ମୋ ପିତା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଏବଂ ମୋର ମାତା ହେଉଛନ୍ତି ଦେବଲୋକର ଅପ୍ସରା ମେନକା, ଯିଏ ମୋତେ ହିମାବତ ପାହାଡ଼ର ଅଞ୍ଚଳରେ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ମୋ ଜନ୍ମ ପରେ, ମୋତେ ଛାଡ଼ି ମେନକା ଦେବଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ, ମୁଁ ଏକ ନିରାଶ୍ରୟ ଶିଶୁ ଭାବେ ରହିଗଲି। ସେତେବେଳେ କିଛି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ମୋତେ ରକ୍ଷା କଲେ। ସେହି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ପାଖରେ ରହି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଡେଙ୍କା ତଳେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଥିବାରୁ, ମୋ ନାମ ହେଲା "ଶକୁନ୍ତଳା"। ଏଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ମୋତେ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପ ଋଷି। ଏହି ପକ୍ଷୀମାନେ ମୋତେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପାଇଁ ଜଳ ଆଣିବାକୁ ଆସିଥିବା ବେଳେ ଦୟା କରି ମୋତେ ଏକ ଉପହାର ଭଳି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ପରେ ତପସ୍ବୀ କଣ୍ବ ମୁଁ କିଏ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ, ଏବଂ ଜଣା ଜଳରୁ ଅଗ୍ନି ତୁଳିନେବା ପରି ମୋତେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଇଗଲେ। ଆଶ୍ରମରେ ସେ ମୋତେ ନିଜ କନ୍ୟାଭଳି ସ୍ନେହ ଓ କରୁଣାରେ ପାଳନ କଲେ। ଏହିପରି ମୁଁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା ହୋଇ, କଣ୍ବ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହୋଇଁଛି। ରାଜନ୍, ତୁମେ ମୋତେ ଯୁବତୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଥିଲେ। ତୁମେ ଆଶ୍ରମର ପତ୍ରକୁଟିରେ ଏକାକି ଥିବା ମୋତେ ଦେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ପିତା ବିହୀନ ଏବଂ ନିର୍ଜନତାରେ ରହୁଥିଲି। ତୁମେ ମୃଦୁ ଓ ସତ୍ୟ ବଚନରେ ମୋତେ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଏବଂ ଆଶ୍ରମରେ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ। ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହରେ ତୁମେ ମୋତେ ହସ୍ତଗ୍ରହଣ କଲେ। ତୁମର ବଂଶ, ଆଚରଣ ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା ମୁଁ ଜାଣିଛି। ମୋର ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରି, ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି; ତେଣୁ, ଏବେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପାଳନ କରି, ଅସତ୍ୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ପଛକୁ ରଖି ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସିଛି, ଏବଂ ଏବେ ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ; ରାଜନ୍, ମୁଁ ଦୋଷହୀନା ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ କଣ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲି, ଯାହା ପାଇଁ ଶଇଶବରେ ନିଜ ପରିଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହେଲି, ଏବେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗିତ ହେଉଛି? ଯଦିଓ ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କର, ମୁଁ ପୁନି ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଯିବି; କିନ୍ତୁ ଏହି ଶିଶୁ, ତୁମର ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତଥାପି ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ପୁତ୍ରକୁ ମୋ ଓ ତୁମ ଦୁଇଁଝଣଙ୍କ ଶନ୍ତାନ ଭାବେ ମାନି ନାହିଁ, ଶକୁନ୍ତଳା। ନାରୀମାନେ ସତ୍ୟ କହନ୍ତି ନାହିଁ; ତୁମ କଥା କିଏ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ? ତୁମେ ଲଜ୍ଜା ବିହୀନ ହୋଇ ଏହି ଅବିଶ୍ୱସ୍ୟ କଥା କହିଲା, ମୋ ସାମ୍ନାରେ। ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ତପସ୍ୱିନୀ, ଚାଲିଯାଅ। ଏମିତି ତପସ୍ୟାଶୀଳ ବଡ଼ ଋଷି, ଏବଂ ଅପ୍ସରା ମେନକା, ସେମାନେ କେଉଁଠି? ଏବଂ ତୁମେ, ଏମିତି ଦୟାନୀୟ ଦେଖାଯାଉଛ, ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ ଭାବେ ପରିଧାନ କରିଛ।" "ତୁମ ପୁତ୍ର ବଡ଼ ଦେହୀ, ଶିଶୁ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସେ କିପରି ଏତେ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଓ ଉଚ୍ଚ ଦେହ ଲାଗିଛି? ତୁମ ଜନ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିମ୍ନ, ମୋତେ ତୁମେ ଏକ ଚଞ୍ଚଳ ନାରୀ ଲାଗୁଛ। ତୁମେ ମେନକାଙ୍କର ଅନିଚ୍ଛାରେ ଲାଲସାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲ। ତୁମେ ଯାହା କୁହୁଛ, ସେ ସବୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଛ। 