ଏହି ମହାଭାରତ କଥାରେ, ନିଶ୍ଚିତ ଚୁକ୍ତିକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଶୂରବୀର ଅର୍ଜୁନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛନ୍ତି । ପାର୍ଥଙ୍କର ଏହି ବନବାସ ଦିନରେ, ତାଙ୍କର ମାର୍ଗରେ ଉଲୂପୀ ସହିତ ମିଳନ ଘଟେ । ସେଠାରୁ ଅର୍ଜୁନ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀକୁ ଯାନ୍ତି, ଏବଂ ଏଠି ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବଭୃୱାହନଙ୍କ ଜନ୍ମ ଘଟେ । ସେଉଁଠି ଅର୍ଜୁନ ପାଞ୍ଚଜଣ ସୁନ୍ଦର ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି । ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଏକ ଶାପ ପାଇଁ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ବୀ ମାଛ ଭାବେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲେ; ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପାର୍ଥଙ୍କ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ମିଳନ ହୁଏ । ପରେ ଦ୍ୱାରକାରେ, ସୁଭଦ୍ରା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆଶା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ଏହି ଅପହରଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହେବା ପରେ, ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ । ଏଠି ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ ତାହା ବି ଉଳ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଦୁଇ କୃଷ୍ଣ (ଅର୍ଜୁନ ଓ କୃଷ୍ଣ) ଯମୁନା ନଦୀରେ ବିହାର କରିଥିଲେ । ଚକ୍ର ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି, ଖାଣ୍ଡବ ଦାହ, ମାୟାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରୁ ଉଦ୍ଧାର, ଏବଂ ସର୍ପ ମୁକ୍ତି ବି ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖିତ । ମହାମୁନି ମଣ୍ଡପାଳଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଜନ୍ମ ଶାର୍ଙ୍ଗୀ ଦ୍ୱାରା ହେବା ବିବରଣା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଆଛି । ଏପରି ଭାବେ ଆଦିପର୍ବର ସମସ୍ତ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ । ଏହି ପର୍ବରେ ମୁନିବର ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଗଣନା ହୋଇଛି, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟାସଦେବ ୨୭ ଅଧ୍ୟାୟ ରଚନା କରିଛନ୍ତି । ଏଠି ମହାତ୍ମା ମୁନି ୮୮୦୦ ଶ୍ଲୋକ ଓ ଏଠାରେ ଅଠାଉଁଠି ଅଧିକ ଶ୍ଲୋକ ଥିବାକୁ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି । ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ବ ସଭାପର୍ବ ଆସେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଘଟଣା ବିବରଣା ମିଳେ; ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସଭା ଓ ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ସେବକମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହୁଏ । ଏଠି ଦେବତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସଭା ବିବରଣା, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ଓ ଜରାସନ୍ଧ ବଧ କଥା ଆଛି । ପରେ କୃଷ୍ଣ ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ବନ୍ଧିତ ରାଜାମାନେ କିପରି ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦିଗ୍ବିଜୟ କିପରି କଲେ, ତାହା ବି ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖିତ । ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ଉପହାର ଦାନ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ବିବାଦ ଓ ଶିଶୁପାଳ ବଧ ଘଟଣା ବି ଏଠି ଆଛି । ଏହି ମହତ୍ସବ ଦେଖି, ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଉପହାସ ହେବା, ତାଙ୍କ ମନରେ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମ ନେବା ଦେଖାଯାଏ । ଏହି କ୍ରୋଧରୁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଜୁଆ ଖେଳାର ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଶକୁନି ଚତୁରତାରେ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ । ଏଠି ଦ୍ରୌପଦୀ ଜୁଆର ସମୁଦ୍ରରେ ନୌକା ପରି ଡୁବିଯାଇଥିଲେ, ତଥାପି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ନିଜ ଝିଅ ଭଳି ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ । ଏପରେ, ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ପୁନି ଏକ ଅନ୍ୟ ଜୁଆ ଖେଳାକୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ । ସେଉଁଠି ପୁନି ହାରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ପଠାଯିବା ଘଟଣା ସଭାପର୍ବରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଏହି ପର୍ବରେ ୭୦ ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ୮ ଅଧିକ ଅଧ୍ୟାୟ ମିଳି ୨୫୦୦ ଶ୍ଲୋକ ରହିଛି । ଏଠି ୧୧ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି ବୋଲି ଉପନିଷଦ୍ବର୍ଗୀୟ ମୁନିବର ଉପଦେଶିଛନ୍ତି; ଏହା ପରେ ତୃତୀୟ ମହା ଅରଣ୍ୟକ ପର୍ବ ଆସେ । ଏଠି, ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ତାଙ୍କ ସହରବାସୀ ଜନମାନେ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ କଲେ । ଭୋଜନ ଓ ଔଷଧ ପାଇଁ, ମହାପାଣ୍ଡବ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ପୂଜା କଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ ନିବେଦନ କଲେ । ଧୌମ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କୃପାରେ ଖାଦ୍ୟ ମିଳିଲା; ଏବଂ ଅମ୍ବିକାନନ୍ଦନଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଭାଷା କହିଥିବା ରଥୀ ଚାଳକଙ୍କ ବିଦାୟ ଘଟିଲା । ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେଉଁ ଚାଳକ ବିଦାୟ ଦେଇଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପୁନି ଫେରି ଆସିଥିଲେ । କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦ୍ୱାରା, ଦୁଷ୍ଟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉପରେ ଅପକଳ୍ପନା କରିଥିଲେ । ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅନୁମାନ କରି, ବ୍ୟାସଦେବ ତୁରନ୍ତ ଆସି ତାହାକୁ ବାରଣ କଲେ; ଏଠି ସୁରଭି ଗାଈର କଥା ବି ଉଲ୍ଲେଖିତ । ଏଠି ମୈତ୍ରେୟ ମୁନି ଆସି ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଉପରେ ଶାପ ଦିଆଯିବା ଘଟଣା ମଧ୍ୟ ଆଛି । ଏଠି ଭୀମସେନ କିର୍ମିର ରକ୍ଷସକୁ ବଧ କଲେ; ବୃଷ୍ଣି ଓ ପଞ୍ଚାଳମାନେ ଆସିଲେ । ଶକୁନିଙ୍କ ଚାଳକଳାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ହାରିଥିବା ଶୁଣି, ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ । ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଦୁଃଖର ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଶୋକ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେବା ବିବରଣା ମିଳେ । ଏଠି ସୌଭଦ୍ର କଥା ବି ମହାମୁନି ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି—ସୁଭଦ୍ରା ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି । ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସହ ଯାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆନନ୍ଦମୟ ଦ୍ୱୈତବନରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି । ଏଠି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର, ଭୀମ ଓ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ବି ଉଲ୍ଲେଖିତ । ବ୍ୟାସଦେବ ପାଣ୍ଡବଭାଇଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିଲେ । ବ୍ୟାସଙ୍କ ବିଦାୟ ପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ କାମ୍ୟକାବନକୁ ଯିବା, ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବନବାସ ବିବରଣା ମିଳେ । ଏଠି ମହାଦେବ ଶିକାରୀ ଭାବେ ଦେଖାଦେଇ ଅର୍ଜୁନ ସହ ଯୁଦ୍ଧ, ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି କଥା ଉଲ୍ଲେଖିତ । ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ଯାତ୍ରା, ଏବଂ ଏହି ଘଟଣାରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଭୟ ବିବରଣା ମିଳେ । ଏଠି ମହାମୁନି ବୃହଦଶ୍ୱ ସହ ମିଳନ, ଦୁଃଖିତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଶୋକ ବିବରଣା ରହିଛି । ଏଠି ନଳ ଓ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଅତି ମଧୁର ଓ ଉତ୍କଳନୀୟ କଥା ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଧୈର୍ୟ ଓ ନଳଙ୍କ କର୍ମ ବିବରଣା ମିଳେ ।