ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ଭରତ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ହଜାର-ହଜାର ଭଲ ଭଲ ବଜପେୟ ଓ ସତ୍ର ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ସେ ପୁଣି କାନ୍ବ ଋଷିଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାର ହଜାର ଟିଏ ପଦ୍ମ ଦାନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭଗୁଡ଼ିକ ଶତ ହସ୍ତ ବ୍ୟାସ ଓ ହଜାର ହସ୍ତ ଉଚ୍ଚ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁନାରେ ତିଆରି ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ବିରାଜମାନ ଥିଲା। ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ହୋଇଥିଲା। ରାଜା ଭରତ ସୁନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ମହିଷ, ଉଣ୍ଟ, ବଳଦ, ଗାଈ ଦାନ କରିଥିଲେ। ସେ ଦାସୀ, ଦାସ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଦୁଧ ଓ ଛାଣି ବିଶିଷ୍ଟ ଗାଈ ଏବଂ ହଜାର ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭ ବିଶିଷ୍ଟ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା କାନ୍ବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏପରି ବହୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମାନ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇ, ବହୁ ଯଜ୍ଞ କରି, ସେ ସେଇ ସମୟରେ କୋଟି କୋଟି ଗ୍ରାମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହ ଦାନ କରିଥିଲେ। ଭରତଙ୍କ ନାମରେ 'ଭାରତୀ' ବୋଲି ଖ୍ୟାତି ପ୍ରସୃତ ହେଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭାରତବଂଶ ନିର୍ମିତ ହେଲା। ଏହି ବଂଶରେ ଦେବତା ସମାନ ବିର ରଥୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକେ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଅଗଣନୀୟ। ଏହି ବଂଶର ମୁଖ୍ୟ, ଦୈବତ୍ୱ, ଧନ୍ୟ, ନୀତିଓ ସତ୍ୟ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଚୟିତ ଲୋକମାନେ ଥିଲେ। ଏହିପରି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ବଂଶରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ—ମହାଭୀଷଣ। ସେ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଧୃଢ଼ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ସେ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଶତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରି, ଦେବତାଧିପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଅଧିଗମ କରିଥିଲେ। ଏକଥର ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ସେଠାରେ ବହୁ ରାଜର୍ଷି ଥିଲେ, ମହାଭୀଷଣ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେଠି ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ମହାପିତାମହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ତାଙ୍କ ଓଢ଼ଣୀ ବାତାସରେ ଉଡ଼ିଯାଇ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା। ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜର୍ଷି ମହାଭୀଷଣ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ଶୁଭ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ମହାଭୀଷଣ ଉପରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ କହିଲେ, "ତୁମେ ପୁଣି ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେବ; ତାପରେ ହିଁ ପୁନଃ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ମନ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା, ଏହି କାରଣରୁ ସେ ତୁମକୁ ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକରେ ଦୁଃଖ ଦେବ। ତୁମେ ଯେତେବେଳେ କ୍ରୋଧିତ ହେବ, ତେବେ ଏହି ଶାପରେ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ।" ଗଙ୍ଗା, ଅଗ୍ନି ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଭୟଭୀତ ମହାଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପିତା ପ୍ରତୀପଙ୍କୁ ମନେ ରଖି ଚାହିଲେ। ସେ ମନସ୍ତପ୍ତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପଥରେ ଯିବା ସମୟରେ ଦେବତା ବସୁମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଗଙ୍ଗା ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଅବସ୍ଥାରେ କାହିଁକି? ଦେବମାନେ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି?" ବସୁମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମହାନଦୀ, ଆମେ ଏକ ଛୋଟ ଅପରାଧ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହୋଇଛୁ।" ସେମାନେ କହିଲେ, "ଏକଦା ଅସ୍ତଚଳ ସମୟରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲୁ, ତାଙ୍କୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ସେ ଆମକୁ କହିଲେ—'ତୁମେ ମର୍ତ୍ୟ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେବ।' ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କଥା ଫେରିବା ନୁହେଁ। ତୁମେ ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଆମକୁ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ଦେଉ।" ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି ଗଙ୍ଗା କହିଲେ, "ଠିକ୍ ଅଛି। ପ୍ରତୀପଙ୍କ ପୁଅ ଶାନ୍ତନୁ ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେବେ, ସେ ଆମ ପ୍ରତିନିଧି ହେବେ। ତୁମେ ଯେପରି ଚାହ, ମୁଁ ତାହିଁ କରିବି। ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି।" ତା'ପରେ ବସୁମାନେ କହିଲେ, "ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଆମକୁ ତୁମେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇବା, ଯାହାଫଳରେ ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଶାପମୁକ୍ତ ହେବୁ।" ସେମାନେ ଏହିପରି କହି, "ଆମେ ଅବିବେକରେ ସୁରଭୀଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲୁ, ତେଣୁ ନିମ୍ନ ଶାପରୁ ଆମକୁ ମୁକ୍ତ କର।" ଗଙ୍ଗା ସହମତି ଦେଲେ, "ଏହିପରି ହେବ। ଏକ ପୁଅ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ହେଉ, ଯାହାଫଳରେ ତାଙ୍କ ସହ ମୋର ଏକତା ବ୍ୟର୍ଥ ନ ହେଉ।" ବସୁମାନେ କହିଲେ, "ଆମେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଆମ ଶକ୍ତିର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଦେବୁ, ତାହାର ଫଳରେ ତୁମେ ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇବ।" ତା'ପରେ କହିଲେ, "ତାଙ୍କର ଆଉ ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକରେ ବଂଶ ହେବ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ପ୍ରବଳ ହେବେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନହୀନ ରହିବେ।" ଏହା ପରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିୟୋଜିତ ପ୍ରତୀପ ରାଜା ବର୍ଷରେ ବର୍ଷ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଉପବାସ ଓ ଜପାଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଶୋଭା ଓ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଦେବୀ ରୂପେ ଜଳରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ, ସବୁଠାରୁ ଆকৰ୍ଷକ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ରାଜା ପଢ଼ିବା ସମୟରେ ଦିବ୍ୟ ଓ ଧୀରା ଯୁବତୀ ତାଙ୍କ ଡାହାଣ ଜଂଘା ଉପରେ ବସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଶାଳ ଗଛ ସମାନ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ତା'ପରେ ପ୍ରତୀପ ରାଜା, ଯିଏ ଧର୍ମ ଓ ଉଚ୍ଚ ସଂବାଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଭଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ କଣ ଚାହଁ, ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି?" ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହେଁ, ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର; କାରଣ ପ୍ରେମରେ ପଡ଼ିଥିବା ନାରୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପାପ।" ପ୍ରତୀପ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ କେବେ ଅନ୍ୟ ଜନଙ୍କ ଜନାନୀଙ୍କୁ ଚାହେ ନାହିଁ, ନାହିଁ ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ଜନାନୀଙ୍କୁ, ଏହି ମୋ ଧର୍ମ।" ସେ କହିଲେ, "ଯିଏ ନିଜ ଜନାନୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟା ନାରୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେ ସଂସାର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ।" ଗଙ୍ଗା ପୁଣି କହିଲେ, "ମୁଁ ଏଭଳି ଉପଭୋଗ କରାଯିବାକୁ ନୁହେଁ, ନାହିଁ ସମ୍ପୃକ୍ତ ହେବାକୁ, ନାହିଁ ଏଭଳି କଥା କହିବାକୁ। ରାଜନ୍, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହିଁ ଆସିଛି, ଏକ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା, ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ।" ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ଘଟଣାମାଳା ଏହି ଭାରତବଂଶ ଓ ତାଙ୍କ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଦେବତାମୟ କଥାର ଆରମ୍ଭ।