ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପୁଅ, ମୁଁ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଯାଇଛି; ଏହା କାହିଁକି ହେଉଛି, ତୁମେ ଶୁଣ। ଏହି ବଡ଼ ବଂଶରେ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ସନ୍ତାନ, ହେ ଭାରତ। ତୁମେ ସଦା ଶସ୍ତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏବଂ ପ୍ରତାପୀ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହି ଲୋକର ଅନିତ୍ୟତାକୁ ଭାବି ଦୁଃଖିତ। ଯଦି, ହେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, କିଛି ଅପମଙ୍ଗଳ ଘଟେ ଏବଂ ତୁମେ ନଷ୍ଟ ହେଉ, ତେବେ ଆମ ବଂଶ ଶେଷ ହୋଇଯିବ; ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମେ ଏକ ଶତ ସନ୍ତାନଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ମୁଁ ଅବ୍ୟର୍ଥ ଭାବେ ପୁନଃ ବିବାହ କରିପାରିବି ନାହିଁ; ମୋର ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି ଯେ ବଂଶ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହୁ—ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଧର୍ମର ଅନୁସାରୀମାନେ କହନ୍ତି, ସନ୍ତାନହୀନ ଓ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଥିବା ଏକେ; 'ଚକ୍ଷୁ ଓ ପୁଅ ଏକ—କେବେ ଥାଏ, କେବେ ନାହିଁ; ଚକ୍ଷୁ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଦେହ ନଷ୍ଟ, ପୁଅ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ବଂଶ ନଷ୍ଟ।' ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ବେଦତ୍ରୟ, ଓ ଦାନସହିତ ଯଜ୍ଞ—ଏହାମାନେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନ ଲାଭର ଏକ ଷୋଳଂଶ ଅଂଶ ସମାନ ନୁହେଁ। ଏହି ନିୟମ ମାନବମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ; ମୁଁ ସନ୍ତାନର ମୂଲ୍ୟ ଉପରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଶଙ୍କା ରଖେନାହିଁ। ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ପିତୃ ଋଣ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏହାର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହି ଅଟୁଟ ତ୍ରିକ୍ରମ—ସନ୍ତାନ, କର୍ମ, ଓ ଜ୍ଞାନ। ଏହାମାନେ ତିନି ଆଲୋକ, ହେ ଭାରତ। ତୁମେ ପ୍ରବଳ, ଅଜୟ, ଓ ସଦା ଶସ୍ତ୍ରନିଷ୍ଠା; ତୁମ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ କେବଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ହିଁ ଆସିପାରେ। ଏହିକାରଣରୁ, ମୋର ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ରହିଛି ଯେ କିପରି ଶାନ୍ତି ମିଳିବ, ହେ ଶାନ୍ତନୁ; ଏହି ହେଉଛି ମୋର ଦୁଃଖର ପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏପରି ରାଜାଙ୍କର ଦୁଃଖର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ ଜାଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଦେଵବ୍ରତ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କଲେ। ପିତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ସନ୍ତାନ ଲାଭର ଉଦ୍ବେଗ ଶୁଣି, ଦୁଃଖିତ ଦେଵବ୍ରତ ପୁନି ପିତାଙ୍କ ରଥିକୁ ଡାକିଲେ। କୁରୁମୁଖ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ରଥିକ ଆସିଲେ; ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ତୁମେ ମୋ ପିତାଙ୍କ ରଥିକ ଓ ମୋର ବନ୍ଧୁ, ରଥ ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଯଦି ଜାଣ, ରାଜାଙ୍କର ମନ କାହା ପାଇଁ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ସତ୍ୟ କହ। ତାହାରେ ରଥିକ କହିଲେ—ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜାଙ୍କର ମନ ତରକାର ଝିଅ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ବରଣ କରି, କହିଥିଲେ—'ତାଙ୍କୁ ଥିବା ପୁଅ ତୁମ ପରେ ରାଜା ହେବ।' ସେବେଳେ ତୁମ ପିତା ଏହି ଶର୍ତ୍ତ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତରକା ତାଙ୍କୁ ଏହି ଶର୍ତ୍ତ ବିନା ଝିଅକୁ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। ଏପରି, ପିତାଙ୍କ ଇଛା ବୁଝି, ଦେଵବ୍ରତ ତାଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଯମୁନା କୂଳକୁ ଯାଇଲେ। ପୁରାତନ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସହିତ, ଉଚ୍ଚାଇଃଶ୍ରବାସଙ୍କୁ ମିଳି, ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ତରକା ଭଲଭାବେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ରାଜସଭାରେ ବସାଇ, କହିଲେ—'ଏହି କନ୍ୟା ପାଇଁ ରାଜସ୍ୱୟ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ; ତାଙ୍କୁ ଥିବା ପୁଅ ପିତା ପରେ ରାଜା ହେବ। ହେ ପ୍ରଭୁତା ବାହୁ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର; ମୁଁ ତୁମକୁ କଣ କହିପାରିବି? କନ୍ୟାର ଦାମ୍ପତ୍ୟ କଥା ପାଇଁ ମୁଁ କିଛି କହିବି: ଏପରି କଠିନ ଏବଂ ନିନ୍ଦାସ୍ପଦ ଉପସମ୍ବନ୍ଧ କିଏ ଚାହିବ? ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ପାରିବେ ନାହିଁ।' 'ଏହି ସଦ୍ଗୁଣବତୀ ନାରୀରୁ ଯେଉଁ ପୁଅ ହେବେ, ସେ ତୁମ ସମ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ; ଯାହାଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ସତ୍ୟବତୀ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ନେଇ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି; ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜା, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାଯୋଗ୍ୟ।' ଏହି ସତ୍ୟବତୀ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଏପରି କହିଥିଲେ; ରାଜା ମୁନି ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମୁଁ ଏକଥା ଅସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲି। ତଥାପି, କନ୍ୟାର ପିତା ଭାବେ ମୁଁ କିଛି କହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ: ଏଠାରେ ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଦେଖୁଛି। ଏହି ଦୋଷ ତୁମେ ଅପରାଜିତ ଥିବାରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଯେଉଁଠି ତୁମେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ କିମ୍ବା ଅସୁର ଯିଏ ହେଉ, ତୁମେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ଏହି ଦେଇବା ଓ ନ ଦେଇବା ମାମଲାରେ ଏହିକୁ ଜାଣ, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଏହା ଧ୍ୟାନ ରଖ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୋ ସମ କିଏ ଅଛି? ଏପରି କେହି ଜନ୍ମିନାହାନ୍ତି, ଏବେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ସେପରି ମୁଁ କରିବି; ତାଙ୍କୁ ଥିବା ପୁଅ ଆମେ ରାଜା କରିବା।' ଏପରି କଥାରେ, ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କଠିନ କାମ ସାଧିବା ଇଚ୍ଛାରେ ତରକା ପୁନି କହିଲେ: 'ଶାନ୍ତନୁ ଓ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର, ଧର୍ମରେ ନାୟକ, ଦାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୋର ଏକ କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ କନ୍ୟାର ଆଚରଣ ଅନୁଯାୟୀ କିଛି କହିବି। ସତ୍ୟବତୀ ପାଇଁ ତୁମେ ସମ୍ମିଳନରେ ଯାହା ଦାନ୍ୟ କହିଛ, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ। ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ, କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ତୁମ ସନ୍ତାନ ନେଇ ଆମେ ଅନେକ ସନ୍ଦେହ ରଖୁଛୁ।' ଏହି ମତ ଶୁଣି, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଭୀଷ୍ମ, ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।