ପ୍ରତୀପ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଏକ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ଅଉଷ୍ଟିତ୍ଵ କରିଥିଲେ। ଏହି ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ, ପ୍ରତୀପଙ୍କ ପତ୍ନୀର ଗର୍ଭରେ ଏକ ଦିପ୍ତିମାନ ଅଙ୍କୁର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସେ ଅଙ୍କୁର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା, ଶରତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଦଶମ ମାସରେ, ଏହି ଅଙ୍କୁର ପ୍ରକାଶମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଏକ ପୁଅର ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେ ସମୟରେ, ପ୍ରତୀପଙ୍କ ରାଣୀ ଏକ ଦେବଜନ୍ମ ପୁଅ ପ୍ରଦାନ କଲେ; ବୟସ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ ମହା ଚିକିତ୍ସକ ପୁଅ ଆସିଗଲା। ଏହି ପୁଅ ଥିଲା ଶାନ୍ତନୁ। ଶାନ୍ତନୁ ଥିଲେ ପ୍ରତୀପଙ୍କ ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନୁ ନାମ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଶାନ୍ତନୁ ଜନ୍ମିବା ପରେ, ପ୍ରତୀପ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଉଚିତ କ୍ରିୟାଗୁଡିକ କଲେ। ସେ ସମୟରେ, ପୁଅର ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟାବିଧି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଶେଷ ସମ୍ମାନରେ କରିଦେଲେ। ବେଦ ଅନୁସାରେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ ଉଚିତ ରୀତିରେ ଉପଚାର କରାଗଲା, ଏହିପରି ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ ଧର୍ମପଥରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଲେ। ଶାନ୍ତନୁ ଧର୍ମର ଦୀକ୍ଷାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ; ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଓ ବେଦ ଅଭ୍ୟାସରେ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପଲବ୍ଧି ଲାଭ କଲେ। ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ଅମର ଲୋକର ସ୍ମୃତି ମନେ ପକାଇଲେ। ଶାନ୍ତନୁ, କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍ତମ କର୍ମ କରିବାରେ ଲଗିଗଲେ। ଏହିପରି, ପ୍ରତୀପ ତାଙ୍କୁ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ— "ଏକ ମହିଳା ମୋ ପାଖକୁ ତୁମ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ, ଶାନ୍ତନୁ। ଯଦି ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହିଳା ତୁମ ପାଖକୁ ଗୁପ୍ତରେ ଆସିଥାଏ, ମୁଁ କହିଛି— ଏକ ଦିବ୍ୟ ମହିଳା, ପୁଅ ଚାହିଁ, ତୁମେ କେବେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ— 'ତୁମେ କିଏ, କାହାର ଝିଅ?' ତାଙ୍କ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କୁ ଯେପରି ଅଛନ୍ତି, ସେପରି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍।" ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ପ୍ରତୀପ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ ଏବଂ ନିଜେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଶାନ୍ତନୁ, ଦିବ୍ୟ ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଧର୍ମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ବିଶାଳ କାନ୍ଧ, ପ୍ରବଳ ଭୁଜା, ମଦିତ ହାତୀର ଶକ୍ତି, ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ସେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟର ବିଶେଷ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ। ସେ ଏକା ଏହି ଭୂମିକୁ ନିଜ ଅଧିନରେ ଆଣିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଜୟ କରି। ଶାନ୍ତନୁ ବେଦ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ରାଜକୀୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ; ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇଥିଲେ। ବେଦ ଅଭ୍ୟାସରେ ଦକ୍ଷ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରତ୍ନ, ଗାଁ, ଘୋଡା, ଧନ ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ। ଅୟୁ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ପୁରୁଷତ୍ୱ, ଶକ୍ତି, ଧନ, ଶ୍ରୀ, ଶୌର୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠତାରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ, ରାଜାମାନେ ସେଠି ରାଜାଙ୍କୁ ରାଜାର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଦୁଃଖ, ଭୟ, ବ୍ୟଥା ରହିଥିଲା ନାହିଁ; ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଦ୍ରା ଓ ଜାଗରଣ ସହିତ, ରାଜାମାନେ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଶାସନରେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଣୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ, ବୈଶ୍ୟମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସେବା କରୁଥିଲେ; ଗାଁ, ଶୁକ୍ର, ମୃଗ, ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀକ୍ରମ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଶାସନରେ ବେପରୁଆ ହତ୍ୟା ହେଉନଥିଲା, ଦୁଃଖୀ, ଅସହାୟ, ପଶୁର ଜୀବନ ରହିଥିଲା ନାହିଁ। ସେ ରାଜା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପିତା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ଧର୍ମପରାୟଣ ଆତ୍ମା ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲେ। ଦୀପ୍ତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶକ୍ତିରେ ପବନ, କ୍ରୋଧରେ ଯମ, ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଭୂମି ପରି ଥିଲେ। ରାଜା ଜ୍ଞାନୀ, ସତ୍ୟ ଶୌର୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଜନସମୂହର ଉପକାରୀ, ସୁନ୍ଦର ଅରଣ୍ୟ ଓ ପାହାଡ଼ ଝରଣାରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ଶାନ୍ତନୁ ଶିକାରରେ ରୁଚି ଥିଲେ, ଅରଣ୍ୟରେ ମୃଗ ଓ ମହିଷ ଶିକାର କରୁଥିଲେ। ଏକା ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ହେଉଥିବା, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଆସୁଥିଲେ, ସେଠି ଏକ ଅସାଧାରଣ ମହିଳାକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ମହିଳା ଦିବ୍ୟ ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଥିଲେ, ମାନେ ସମୃଦ୍ଧିର ଅବତାର; ଦୂଷ୍ଟିହୀନ ଦେହ, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ, ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ। ନୂତନ, କମଳ ହୃଦୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଚମଡ଼ିରେ, ନିର୍ମଳ ଶରୀର, ପରିସ୍କୃତ ବସ୍ତ୍ରରେ, ଗଙ୍ଗା ତୀର ଅରଣ୍ୟରେ ଉଭା ହେଉଥିଲେ। ଖୋଲା କେଶ, ହାତରେ ଚୁଳ ଚୁଇଁ, ଶୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଯୁବା, ରୂପ ଓ ଦେହର ସମତୁଳନରେ ଅନୁପମ। ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗୀ, ଚାହିଁବା, ଚେହେରା, ନୟନ ଚଳନ, କଟି ଓ ନିତମ୍ଭ, ଉଦର, ଚେଷ୍ଟ ଓ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ଅପୂର୍ବ। ଅଧିକ କେଶ, ପାଦର ଗୃହଣୀ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚିହ୍ନ, ହସ, ମଧୁର ଉଚ୍ଚାରଣ, ମିଠା କଥାରେ ସେ ତିନି ଲୋକର ରୂପକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ, ଉଚ୍ଚାରଣ, ରୂପ, ଗୃହଣୀ, ମାୟାରେ ସେ ସରସ୍ବତୀ, ପାର୍ବତୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ଶାନ୍ତ ରୂପରେ ଆସି, ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାକୁ ଦେଖି, ରାଜା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କର ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା; ସେ ତାଙ୍କର ଶୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୀପ୍ତିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ନୟନରେ ପିଇପିଇ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେ ମହିଳା ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଜର ହୃଦୟରେ ଆନୁରାଗ ଓ ଉଷ୍ଣତା ଅନୁଭବ କଲେ; ହସିଉଛି ଏବଂ ଚାହିଁବାରେ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଲାଗିଲା। ଗଙ୍ଗା, ଅଭିଲାଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ରାଜାଙ୍କୁ ଚାହିଁ ଚଳାକ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ; ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା କିମ୍ନରୀ ପରି ମନୋହର ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶାନ୍ତନୁ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ସେ ସମସ୍ତ ରାଜକନ୍ୟାମାନେଠୁ ଶୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ ତାଙ୍କୁ ମଧୁର ଓ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ— "ତୁମେ ଦେବୀ, ଦାନବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବୀ, କିମ୍ବା ଅପ୍ସରା ତ?