ପୃଥିବୀ ଏହି ସମୟରେ ହାତୀ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା ଓ ବହୁ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଏବଂ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଏହି ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଭାର ତଳେ ପୃଥିବୀ ଅତି ଦୁଃସହ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ରାଜା ସୁହୋତ୍ର ନ୍ୟାୟରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ଅନେକ ଲୋକ ଦେଶଟିକୁ ଭରିଦେଇଥିଲେ। ପୃଥିବୀର ଏକେକ ସ୍ଥାନ ଶତ-ଶତ ଯଜ୍ଞ ବେଦିରେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଲୋକ ଓ ଧାନ୍ୟର ଅଧିକ୍ୟରେ ଏହା ଚମକୁଥିଲା। ସୁହୋତ୍ରଙ୍କୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ କୁମାରୀ ତିନି ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ—ଅଜମୀଢ଼, ସୁମୀଢ଼ ଓ ପୁରୁମୀଢ଼। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଜମୀଢ଼ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କରେ ଏହି ବଂଶ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ଅଜମୀଢ଼ଙ୍କର ତିନି ଜଣ ରାଣୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଛଅ ପୁଅ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ—ରିକ୍ଷ, ଧୂମିନ, ନୀଳୀ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ପରମେଷ୍ଠିନ୍ ଓ କେଶିନ୍; ଏହିଠାରେ ଜହ୍ନୁ ଓ ଦୁଇ ଜଣ ଜନରୂଷି ନାମକ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ରିକ୍ଷଙ୍କଠାରୁ ବୀର ସମ୍ବରଣ, ରଥାନ୍ତରଙ୍କ ପୁଅ, ଜନ୍ମିଲେ। ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଓ ପରମେଷ୍ଠିନ୍ ଠାରୁ ସମସ୍ତ ପଞ୍ଚାଳ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ଏବଂ ବଳଶାଳୀ ଜହ୍ନୁଙ୍କ ଉତ୍ତରଧିକାରୀ ହେଉଛନ୍ତି କୁଶିକା। ଜନରୂଷିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ରିକ୍ଷ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଏବଂ ରାଜା ଥିଲେ; ଏହି ରିକ୍ଷଙ୍କଠାରୁ ହିଁ ତୁମ ବଂଶର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ସମ୍ବରଣ ଜନ୍ମିଲେ। ରିକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅ ସମ୍ବରଣ ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀର ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଏକ ବିପୁଳ ନାଶ ହେଲା—ମହାମାରୀ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ମୃତ୍ୟୁ, ଅନାବୃଷ୍ଟି ଓ ରୋଗ ରାଜ୍ୟକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲା। ଏହି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ କେବଳ ଭାରତମାନେ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଦଳକୁ ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରାନ୍ତ କଲା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଚତୁର୍ବିଧ ସେନା ନିଆରା ହୋଇଗଲା। ଏହି ସମୟରେ ପଞ୍ଚାଳ କୁମାରୀ ଶକ୍ତିବାନ୍ ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଜିତି, ଦଶ ଭାଗ ସେନା ନେଇ ସମ୍ବରଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ଓ ସେଠାରେ ସମ୍ବରଣଙ୍କୁ ପରାଜିତ କଲେ। ଏହା ଦେଖି ସମ୍ବରଣ ରାଜା ତାଙ୍କ ରାଣୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଭୟରେ ସେଠାରୁ ପଳାଇଗଲେ। ଏମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ବିଶାଳ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ କୂଳ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ନିକଟର ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଲେ—ଏହି ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଅବଧି ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ପୂଜ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ଋଷି ଭାରତମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଭାରତମାନେ ସମ୍ମାନରେ ବାହାରି ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବିଶ୍ରାମ ନେବା ପରେ, ରାଜା ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ—"ଆମ ପୌରୋହିତ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ପୁନଃ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିପାରିବା।" ବସିଷ୍ଠ 'ଓଁ' କହି ଭାରତମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଓ ପୌରବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଉପରେ ରାଜା ରୂପେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଏହା ପରେ ସେ ଏହି ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରରୁ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଭାରତଙ୍କ ଆସ୍ଥାନ ଥିଲା। ସେ ପୁନଃ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଧୀନ କରି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଆପଣା କଲେ ଓ ବଳିଦାନ ସହିତ ବହୁ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଅଜମୀଢ଼ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ମହାଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସମ୍ବରଣଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟା ତପତୀ କୁରୁ ନାମକ ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମପରାୟଣ ଜାଣି ରାଜା ଭାବେ ଚୟନ କଲେ। ତାଙ୍କର ମହିମାରେ କୁରୁମାନେ ବିଶ୍ୱାସ ଲାଗିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ନାମରେ କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ ଦେଶ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ କ୍ଷେତ୍ର ହେଲା, ଏହିପରି ଅଶ୍ୱବତ୍ ଓ ଚୈତ୍ରରଥ ମୁନିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ଜନମେଯୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କ ମହିଳା ଏହି ପାଞ୍ଚ ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ—ଅବିକ୍ଷିତ, ପରିକ୍ଷିତ, ପ୍ରବଳ ଶବଳାଶ୍ୱ, ଆଦିରାଜ, ବିରାଜ ଓ ବଳଶାଳୀ ଶାଲ୍ମଳି। ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା, ଭଙ୍ଗକାର, ଜିତାରି ଏହି ଅଷ୍ଟମ; ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରଧିକାରୀ ମଧ୍ୟରୁ ଜନମେଯୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସପ୍ତଜନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାରଥୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ପରିକ୍ଷିତଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ—କକ୍ଷସେନ, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ପ୍ରବଳ ଚିତ୍ରସେନ। ଇନ୍ଦ୍ରସେନ, ସୁଶେନ ଓ ଭୀମସେନ ନାମକ—ଏହି ଜନମେଯୟଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ବଳଶାଳୀ ଥିଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ପାଣ୍ଡୁ ଓ ବାହ୍ଲୀକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିଷାଧ ଓ ଜମ୍ବୁନାଦ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। କୁଣ୍ଡୋଦର, ପଦତି ଓ ଭାସତି ଏହି ଅଷ୍ଟମ; ସମସ୍ତେ ଧର୍ମ ଓ ଲୋକମଙ୍ଗଳରେ ନିପୁଣ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ। ଏହା ପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ହେଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅ କୁଣ୍ଡିକ, ହସ୍ତି, ବିତର୍କ, କ୍ରଥ ଓ କୁଣ୍ଡିନା ଥିଲେ। ହବିଷ୍ରବାସ, ଇନ୍ଦ୍ରଭ, ଓ ଅଜୟ ଭୂମନ୍ୟୁ—ଏହି ତିନି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ପ୍ରତୀପ, ଧର୍ମନେତ୍ର ଓ ସୁନେତ୍ର—ଏହି ତିନି ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତୀପ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଅପରାଜିତ ଥିଲେ। ପ୍ରତୀପଙ୍କ ତିନି ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି—ଦେବାପି, ଶାନ୍ତନୁ ଓ ବାହ୍ଲୀକ। ଦେବାପି ଧର୍ମ ଉପରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଶାନ୍ତନୁ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ, ବାହ୍ଲୀକ ମହାରଥୀ ହେଲେ। ଏହିଭଳି ଭାରତ ବଂଶର ଦେବତୁଳ୍ୟ ମହାରଥୀ ଓ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ, ଇଲା ବଂଶର ଉନ୍ନତି କଲେ। ଏଠାରେ ଜନମେଯୟ ବ୍ରତ ନେଇ ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ଏକାତ୍ରିତ ହୋଇ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଶତାଧିକ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ପୁନଃ ଅନେକ ମହାଯଜ୍ଞ କରି ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ କଲେ—ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ, ଅତିରାତ୍ର, ଉକ୍ଥ, ସୋମ ଆଦି ବିପୁଳ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।