ଧର୍ମ ହେଉଛି ସଦା ନିଷ୍ପାପ ଓ ନିଷ୍କଳୁଷ ମାର୍ଗ, ଯାହା ସମସ୍ତ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳର କାରଣ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛି ଏବଂ କେବେ ଦୁଃଖ ଦିଏନାହିଁ। କିଛି ଲୋକ ଭାବନ୍ତି, ମୁଁ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଲି ତଥାପି କେହି ଜାଣିବେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଆତ୍ମା ସବୁ ଜାଣନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ପବନ, ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ହୃଦୟ ଏବଂ ଯମ; ଦିନ ଓ ରାତି, ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଧର୍ମ—ଏମାନେ ମାନବର ଆଚରଣ ଜାଣନ୍ତି। ଯମ, ବିବସ୍ବତଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦୁଷ୍କର୍ମୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅପରାଧ ପାଇଁ ଶାସ୍ତି ଦିଅନ୍ତି; ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ ଏବଂ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଧର୍ମପରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଯଦି ଏହି ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷରେ ପ୍ରସନ୍ନ ନ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଯମ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମ ପାଇଁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି। ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଅବହେଳା କରି ଅନ୍ୟଥା କାମ କରେ, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ କୃପା ଉପରେ ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ। "ମୋତେ ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନା ମୋତେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍; ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଛି, ତଥାପି ଆଦର ଦେଉନାହୁଁ। ଏହି ସଭାରେ ମୋତେ ସାଧାରଣ ନାରୀ ଭାବେ କାହିଁକି ଦେଖୁଛ? ନିଶ୍ଚୟ, ମୁଁ ଅନର୍ଥକ କଥା କହୁନାହିଁ—ତୁମେ କାହିଁକି ଶୁଣୁନାହୁଁ? ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଅନୁରୋଧ ଅନୁସାରେ କଥା ନ ଶୁଣିବ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ତେବେ ଆଜି ତୁମ ମୁଣ୍ଡ ଶତ ଖଣ୍ଡ ହେବ। ପତି ଯେତେବେଳେ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତି ହୁଏ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପରୁ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ସେହି ଶିଶୁ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କର ଅପତ୍ୟ—ଏହି କଥା ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ନିୟମିତ ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରି ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ସେହି ପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ପୁତ୍ର ପିତାଙ୍କୁ 'ପୁତ୍' ନାମକ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ଏହିପାଇଁ ସେ 'ପୁତ୍ର' ଭାବେ ପରିଚିତ—ଏହି କଥା ସ୍ୱୟଂଭୂ ଦ୍ୱାରା ଚିରକାଳ ତଳେ କହାଯାଇଛି। ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷ ଲୋକ ଜୟ କରନ୍ତି; ପୌତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅନନ୍ତତା ଲାଭ କରନ୍ତି; ପ୍ରପୌତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବଜମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯିଏ ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯିଏ ସନ୍ତାନ ଦେଉଛନ୍ତି, ଯିଏ ପତିପରାୟଣ ଓ ପତିନିଷ୍ଠା, ସେଠାରେ ସେ ମହିଳା ନିଜେ ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ। ସ୍ତ୍ରୀ ପୁରୁଷର ଅର୍ଧାଙ୍ଗିନୀ; ସ୍ତ୍ରୀ ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁ; ସ୍ତ୍ରୀ ତିନି ପୁରୁଷାର୍ଥର ମୂଳ; ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ସ୍ତ୍ରୀ ଅଛି, ସେମାନେ ଏକତାରେ ବନ୍ଧିତ। ଗୃହସ୍ଥମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରନ୍ତି; ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ; ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ସେମାନେ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏକାକୀତ୍ୱରେ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧୁର ସାଥୀ; କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ପିତା ସମାନ; ବିପଦରେ ମାଆ ସମାନ। ଯିଏ ଯାତ୍ରାରେ ମଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ଆରାମ ଲାଭ କରେ? ସେଉଁଠି ଯିଏ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ, ସେ ଭରସାଯୋଗ୍ୟ; ତେଣୁ ସ୍ତ୍ରୀ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରୟ। ବିପଦ ଓ ଦୁଃଖରେ, କେବଳ ପତିନିଷ୍ଠା ନାରୀ ସଦା ପତିଙ୍କ ସହିତ ଥାନ୍ତି। ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରଥମେ ଚଳିଗଲେ, ସେ ପରଲୋକରେ ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରନ୍ତି; ପତି ପ୍ରଥମେ ଚଳିଗଲେ, ସେ ପରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ବିବାହ କୁ ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳିଛି: ପତି ଯାହା ଲାଭ କରନ୍ତି, ସ୍ତ୍ରୀ ସେହି ଉପଲବ୍ଧିର ସାଥୀ, ଏହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ। ଶରୀର ପୋଷଣ ପାଇଁ ଉପକରଣ ଦରକାର, ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ; ନିଜରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁତ୍ରକୁ 'ସ୍ୱୟଂ' ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି। ଏହିପାଇଁ, ପତି ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ମାଆ ଓ ପୁତ୍ରର ମାଆ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ସଦା 'ପୁତ୍ର' ଭାବେ ପରିଚିତ। ପିତାଙ୍କର ଚଳାଚଳ, ଆକୃତି, କ୍ରିୟା, ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ଚିହ୍ନ ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର, ଗୁଣ, ଆଚରଣ—ଶୁଭ ଅଥବା ଅଶୁଭ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ—ସ୍ତ୍ରୀରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁତ୍ରରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଆଇନାରେ ନିଜ ମୁହଁ। ପିତା ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ ପତିନିଷ୍ଠା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ସିମେନ୍ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି— ସେମାନେ ପତିଙ୍କ ବଂଶକୁ ନଶ୍ଟ କରି, ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାନ୍ତି; ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ଗର୍ଭରେ ଅନ୍ୟର ଶିଶୁ ଚାହିଁଲେ—ଯଦ୍ୟପି 'ମୋର ପୁତ୍ର' ବୋଲି ଭାବିବେ, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଶତ୍ରୁ; ସେମାନେ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ବିରୋଧ କରନ୍ତି, ପିତାଙ୍କୁ ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ। ପିତା ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଘୃଣା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନିଜ ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ଏମିତି ନୁହେଁ; ପୁତ୍ର କେବେ ନିଜ ପିତା ବା ଜନ୍ମଦାତାକୁ ଘୃଣା କରେନାହିଁ। ଏପରି, ଜନ୍ମଦାତା ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ରକୁ ଘୃଣା କରେନାହିଁ; ଏହିପାଇଁ, ପୁତ୍ର ପ୍ରକୃତରେ ନିଜ ଆତ୍ମା। ମନୋବ୍ୟଥା ଓ ଭୟଙ୍କର ରୋଗରେ ଭୋଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ପୁରୁଷ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ଯେପରି ତୀବ୍ର ତାପରେ ଜଳରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ। ଦେଶଚ୍ୟୁତ, ଦୁଃଖିତ, ମେଳାପୋଶା ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀରେ ଖୁସି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଦରିଦ୍ରମାନେ ଧନ ଲାଭ କରି ଆନନ୍ଦିତ। ସ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା କଠୋର କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ କଠୋର କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଯେପରି ଆନନ୍ଦ, ପ୍ରେମ ଓ ଧର୍ମ ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଭର କରେ, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ସେ ନିଜ ଅର୍ଧାଙ୍ଗିନୀ, ସେ ଧନ ଓ ସନ୍ତାନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖେ। ଶରୀର, ଜୀବନର ଯାତ୍ରା, ଧର୍ମ, ସ୍ୱର୍ଗ, ଋଷିମାନେ, ପୂର୍ବଜମାନେ—ଏହି ସବୁ ଓ ନିଜ ଜନ୍ମଭୂମି, ନିତ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ। ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ବିନା ସନ୍ତାନ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ କି? ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଜନ୍ମ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ କି? ଶିକ୍ଷିତମାନେ ମଧ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; କେତେକ ଋଷି ଅନ୍ୟ ଋଷିରୁ ଓ କେତେକ ନିମ୍ନଜାତି ନାରୀ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି। ଯେପରି ପୁତ୍ର ମାଟିରେ ଲୁଟୁଟି ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଆକୁଳ ହୁଏ, ତାହାଠାରୁ ପ୍ରିୟ କ'ଣ ଅଛି? ଏପରି, ତୁମେ ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ପୁତ୍ର ଲାଭ କରିଛ; ସେ ତୁମେଠାରେ ଚାହିଁ ଦେଖୁଛି—ତୁମେ କିଏ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରୁଛ?