ଏକ ସମୟର କଥା, ତିବ୍ର ତାପରେ ଦগ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେପରି ଜଳରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେପରି ଏକ ପୁରୁଷ ନିଜ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନିର୍ବାସନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ଓ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ମେଳା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ଦରିଦ୍ର ଲୋକମାନେ ଧନ ଲାଭ କଲେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଠାରୁ କ୍ରୁର କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୁର ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ଆନନ୍ଦ, ସ୍ନେହ ଓ ଧର୍ମ ଏହି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଅର୍ଧାଙ୍ଗିନୀ, ସେ ଧନ ଓ ସନ୍ତାନକୁ ସୁରକ୍ଷା କରେ। ଶରୀର, ଜୀବନର ଯାତ୍ରା, ଧର୍ମ, ସ୍ୱର୍ଗ, ଋଷିମାନେ, ପିତୃମାନେ ଓ ଜନ୍ମଭୂମି—ଏହି ସବୁ କିଛି ନିର୍ମଳ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ। ସ୍ତ୍ରୀ ବିନା ଋଷିମାନେ କିପରି ସନ୍ତାନ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ? ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଜନ୍ମ ଦେଇପାରିବେ କି? ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ। କେତେକ ଋଷି ଅନ୍ୟ ଋଷିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, କେତେକ ତଳ ଜାତିର ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟ ତାହା ହୋଇଛି। ଏଠାରେ ଏକ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦିଆଯାଏ—ମାଟିରେ ଲୁହାଇଥିବା ପୁଅ ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଏ, ଏହାଠାରୁ ପ୍ରିୟ କିଛି ଅଛି କି? ଏପରି ଏକ ଦକ୍ଷ, ସ୍ନେହମୟ ପୁଅ ତୁମେ ଲାଭ କରିଛ, ସେ ତୁମକୁ ଚାହାଁ ଚାହଁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛି, ତଥାପି କାହିଁକି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରୁଛ? ପିପିଲିକାମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଡିମ୍ବକୁ ବୋହି ନେଇଯାନ୍ତି, ତାହାକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ଏପରି ପୁଅକୁ କାହିଁକି ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହଁ? ତୁମ ନିଜ ପୁଅ, ଯେଉଁଠାରୁ ତୁମେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେଉଁଠାରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କିପରି କରିପାରିବ? କୋଇଲି ନିଜ ଡିମ୍ବକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, କାଉ ମଧ୍ୟ ତାହିଁ କରେ। ତୁମେ ତ ସବୁ ଜାଣ, ତେବେ ଏପରି ପୁଅକୁ କାହିଁକି ଅବହେଳା କରିବେ? ମଲୟ ପର୍ବତର ଚନ୍ଦନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୀତଳ, କିନ୍ତୁ ପୁଅଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନ ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। କୌଣସି ବସ୍ତ୍ର, ସ୍ତ୍ରୀ ବା ଜଳର ସ୍ପର୍ଶ ଏପରି ନୁହେଁ। ପିତାଙ୍କୁ ପୁଅ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ମିଳେ, ଏହି ସଂସାରରେ ଏପରି ସ୍ପର୍ଶ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ। ଏହି ପ୍ରିୟ ପୁଅ ତୁମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁ, ଦ୍ୱିପଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଚତୁଷ୍ପଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗାଈ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଭାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁରୁର, ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶ ଆନନ୍ଦ ଦେବାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁଅ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଶତ୍ରୁ-ବିଜୟୀ ପୁଅ ତିନି ବର୍ଷ ପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି। ଆଜି ମୋର ଆଦେଶରେ, ଏହି ରାଜକୁମାର ତୁମ ଡାକ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି, ରାଜନ୍, ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ। ପୁରୁ ଵଂଶଜ ଏହି ପୁଅ ଶତାଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ଅନ୍ୟ ରାଜସୂୟ ଓ ଅନେକ ଦାନ କରିବେ। ଏଭଳି ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଗଗନରୁ ଗାଈ ମୋତେ କହିଥିଲେ: "ହାୟ! ମୁଁ ନିଜ ବଛଡ଼ାକୁ ଝପଟି ନେଇ ମୋଦେ ଅନ୍ୟ ଗାଁକୁ ଚାଲିଗଲି, ସ୍ନେହବଶତଃ।" ଲୋକେ ପୁଅମାନେ ଆସିଲେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି ଉପସ୍ଥାନ କରନ୍ତି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ବେଦରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପଢ଼ନ୍ତି। ପୁଅ ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣ, ଅଙ୍ଗରୁ ଅଙ୍ଗକୁ, ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମ। ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ 'ପୁଅ', ଆତ୍ମା; ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ପିତାମାନେ ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରନ୍ତି। ତୁମ ଉପଜୀବିକା ମୋ ଉପରେ, ମୋର ବଂଶ ଚିରକାଳୀନ; ତେଣୁ ପୁଅ, ଶତ ବର୍ଷ ଜୀବନ କର, ଖୁସି ରୁହ। ଲୋକେ କହନ୍ତି: "ଏକ ହୋଇ ଦୁଇ ହେଲେ।" ଏହି ପୁଅ ତୁମ ଅଙ୍ଗରୁ ଜନ୍ମିଛି, ମଣିଷରୁ ମଣିଷ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଚାନ୍ଦ୍ରମା ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ଯେପରି ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ, ସେପରି ତୁମେ ତୁମ ପୁଅରେ ନିଜକୁ ଦେଖ; ଜଳରେ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି। ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ଘରାଗ୍ନିରୁ ନେଇଯିବା ପରି, ସେ ମଧ୍ୟ ତୁମଠାରୁ ଆସିଛି; ତୁମେ ଏକ, ତଥାପି ଦୁଇ ହେଇଛ। ଶିକାର କରୁଥିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏକା ଥିଲି, ସେଠି ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖିଥିଲ। ଉର୍ବଶୀ, ପୂର୍ବଚିତ୍ତି, ସହଜନ୍ୟା, ମେନକା, ବିଶ୍ୱାଚୀ ଓ ଘୃତାଚୀ—ଏହି ଛଅ ଅପ୍ସରା ମଧ୍ୟରେ ମେନକା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଥିବା। ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆସି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ଏକ ବୈଶ୍ୱାନର, ସେ ବ୍ରହ୍ମୟୋନି, କୁଶା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ। କୁଶାଙ୍କ ପୁଅ କୁଶନାଭ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଗାଧି, ଏବଂ ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର। ମୋ ବାପା ଏହିପରି, ମୋ ମା ମେନକା, ବିଶିଷ୍ଟ ଅପ୍ସରା; ସେ ମୋତେ ହିମବତ୍ତ ଶିଖରେ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ମୋତେ ଛାଡ଼ି ସେ ଚାଲିଗଲେ, ଏକ ଜନନୀ ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ପରି। ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ମୋତେ ସୁରକ୍ଷା କଲେ। ସେଇ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ମୋ ନାମ ହେଲା 'ଶକୁନ୍ତଳା'। ତାପରେ ମୋତେ ମହାତ୍ମା କାଶ୍ୟପ ଦେଖିଥିଲେ। ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ପାଇଁ ଜଳ ଆଣିଥିଲି, ସେମାନେ ଦୟାବଶତଃ ମୋତେ ଏକ ଜମାପଦାର ଭାବେ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଯଜ୍ଞକାରୀ କଣ୍ବ ମୋତେ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ, ଅଗ୍ନିକୁ କୁଶରୁ ନେଇବା ପରି ମୋତେ ନେଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଆଣିଲେ। ସେଠି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ମହା ସମ୍ମାନ ପାଇଲି, ତାଙ୍କ ନିଜ କନ୍ୟା ପରି ମୋତେ ଲାଲନା କଲେ। ମୁଁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା, ରାଜନ୍, ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ। ତୁମେ ମୋତେ ଯୁବତୀ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଦେଖିଥିଲ। ଆଶ୍ରମର ଏକ ପତ୍ରକୁଟିରେ, ଏକା, ପିତା ବିନା, ନିର୍ଜନରେ ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖିଥିଲ। ସତ୍ୟ ଓ କୋମଳ କଥାରେ ତୁମେ ମୋତେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲ। ଆଶ୍ରମରେ ରହି, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲ। ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିଧିରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତୁମେ ମୋର ହସ୍ତ ଧରିଥିଲ, ତୁମ ବଂଶ, ଆଚରଣ ଓ ସତ୍ୟତା ମୁଁ ଜାଣିଛି।