'ସମସ୍ତ ନାରୀ ଚଞ୍ଚଳ, ସମସ୍ତେ କାମେ ଲିନ।' ସମସ୍ତ ନାରୀ ଅନ୍ୟରେ ନିର୍ଭର, ସମସ୍ତେ କ୍ରୋଧ ଭର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତେ ମିଥ୍ୟା କହନ୍ତି। କଣ୍ବଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ତୁମର ମାତା ମେନକା ଦୟାହୀନ, ଏକ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା, ଯିଏ ହିମାଲୟ ପାଦପଦ୍ମରେ ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏବଂ ତୁମର ପିତା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମର, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପାଇଁ ଲୋଭୀ, କାମରେ ଲିନ। ଦେବଙ୍କ ମହିଳା ମୋତେ ଯେପରି ଚାହିଲେ, ତେପରି ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ମୁଁ ତୁମ ଜନ୍ମ ଜାଣିଛି, ତୁମେ ନିମ୍ନ ବଂଶର।" "ମେନକା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରା, ତୁମର ପିତା ମହାତ୍ମା ଋଷି। ତେବେ ଏମିତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶର ସନ୍ତାନ ହୋଇ, ଏପରି ଚଞ୍ଚଳ କଥା କିପରି କହୁଛ? ତୁମେ ନoble ବଂଶର କୁହୁଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମ ଜନ୍ମ ନିମ୍ନ। ତୁମେ ଜନ୍ମି ତ୍ୟାଗିତ ହେଲ, ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ପାଳିଲେ, ଏକ କୋଇଲି ଛୁଆ ପରି। କଣ୍ବ ତୁମକୁ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିରେ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମର ଶିଶୁ ଭାବେ ପାଳିଲେ। ତୁମେ ଯାହା କୁହୁଛ, ତାହା ମିଥ୍ୟା।" "ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏହିପରି କଥା କହି, ଯେଉଁଠି ଚାହୁଁଛ, ଯାଅ। ଏଠାରେ ସୁନା, ମଣି, ମୁକୁତା, ବସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ ରଖାଅଛି। ଯଦି ଭୋଗବିଳାସ ଚାହୁଁଛ, ଏହି ସବୁ ଗ୍ରହଣ କର। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁନି; ଏଠାରୁ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା, ଯାଅ।" ଏହି ସବୁ କଥା ଶୁଣି ଶକୁନ୍ତଳା କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଦୋଷକୁ ସୋରିସର ଦାଣା ପରି ଦେଖ, କିନ୍ତୁ ନିଜର ଦୋଷ ବୃହଦ୍ ବେଲ ଫଳ ଦଳ ପରି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖି ଦେଖନାହାନ୍ତି। ମୋର ମାତା ମେନକା ଦେବମାନେ ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ମୋର ଜନ୍ମ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ତୁମ ତୁଳନାରେ। ତୁମେ ଭୂମିରେ ଚାଲ, ମୁଁ ଆକାଶରେ ଯାଏଁ, ଏହି ଦୂରତା ଦେଖ, ଏକ ମେରୁ ପର୍ବତ ଓ ସୋରିସର ଦାଣା ପରି।" "ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, କୁବେର, ଯମ, ଓ ଵରୁଣଙ୍କ ରାଜମହଳ ଦେଖିଛି, ମୋର ଶକ୍ତି ଦେଖ, ରାଜନ୍। ଦୀର୍ଘଦିନ ପୂର୍ବେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଆୟୁଷ, ସେ ତୁମ ପୂର୍ବଜ। ଅନେକ ମହାଋଷି ଓ ଶୂର ବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏହାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।" "ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି, ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦେବା ପାଇଁ, ଦ୍ୱେଷରୁ ନୁହେଁ, ତୁମେ କ୍ଷମା କର। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ବିକଳାଙ୍ଗ ଲୋକ ନିଜ ମୁହଁକୁ ଆଇନାରେ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ସେ ନିଜକୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଆଇନାରେ ନିଜ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖିଲେ, ସେ ନିଜେ ଲଜ୍ଜିତ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।" "ଯିଏ ଅତି ଶୁଭ୍ର ତାଙ୍କୁ କେହି ଉପେକ୍ଷା କରେନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅତି କଥା ହୁଏ ଓ କଠୋର ଭାଷା କହେ ସେ ଏଠାରେ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ। ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ମାନେ ଦୁଳି ଉପରେ ଝାଡ଼ି ପଡିଲେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।