ଏଠାରେ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଦୁଇଜଣ ଏକ ସମ୍ଝୁତି କଲେ—ଗନ୍ଧର୍ବ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ ହେବେ, ଶିଖଣ୍ଡୀ ପୁରୁଷ ହେବେ। ଏହିପରି ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଶତ୍ରୁଯୋଧ୍ୟାଙ୍କର ନାଶକ, ପୁରୁଷ ରୂପେ ପରିଣତ ହେଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବ ନାରୀ ହେଇ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ଯଜ୍ଞସେନୀ ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ଭାବରେ ଅତିଶୟ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲେ। ତାପରେ ଶିଖଣ୍ଡୀ ବୁଦ୍ବୁଦକାକୁ ଗଲେ ଓ ଏଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଅଧିଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ଚମତ୍କାରୀ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ପଛାଳାକୁ ଫେରିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପାଦରେ ଯୋଗଞ୍ଜଳି କରି ସସ୍ତଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କୌଣସି ଭୟ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ।” ଏପରି ଘଟଣା ପରେ ଅମ୍ବା ଚାଲିଗଲାପରେ, ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର, ରାଜାଙ୍କ ଦାମ୍ପତ୍ୟ କ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ନିୟମାନୁସାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଅମ୍ବିକା ଓ ଅମ୍ବାଳିକାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷୀରେ ବିବାହ କରାଗଲା। କୌରବ ବଂଶର ଉତ୍ତମ, ରୂପରେ ଗର୍ବିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ରାଗୀ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀମତୀ ହେଲେ। ଅମ୍ବିକା ଓ ଅମ୍ବାଳିକା ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଶ୍ୟାମ ରୂପରେ, ଗୋଲାପି ନଖ ଓ ଚମକୁଥିବା କୁନ୍ଦଳିଆ କଳା କେଶରେ, ଚଉଡ଼ା କମର ଓ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଅଂଗରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଭାବିଲେ, “ଆମେ ଆମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପତି ପାଇଛୁ।” ଏହି ଶୁଭ ମହିଳାମାନେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେମାନେ ଆପସରେ ଗଢ଼ି ଏବଂ ଏକତାରେ ଥିଲେ; ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର ଭଳି, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ, ଗୃହୀଣୀମାନେ ମନରେ ଆକର୍ଷଣ ଜଗାଇଥିଲେ। ସପ୍ତ ବର୍ଷ ଯୁବ ରାଜା ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ଶୟାନା ରୋଗ ଧରିଲା। ମିତ୍ରମାନେ ଓ ଦକ୍ଷ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତଥାପି କୌରବ ରାଜା ଯମଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରି। ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଦୁଃଖ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କରିଲେ। ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଅଟୁଟ ଭୀଷ୍ମ, ପୁରୋହିତ ଓ କୌରବମାନେ ସହିତ, ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କଲେ। ସତ୍ୟବତୀ, ଦୁଃଖ ଓ ଆଶାରେ ପିଡ଼ିତ, ପୁଅଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ଦୁହିଁ ପୁଅ-ବୋହୁମାନେ ସହିତ କରି, ଦୁଃଖରେ ଶୋକିତ ଦୁହିଁ ବୋହୁମାନେକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ପିତୃ ଓ ମାତୃ ବଂଶର ଧର୍ମ ଭାବି, ଶୁଭ ସତ୍ୟବତୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏ ଭୀଷ୍ମ, ତୁମେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ବଂଶ ଓ ଯଜ୍ଞ ତୁମେ ଆଧାର କରିଛ; ତୁମେ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତୁମ ଭାଇ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ଏହି ଲୋକ ଛାଡ଼ି ଗଲେ, ତାଙ୍କ ମୂଲ୍ୟବାନ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଛି; ତୁମେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, ଏହି ନିଶ୍ଚିତ। ତୁମେ ଧର୍ମର ନିୟମ ଜାଣିଛ; ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦର ଅଂଗ ତୁମେ ଜାଣିଛ। ତୁମେ ପରିବାରର ରୀତି ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, ଶୁକ୍ର ଓ ଅଙ୍ଗିରାସ ଭଳି ବିପଦରେ ବିବେକ ଦେଖାଉଛ। ଏହି ନିମିତ୍ତେ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେଉଛି; ଏହି ଶୁଣି, ତୁମେ ଏହି ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ତୁମ ଭାଇ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ଯୁବକ ଅବସ୍ଥାରେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ଦୁହିଁ କାଶୀରାଜ ଦୁହିଁ କନ୍ୟା ଏଠାରେ, ରୂପ ଓ ଯୁବତାରେ ଦୀପ୍ତ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଛନ୍ତି। ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ତୁମେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଦିଅ, ଆମ ବଂଶ ଚାଲି ରହିବା ପାଇଁ। ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ଧର୍ମାନୁସାରେ ଭାରତମାନେ ଶାସନ କର; ଧର୍ମାନୁସାରେ ପତ୍ନୀ ଗ୍ରହଣ କର, ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ର ବଂଶ ଅବନତ ହେବା ଦିଅ ନାହିଁ।” ମା ଓ ମିତ୍ରମାନେ ଏପରି କହିଲେ, ଭୀଷ୍ମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦେବତା ଏକ ଉଚିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ମା, ତୁମେ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ କହିଛ; ମୋ ଉତ୍ତମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ବିଷୟରେ ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଛ। ସତ୍ୟବତୀ, ବିବାହ ପାଇଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁନି ଶପଥ ଦେଉଛି—ଏହି ସତ୍ୟ। ମୁଁ ତିନି ଲୋକ, ଦେବତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ, କିମ୍ବା ଏଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ଛାଡ଼ି ଦେବି, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ କଦାପି ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ। ପୃଥିବୀ ତାର ଗନ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଦେଇପାରେ, ଜଳ ତାର ରସ, ଅଗ୍ନି ତାର ରୂପ, ପବନ ତାର ସ୍ପର୍ଶ ଛାଡ଼ି ଦେଇପାରେ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାର ଚମକ, ଧୂମକେତୁ ତାର ଉଷ୍ମା, ଶବ୍ଦ ଆକାଶରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇପାରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ତାର ଶୀତଳତା ଛାଡ଼ି ଦେଇପାରେ—ଇନ୍ଦ୍ର ତାର ଶୌର୍ୟ, ଧର୍ମରାଜ ତାର ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି ଦେଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ କଦାପି ସତ୍ୟ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ। ଏହି ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅମୃତ ପାଇଁ କିମ୍ବା ତିନି ଲୋକର ଧନ ପାଇଁ ମୁଁ କଦାପି ଅନ୍ୟଥା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି ନାହିଁ।” ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ସତ୍ୟବତୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମର ଏହି ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା ଜାଣିଛି, ତୁମେ ଚାହିଲେ ତିନି ଲୋକ ନୂତନ ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବ। ଏହି ସତ୍ୟ, ମୁଁ ଜାଣିଛି, ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଯାହା କହିଛ; କିନ୍ତୁ ଆପଦ ଧର୍ମ ଭାବି, ପୂର୍ବଜମାନେ ର ଭାର ଉଠା। ତୁମ ବଂଶ ଓ ଧର୍ମ ଅବନତ ହେବା ଦିଅ ନାହିଁ, ମିତ୍ରମାନେ ଖୁସି ହେଉନ୍ତୁ, ଏହି ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଓ ମୋ ଖୁସି ପାଇଁ, ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ଲାଗି, ଏବଂ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଆଶା କରି, ଯେଉଁ ଧର୍ମ ବିପରୀତ କଥା କହୁଛି, ଭୀଷ୍ମ ପୁନି କହିଲେ—‘ମହାରାଣୀ, ଧର୍ମ ଭାବି, ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିନ୍ଦିତ କରିବା ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ କୃତ୍ୟରେ ସତ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଦେବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ। ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ବଂଶ ପୃଥିବୀରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରାତନ ରାଜଧର୍ମ କହିବି, ମହାରାଣୀ।’” ଏହିପରି ମହାଭାରତର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କ ପୁରୁଷ ରୂପ ଅଧିଗ୍ରହଣ, ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ବିବାହ ଓ ମୃତ୍ୟୁ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଆଶା, ଏବଂ ବଂଶ ଚାଲି ରଖିବା ପାଇଁ ମହାରାଣୀ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ଦର୍ଶନ ହେଲା।