ଏହି ଗାଥା ଆମକୁ ଏକ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନର ଯାତ୍ରାରେ ନେଇଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ସବୁକିଛି ଏକତାରେ ବିଶ୍ଲେଷଣ କରାଯାଇଛି। ଏହାର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏକ ଅନ୍ଧକାର ଅନ୍ତରାଳରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ କାୟା ଅଣ୍ଡା ଉଦୟ ହୁଏ, ଯାହା ସୃଷ୍ଟିର ଅବିନାଶୀ ବୀଜ ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ମହାନ ତତ୍ତ୍ୱଟିକୁ ସମୟର ଆରମ୍ଭର କାରଣ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି, ଯାହାରେ ଚାଲିଥିବା ଅନିଶ୍ଚିତତା, ଆଲୋକ, ଓ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସତ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ। ଏହି ଅଣ୍ଡାରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୁରୁ, ଓ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଜାପତି, ବିଶ୍ବର ଅଧିକାରୀ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ପ୍ରଚେତସ, ଦକ୍ଷ, ଓ ତାଙ୍କର ସାତ ପୁତ୍ରମାନେ ବିକାଶ ହେଲେ, ପରେ ଦେହ ମାନ୍ୟଙ୍କର ଲୋକ ଉଦୟ ହେଲା, ଯାହାର ସଂଖ୍ୟା ବିଶ୍ୱରେ ବିଶାଳ। ସେହି ପରେ, ଅପାର ଜ୍ଞାନର ଅବତାର, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ଏକ ଅସୀମ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବରେ ଉଦୟ ହେଲେ। ୟକ୍ଷ, ସାଧ୍ୟ, ପିଶାଚ, ଗୁହ୍ୟକ, ଓ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଅନୁସରଣ କରି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଋଷିମାନେ ବିକାଶ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗଗନ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ମଧ୍ୟମ ଅନ୍ତରାଳ, ଓ ଦିଗମାନେ ଉଦୟ ହେଲେ। ବର୍ଷ, ଋତୁ, ମାସ, ପାଳି, ଦିନ ଓ ରାତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଣିଥିଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା ବିଶ୍ୱର ସାକ୍ଷୀ ଭାବରେ ଉଦୟ ହେଲା। ଯେଉଁଥିରେ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ସେଥିରେ ଗତିଶୀଳ କିମ୍ବା ଅଗତିଶୀଳ ସବୁ ଜୀବନ ଅବସ୍ଥା ଅନ୍ତରେ ମିଶିଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ସମୟର ଅନ୍ତ ଆସେ। ଏହି ଚକ୍ର, ଯାହାର କୌଣସି ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ଶେଷ ନାହିଁ, ସେ ଲୋକରେ ସତତାରେ ଘୁରୁଛି, ଯାହା ବିକାଶ ଓ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଆଣିଥାଏ। ତିନି ଲକ୍ଷ, ତିନି ହଜାର, ଓ ତିନି ଶତ ଦେବତାମାନେ—ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଗଣନା। ସୃଷ୍ଟିର ଏହି ଜାଗାରେ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଚକ୍ଷୁ, ବୃହଦ୍ଭାନୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅର୍କ, ଓ ରବି ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ଜଣା ଓ ମାନୁ ତାଙ୍କର ଜୌବନ୍ତ ବେଳେ ଅନ୍ୟତମ। ସୁଭ୍ରାଟଙ୍କର ପୁତ୍ର ଦେବଭୃତ ହେବାରୁ ସେ ଏହି ନାମରେ ଜଣାପଡ଼ିଛନ୍ତି। ସୁଭ୍ରାଜଙ୍କର ତିନି ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ଦଶଜ୍ୟୋତି, ଶତଜ୍ୟୋତି, ଓ ସହସ୍ରଜ୍ୟୋତି। ଦଶଜ୍ୟୋତିଙ୍କର ଦଶ ହଜାର ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ଶତଜ୍ୟୋତିଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ତାହାର ଦଶ ଗୁଣା ଅଧିକ, ଓ ସହସ୍ରଜ୍ୟୋତିଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ତାହାର ଦଶ ଗୁଣା ଅଧିକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କରୁ କୁରୁ, ଯାଦବ, ଓ ଭାରତ ଗୋଟିଏ ଲାଇନେଜ ଭାବରେ ଉଦୟ ହେଲା। ଯୟାତୀ ଓ ଇକ୍ଷ୍ବାକୁରୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜା ଋଷିମାନଙ୍କରୁ ବହୁତ ଲାଇନେଜ ଉଦୟ ହେଲା, ଯାହା ବିଶାଳ ଓ ବିବିଧ। ସମସ୍ତ ଜୀବନର ନିବାସ, ତିନି ଗୁପ୍ତତା, ବେଦ, ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଯୋଗ, ଓ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ଋଷି ଦେଖିଛନ୍ତି। ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, ଓ କାମ ସହିତ ଏହି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଲେଖା ଓ ଦିଗଦର୍ଶନ—ସମସ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱ ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ହୋଇଛି। ଭାରତର ଲାଇନେଜର ରାଜନୀତି, ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାର, ଇତିହାସ ସହିତ ତାହାର ବିବେଚନା—ସମସ୍ତ କଥା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନକୁ ଗୁରୁ କରିବା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଇଛି, କାରଣ ବିଶ୍ୱର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦୁହିଁ ଭାବକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି। କେହି ମନୁରୁ ଭାରତ କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, କେହି ଆସ୍ତୀକରୁ, ଓ କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପରିଚରରୁ ବାର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଜ୍ଞାନ ସଂଗ୍ରହକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି; କେହି ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ ଦକ୍ଷ, ଆଉ କେହି ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାରେ ଦକ୍ଷ। ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀତ୍ବ ଦ୍ୱାରା, ବ୍ୟାସ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସକୁ ଲେଖିଥିଲେ, ଅବିନାଶୀ ବେଦକୁ ବିଭାଜନ କରି। ପରାଶରଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଏକ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ତାଙ୍କର ମାଆଙ୍କର କାରଣରୁ ଓ ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କର ବିକାଶରୁ— ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କର କ୍ଷେତ୍ରରେ, କୃଷ୍ଣ ଦ୍ବੈପାୟନ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ତିନି କୌରବଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ତିନି ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଭାବରେ ବିକାଶ ହୋଇଥିଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପାଣ୍ଡୁ, ଓ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ସେ ପୁଣି ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଫେରିଗଲେ। ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ହେବା, ବୃଦ୍ଧି ହେବା, ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଁଚିବା ପରେ, ମହାନ ଋଷି ଏହି ଭାରତକୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କଥା ଶୁଣାଇଥିଲେ। ଜନମେଜୟଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ, ସେ ହଜାର ଋଷିଙ୍କ ସହିତ, ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ବୈଷମ୍ପାୟନକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ, ଯିଏ ନିକଟରେ ବସିଥିଲେ। ବୈଷମ୍ପାୟନକୁ ସେ ଏକାଧିକ ପରିବେଶରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ କୌରୁ ଲାଇନେଜ, ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କର ଧର୍ମ, ବିଦୁରଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି, ଓ କୁନ୍ତୀଙ୍କର ଧୃତତା ବିଷୟରେ କଥା ହୋଇଥିଲା। ବସୁଦେବଙ୍କର ମହାନତା, ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ସତ୍ୟତା, ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତା ବିଷୟରେ ଏହି ଦେବୀୟ ଋଷି ଅନୁବାଦ କରିଥିଲେ। ଏହି ଭାରତ, ତାଙ୍କର ସହାୟକ କଥାମାନେ ସହିତ, ଏକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାରତ ଭାବରେ ଜଣାଯାଇଛି—ଏକ ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକର ଗୁଣସାମ୍ପନ୍ନ କାର୍ୟ। ସେ ଭାରତ ସଂହିତାକୁ ଚୋବିଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ରଚନା କରିଥିଲେ; ସହାୟକ କଥା ବିହୀନ ହେଲେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାହାକୁ ଭାରତ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତି। ତାପରେ, ସେ ଗୋଟିଏ ଅଧିକ ସଂକ୍ଷେପ ରଚନା କରିଥିଲେ, ଯାହାରେ ପଚାସ ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ଏହି ସମସ୍ତ ପୁସ୍ତକର ଘଟଣାମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ କରାଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗାଥାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଦେବ ଦ୍ବੈପାୟନ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ କିପରି ଶିକ୍ଷା ଦେବେ, ସେଥିରେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।