଅଛି, ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ଓ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ପବିତ୍ରତା ବିଷୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ନାରଦ ମହାମୁନିଙ୍କ ପୁଳସ୍ତ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ଓ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ବିବରଣା ଅଛି। ଗୟାଙ୍କ ଯଜ୍ଞର ମହିମା ଏଠିରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏଠିରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ କଥା, ବାଟାପି ଭକ୍ଷଣ ଓ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଲୋପାମୁଦ୍ରା ସହ ଏକତ୍ର ହେବା କଥା ଅଛି। ରିଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ମୁନିଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ କୃତ୍ୟ ବିବରଣା ଅଛି। କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ବଧ ଓ ହୈହୟବଂଶର କଥା, ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥରେ ପାଣ୍ଡବ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ମିଳନ ବିବରଣା ହୋଇଛି। ସୁକନ୍ୟା ଉପଖ୍ୟାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଭୃଗୁବଂଶୀ ଚ୍ୟବନ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟକୁ ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ସୋମପାନ କରାଇଥିଲେ। ଏଠିରେ ମୁନିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥା ଫେରିଆସିଥିବା କଥା ଓ ମନ୍ଧାତା ରାଜାଙ୍କ ଉପଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏପରି ଭାବରେ, ସଭାପର୍ବ ଓ ଆରଣ୍ୟକ ପର୍ବର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ମହାଭାରତରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।