ଶାନ୍ତନୁ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ଗାଁ, ଶୁଆ, ମୃଗ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ହତ୍ୟା କେବେ ହେଉନଥିଲା। ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ପାଳନ ହେଉଥିଲା; ଶାନ୍ତନୁ ନିଜେ ଅତି ନିୟମିତ ଏବଂ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ଚକୋର ପକ୍ଷୀର ଦୃଷ୍ଟି, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ମୁଁହ, ସିଂହ କିମ୍ବା ବୃଷଭର ଚାଳ, ଯୁବାବସ୍ଥାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗୁଣ, ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ମୁଁହ—ଏଭଳି ଶାନ୍ତନୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ଦେବତା, ଋଷି ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧିବତ କ୍ରିୟା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥିଲା; ଅନ୍ୟାୟରେ କେହି ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟା କରୁନଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖୀ, ଦରିଦ୍ର କିମ୍ବା ପଶୁ ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଶାନ୍ତନୁ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାଣୀମାତା ପରି ଅନୁଭବ କରାଇଥିଲେ। ଏହି କୁରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ସତ୍ୟ କଥା ହୁଏ, ମନ ଦାନ ଓ ଧର୍ମରେ ଲଗି ରହିଥାଏ। ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପଶୁ ନିର୍ମିତ ହେଉଥିଲେ, ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଏବଂ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ସମ୍ମିଳନ ହୁଏ; ଶୋଳେ, ଆଠ, ଚାରି ଏବଂ ଆଉ ଆଠ ବର୍ଷ ଅପରାଧୀନ, ଶାନ୍ତନୁ ନିଜେ ମହିଳାଙ୍କ ସହ ରମଣ କରିନଥିଲେ, ଜଙ୍ଗଲରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହ, ଚରିତ୍ର, ଚାଳ-ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଶିକ୍ଷା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦେବବ୍ରତ, ଯାହାକୁ ବାସୁ ଭି କୁହାଯାଏ, ଗଙ୍ଗା ଦେବୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ଦେବବ୍ରତ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ରାଜନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶକ୍ତି, ଶୌର୍ୟ ଏବଂ ଧୈର୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରଥ ଯୋଧ୍ୟା ଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ଶାନ୍ତନୁ ମୃଗକୁ ଆଘାତ କରି ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ; ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀକୁ ତିନି ଅତି କମ୍ ଜଳରେ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶାନ୍ତନୁ ବିସ୍ମୟ ହେଲେ—କାହିଁକି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଚାଲିଥିଲା, ଆଜି ତେଣିଁ ଚାଲୁନଥିଲା? ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁ କାରଣ ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଏବଂ ଏକ ହାନ୍ସମୁଖ, ଦୀର୍ଘ ଦେହ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଯୁବକକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ଉଭୟ ଦିଗରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦେଇ ଆବୃତ ହୋଇଥିଲେ। ନଦୀକୁ ତୀରରେ ଭରି ଦେଖି, ଶାନ୍ତନୁ ଏହି ଅମାନବୀୟ କୌଶଳ ଦେଖି ବିସ୍ମିତ ହେଲେ। ଶାନ୍ତନୁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦିନ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଦେଖିଥିବା ନିଜ ପୁଅକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଶିଶୁ ଭାବରେ ମନେ ପକାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯୁବକ ନିଜ ପିତାକୁ ଦେଖି ମାୟା ଦେଖାଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି ଏହି ସ୍ଥାନରୁ ଶୀଘ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶାନ୍ତନୁ ନିଜ ପୁଅ ପାଇଁ ଅତି ଆକାଂକ୍ଷା କରି ଗଙ୍ଗା ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୋ ପୁଅକୁ ଦେଖାଇଦିଅ।" ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ—ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ହାତ ଧରି ଏହି ଯୁବକ ଦେଖାଇଲେ। ସେ ନିଜେ ଭୂଷଣ ଧାରଣ କରି, ନିର୍ମଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଥିଲେ; ଶାନ୍ତନୁ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଗଙ୍ଗା କହିଲେ—"ଓ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମୋରେ ଜନ୍ମଦେଇଥିବା ଅଷ୍ଟମ ପୁଅ ଏହି; ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ପାରଙ୍ଗତ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" "ଏହି ପୁଅକୁ ମୁଁ ପାଳିଛି, ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ମହାରାଜ, ଏବଂ ଘରକୁ ନେଉ।" "ଏହି ପୁଅ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କଠାରୁ ବେଦ ଓ ଶାଖା ଶିଖିଛି, ଅସ୍ତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବରାଜ ସମାନ।" "ଏହି ପୁଅ ସଦା ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ, ଉଶନାସ୍ ଯେତେ ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଏହି ପୁଅରେ ଅଛି।" "ଅଙ୍ଗିରାସ୍ ପୁଅ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ, ଯେତେ ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଏହି ପୁଅରେ ଅଛି।" "ତୁମର ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାତ୍ମା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଜମଦାଗ୍ନି ମୁନିଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମାନ।" "ରାଭା ଯେତେ ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଏହି ପୁଅରେ ଅଛି; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ରାଜନୀତି ଓ ଅର୍ଥ ଉପାୟରେ ଅପୂର୍ବ।" ଗଙ୍ଗା ଏପରି କହି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ; ତାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଶାନ୍ତନୁ ନିଜ ପୁଅକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦେବବ୍ରତ ସହ ଶାନ୍ତନୁ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଲେ; ପୁରୁ ବଂଶର ଏହି ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରର ପୁରୀ ପରି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏପରି ଦେବବ୍ରତ ମିଳିବାରେ ଶାନ୍ତନୁ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ ହୋଇଛି ଭାବିଲେ; ପୌରବ ରାଜ୍ୟର ଉତ୍କଳ ପାଇଁ ତିନି ନିଜ ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷକ କରି ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ, ଗୁଣ ଓ ମହାତ୍ମାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ପିତାକୁ ପୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କଳ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସନେ ବସାଇଲେ। ଓ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ ନିଜ ପୁଅ ସହ ବ୍ୟବହାରରେ ରାଜ୍ୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ; ଏଭଳି ଶାନ୍ତନୁ ନିଜ ପୁଅ ସହ ଶାନ୍ତି ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଶାନ୍ତନୁ ଚାରି ବର୍ଷ ଶକ୍ତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଅତିବାହିତ କଲେ; ଏକ ଦିନ ଯମୁନା ନଦୀ ପାଖରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ରାଜା ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଶୁଭ୍ର ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କଲେ; ଏହାର ଉତ୍ସ ଖୋଜିବାକୁ ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ତାପରେ ଦଶା ଜାତିର ଏକ ଦିବ୍ୟ ରୂପର କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ; ଏହି କନ୍ୟା ଅତି ଅନ୍ଧାରି ଚକ୍ଷୁ, ଦେଖି ଶାନ୍ତନୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ତୁମେ କେଉଁଠାରୁ? କିଏ? କଣ କରୁଛ?" ସେ କହିଲେ—"ମୁଁ ଦଶାର କନ୍ୟା; ଧର୍ମ ଓ ଜୀବିକା ପାଇଁ ମୁଁ ଲୋକମାନେକୁ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରାଏ।" "ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଦଶା ଜାତିର ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ମୁଁ ଏହି କାମ କରୁଛି"—ସେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ, ମାଧୁର୍ୟ ଏବଂ ଗନ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଦଶା କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି ଶାନ୍ତନୁ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ; ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ବିବାହ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ପୁଅ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ଦଶା ରାଜା ଏପରି କହିଲେ—"ମୋ କନ୍ୟା ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଉପଯୁକ୍ତ ବରକୁ ଦେବାକୁ ଚାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମୋ ମନର ଇଚ୍ଛା ଶୁଣ।