ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ଦେଖିଥିବା ଶାନ୍ତନୁ ଏହି ଦିନ ତାଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା—"ଆଜି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ପୂର୍ବ ପରି କାହିଁକି ପ୍ରବାହିତ ହେଉନାହିଁ?" ଏହି କାରଣ ଖୋଜିବାକୁ ଗଲେ, ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ ଦେଖିଲେ ଏକ ଦୀର୍ଘଦେହୀ, ଶୋଭାମୟ ଯୁବକ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଉଭା ଅଛନ୍ତି, ଚାରିପାଖରେ ଧାରାଳ ତୀର ଚାଲିଛି। ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କ ପାଖରେ ତୀରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ଶାନ୍ତନୁ ଚମକିଯାଇଲେ, କାରଣ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମାନବ ଶକ୍ତିର ଅତୀତ। ତଥାପି ଶାନ୍ତନୁ, ଯଦିଓ ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିଲେ, ଏହି ଯୁବକ ତାଙ୍କ ସ୍ୱୟଂ ସନ୍ତାନ ବୋଲି ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଦୀର୍ଘଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଯେଉଁ ସନ୍ତାନକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ସେହି ସ୍ମୃତି ତାଙ୍କ ମନରେ ଆସିଲା ନାହିଁ। ଏହି ଯୁବକ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମାୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ, ଏବଂ ଏହିପରେ ସେଉଁଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ମନେ ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ଅତି ଆକାଂକ୍ଷା ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ସେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ସନ୍ତାନକୁ ଦେଖାଇଦିଅ।" ତାପରେ ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଦାହିଣ ହାତରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଯୁବକ ସନ୍ତାନକୁ ଧରି ଦେଖାଇଲେ। ସେ ନିଜେ ମୁକୁତ ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଶାନ୍ତନୁ ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ରୂପ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ଗଙ୍ଗା କହିଲେ, "ହେ ନରଶାର୍ଦୂଳ, ତୁମେ ମୋ ଗର୍ଭରେ ଯେଉଁ ଅଷ୍ଟମ ସନ୍ତାନକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ସେଇ ଏହି ଯୁବକ, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏହି ମହାନ୍ତ ଯୁବକ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଲାଳନା-ପାଳନା କରିଛି, ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର, ଘରକୁ ନେଇଯାଅ। ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଅଙ୍ଗ ଶିଖିଛନ୍ତି, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଅପୂର୍ବ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ। ଦେବ-ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଉଶନାସଙ୍କ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି। ଏହିପରି ଦେବ-ଦାନବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ ଅଙ୍ଗିରାସପୁତ୍ର ଯେଉଁ ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଜାଣନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। ତୁମର ଏହି ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାତ୍ମା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ; ମହାଋଷି ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମାନ ତାଙ୍କର ଉର୍ଜା। ରାଭା ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି, ସେଉଁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଅପରିମିତ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ମହାଧନୁର୍ବିଦ୍ ରାଜଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ନୀତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାରଙ୍ଗତ।" ଏପରି କହି ଗଙ୍ଗା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଲେ। ତାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଶାନ୍ତନୁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ସୂର୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଲେ, ଏବଂ ପୁରୁବଂଶୀ ଶାନ୍ତନୁ ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ସମାନ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, "ମୋ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ହୋଇଗଲା," ଏବଂ ପୌରବ ବଂଶର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ଓ ମହାତ୍ମାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପୌରବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁବରାଜ ଭାବେ ବସାଇଲେ। ଏହିପରି ଶାନ୍ତନୁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସହ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ଉଲ୍ଲସିତ କଲେ, ଏବଂ ସନ୍ତାନ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ରହି ଭୂମିରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ଏପରି ଶାନ୍ତନୁ ଚାରି ବର୍ଷ ଅତି ନିୟମିତ ଶକ୍ତିରେ ଅତିତ କଲେ। ଏକ ଦିନ ସେ ଯମୁନା ନଦୀ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କରି, ତାହାର ଉତ୍ସ ଖୋଜିବାକୁ ଚାଲିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ଦଶମାନ୍ୟ ଜାତିର ଏକ ଦିବ୍ୟ ରୂପାବତୀ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶ୍ୟାମ ନୟନବତୀ ଏହି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ତୁମେ କିଏ? କାହାର କନ୍ୟା? କ'ଣ ଇଚ୍ଛା ରଖିଛ?" ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଦଶମାନ୍ୟ ପିତାଙ୍କ କନ୍ୟା, ଧର୍ମ ଓ ଜୀବିକା ପାଇଁ ମୁଁ ନଦୀ ପାର କରାଏ।" "ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଏହି ଦଶମାନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ, ମୁଁ ଏହି କାମ କରେ,"—ସେ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ଦଶମାନ୍ୟ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଲାଷା କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କଠାରେ ଯାଇ ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଲେ। ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଭଲପାଇ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଦଶମାନ୍ୟ ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୋ ଦିବ୍ୟ ରୂପାବତୀ କନ୍ୟାକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ବରକୁ ଦେବି, କିନ୍ତୁ ମୋ ମନର ଇଚ୍ଛା ଶୁଣ।" "ଯଦି ତୁମେ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ନ୍ୟାୟସ୍ଵରୂପେ ବିବାହ କରିବାକୁ ଚାହ, ତେବେ ସତ୍ୟ ଶପଥ ଦିଅ। ମୁଁ ଶପଥ ନେଇ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେବି, କାରଣ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମ ସମାନ ଉପଯୁକ୍ତ ବର କେବେ ମିଳିବେ ନାହିଁ।" "ତୁମର ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ମୁଁ ବିଚାର କରିବି; ଯଦି ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ଥାଏ, ଦେବି, ନହେଲେ ଦେବିନାହିଁ।" "ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁ ପୁତ୍ର ହେବେ, ତାଙ୍କୁ ତୁମ ପରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ପଡିବ; ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।" ଶାନ୍ତନୁ, ଶରୀର ଅଭିଲାଷାରେ ଜଲୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦଶମାନ୍ୟ କନ୍ୟାକୁ ଭାବି, ଅଭିଲାଷାରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୋଇ ଶାନ୍ତନୁ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଫେରିଯାଇଲେ। ଏହିପରି ଏକଦିନ ଶୋକାକୁଳ ଭାବରେ ବସିଥିବା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପାଖକୁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦେବବ୍ରତ ଆସି, ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ସମସ୍ତ ରାଜା ତୁମ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରନ୍ତି, ସବୁଠି ସୁରକ୍ଷା ଅଛି; ତେବେ କାହିଁକି ଏପରି ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ, ପୁନଃପୁନ ଶୋକ କରୁଛ?" "ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଦେଖାଯାଉଛ, ମୋ ସହ କିଛି କହୁନାହାଁ, ତୁମେ ଘୋଡ଼ା ଚଢି ବାହାରୁ ନାହାଁ, ତୁମର ରଙ୍ଗ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ଚିତ୍ତ ମୃଗ ପରି ଶୋକାକୁଳ।" "ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ କ'ଣ ତୁମକୁ ବ୍ୟଥିତ କରୁଛି, ଯାହା ପାଇଁ ମୁଁ ଉପଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବି।" ଶାନ୍ତନୁ, ପିତା ଭାବେ, ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଦେବବ୍ରତଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ଶେଷରେ ଶାନ୍ତନୁ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।