ଶକୁନ୍ତଳା ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ପୁଅ ଗଧା ଦୁଧ ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଦୁଧ ପିବିବେ; ତୁମେ ଓ ପାହାଡ଼ ମୁକୁଟ ରାଣୀ ଛଡ଼ି, ମୋ ପୁଅ ପୃଥିବୀରେ ଶାସନ କରିବେ।” ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିଲେ—ତୁମ ପୁଅ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତି ହେବେ; ଏହି କଥା ଅନ୍ୟଥା ହେବନି। ଶକୁନ୍ତଳା ଦେବଦୂତ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣୀ ପ୍ରମାଣୀ ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏପରି ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ମିଥ୍ୟା କଥା ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି ନାହିଁ। ପ୍ରମାଣ ନ ଥିବା ଦୁଃଖରେ, ଶକୁନ୍ତଳା ଯେମିତି ଆସିଥିଲେ, ସେମିତି ଚାଲିଗଲେ। ଏପରି କଥା କହି, ଶକୁନ୍ତଳା ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ କ୍ରୋଧ ଅଗ୍ନିର ଧୂଆଁ ଦେଖାଯାଇଲା। ଶକୁନ୍ତଳା ନିଜ ଶରୀରରେ ଜନ୍ମିଥିବା କ୍ରୋଧ ଅଗ୍ନିକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି, ନିର୍ମଳ ଶରୀର ନେଇ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଚାର୍ୟ, ଶିକ୍ଷକ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବାବେଳେ, ଆକାଶରୁ ଦେହହୀନ କଣ୍ଠ କଥା କହିଲା—“ଯେପରି ଗୁଡ଼ିକୁ ମା ଏବଂ ପିତାରୁ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥାଏ, ସେପରି ଏହି ପୁଅ ତୁମର; ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ଶକୁନ୍ତଳା ସତ୍ୟ କଥା କହିଛନ୍ତି, ତୁମେ ତୁମ ପୁଅକୁ ଗ୍ରହଣ କର।” “ପୁଅ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରୁ ଜନ୍ମିଥାଏ; ସେହିପାଇଁ ଆତ୍ମାକୁ ‘ପୁଅ’ କୁହାଯାଏ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ। ତୁମେ ତୁମ ପୁଅରେ ନିଜକୁ ରଖି, ତାକୁ ରକ୍ଷା କର; ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ, ଶକୁନ୍ତଳାକୁ ଅବହେଳା କରନି। ନାରୀମାନେ ଏଥିରେ ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ; ପ୍ରତି ମାସ ତାଙ୍କର ଶ୍ରାବ ଦୂଷଣକୁ ଦୂର କରେ।” ଏପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଚାରିଦିଗରୁ ଏକାଠି କଥା କହିଲେ—“ବୀଜ ଧାରୀ ପୁଅକୁ ଯମ ଲୋକରୁ ଉଠାଇଥାଏ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ; ତୁମେ ଗର୍ଭର ଉପଜୀବକ, ଶକୁନ୍ତଳା ସତ୍ୟ କଥା କହିଛନ୍ତି। ପତି ଜନ୍ମ ନାରୀରେ, ଏହି ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତି; ଶକୁନ୍ତଳାକୁ ଅବହେଳା କରନି। ନାରୀ ନିଜ ଶରୀରରୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାଏ; ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ତୁମେ ଶାକୁନ୍ତଳା ପୁଅକୁ ଗ୍ରହଣ କର। ଏହା ଭାଗ୍ୟ, ତ୍ୟାଗ କରନି; ତୁମ ଜୀବନ ତୁମ ପୁଅକୁ ଧାରଣ କର। ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ଶାକୁନ୍ତଳା, ପୌରବ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କର।” “ତୁମେ ଆମ ଆଜ୍ଞାରୁ ବେଶି ଏହି ପୁଅକୁ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ପୁଅର ନାମ ଭାରତ ହେଉ। ଭାରତରୁ ଏହି ବଂଶର ନାମ ଭାରତ ହେଲା; ପୂର୍ବ ଓ ପରେ ଯେଉଁମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଭାରତ କୁହାଯାନ୍ତି।” ଏପରି କଥା କହି, ଦେବତାମାନେ ଓ ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଫୁଲର ବର୍ଷା କରିଲେ, ଶକୁନ୍ତଳାକୁ ପତିବ୍ରତା ରୂପେ ସ୍ତୁତି କରିଲେ। ଦେବତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପୌରବ ଉତ୍ତାପି ହୋଇ ତାଙ୍କ ସିଂହାସନରୁ ଉଠି ଅମରମାନେକୁ ଶିର ନମାଇଲେ। ସେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ କହିଲେ, “ଦେବଦୂତ ଏହି କଥା ତମେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ; ଦେବତା ଓ ମହା ଋଷିମାନେ କହିଥିବା କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୁଅକୁ ନିଜ ପୁଅ ବୋଲି ଜାଣିଛି।” “ମୁଁ ଏହି ପୁଅକୁ ଶକୁନ୍ତଳା କଥା ଉପରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଲୋକମାନେ ସନ୍ଦେହ କରିବେ, ଏହି ପୁଅ ପବିତ୍ର ହେବେନି। ତେଣୁ, ଦେବତା ଓ ମହା ଋଷିମାନେ ସହିତ ପ୍ରମାଣ ଦେଇ, ରାଜା ଆନନ୍ଦ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ପୁଅକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।” ତାପରେ ରାଜା, ନିଜ ପୁଅ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦରେ, ସମସ୍ତ ପିତୃ କ୍ରିୟା କରିଲେ; ଭଲ ପାଇ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କବିମାନେ ସମ୍ମାନ କରି, ରାଜା ପୁଅ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ରାଜା ନିଜ ରାଣୀକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ମୃଦୁ ଭାବରେ କହିଲେ—“ପୂର୍ବରୁ ଆମ ସମ୍ପର୍କ ଲୋକରୁ ଲୁଚା ଥିଲା; ଆଜି ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆମ ବାନ୍ଧୁତ୍ୱ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।” “ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ଏହିପରି କଥା କହିଥିଲି। ଲୋକମାନେ ତୁମେ ଜନାନୀ ହେବାରୁ, କୌଣସି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋ ସହିତ ହେଇଥିଲା ବୋଲି ସନ୍ଦେହ କରିପାରନ୍ତି; ତେଣୁ, ତୁମ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରିଥିଲି।” “ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର, ନିଜ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ, ରାଣୀ, ତୁମକୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ପତିବ୍ରତା ରୂପେ ସମ୍ମାନ କରିବେ। ଏହି ପୁଅ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଚୟନିତ ହେଲା; ତୁମେ ମୁଖ୍ୟ ରାଣୀ ହେଉ। ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ ଯେଉଁ କଠୋର କିମ୍ବା ଅପ୍ରୀୟ କଥା କହିଥିଲ, ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ଷମା କରିଛି। ମିଥ୍ୟା, ଅନୁଚିତ, କଠୋର କିମ୍ବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୁଲ କଥା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ କଠୋର କଥାକୁ କ୍ଷମା କର; ପତି ପାଇଁ ସହିଷ୍ଣୁତା ଦ୍ୱାରା ନାରୀମାନେ ପତିବ୍ରତା ହେବାର ଅବସ୍ଥା ପାଇଥାନ୍ତି।” ଏପରି କଥା କହି, ରାଜା ତାଙ୍କ ପତିବ୍ରତା ରାଣୀକୁ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ନେଇ ଲଗାଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ରାଣୀ କରିଲେ। ତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଖାଦ୍ୟ, ଓ ପାନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରି, ତାପରେ ନିଜ ମାତା ରଥନ୍ତରୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋ ପୁଅ ଜଙ୍ଗଲରେ ଜନ୍ମିଛି, ସେ ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବେ; ଆଜି ତୁମ ନାତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଋଣମୁକ୍ତ ହେଇଛି, ଭାଗ୍ୟବନ୍ତୀ।” “ଏହି ଶକୁନ୍ତଳା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା, କଣ୍ବ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ପାଳିଛନ୍ତି; ସେ ତୁମ ପୁଅର ଜନାନୀ, ଭାଗ୍ୟବନ୍ତୀ—ଶକୁନ୍ତଳାପ୍ରତି କୃପା କର।” ନିଜ ପୁଅର କଥା ଶୁଣି, ରଥନ୍ତରୀ ନାତିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ଶକୁନ୍ତଳା ପାଦେ ପଡ଼ି, ରଥନ୍ତରୀ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଦୁଇ ହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଆନନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁ ଝରି, ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ—“ମୁଁ ଚିହ୍ନ ଓ ଚିହ୍ନଟି ଦେଖୁଛି।