ଶକୁନ୍ତଳା ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ଯାଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର କରିଲେ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମର ପିତା, ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର; ସେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ।” ଏହିପରେ, ଶକୁନ୍ତଳା ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇ ଉଭୟରେ ଉଭୟରେ ଦଣ୍ଡରେ ଧରି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦୟା କର।” ତାଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ହାତ ଜୋଡି ରାଜାଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ। ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଚକ୍ଷୁ ତଳେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ମନ ନେଇ ଭାବି, ଏପରି କହିଲେ, “ତୁମେ କିଏ, କାହିଁକି ଆସିଛ? କହ, ଶୁଭ ଚରିତ୍ରର ନାରୀ। ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କିଛି କରିବି।” ଶକୁନ୍ତଳା ବିନୟରେ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଦୟା କର; ମୁଁ କହିବି। ଏହି ପୁଅ, ରାଜା, ମୋଠୁ ତୁମର ପୁଅ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା ରାଜନ୍। ତେଣୁ, ଏହି ପୁଅକୁ କ୍ରୌନ୍ ପ୍ରିନ୍ସ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କର; ଆଶ୍ରମରେ ଯେପରି ଅନୁମୋଦନ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ଅନୁସରଣ କର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ। ଆମେ ଆଗରେ ଯେପରି ଦେଖା ହୋଇଥିଲୁ, ତୁମେ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲା; ଦୟାକରି ଏହି କାନ୍ବ ଆଶ୍ରମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସେଥିରେ ସ୍ମରଣ କର।” କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗ ଓ ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହେଇ ଶକୁନ୍ତଳା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଭୁଲିଗଲେ। ଏହା ପରେ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ମନରେ ଶକୁନ୍ତଳା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଧରି, ହସି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ତଥାପି, ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଓ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆମ ଏକତାକୁ ସ୍ମରଣ କରୁନାହିଁ, ମୃଦୁ ନାରୀ। ମୁଁ ଅପ୍ରୟୋଜନୀୟ ଏକତା ଚାହେ ନାହିଁ; ଏହା ମୋ ନିଶ୍ଚୟ। ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଏକତାକୁ ସ୍ମରଣ କରୁନାହିଁ, ଭାଗ୍ୟବତୀ। ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମର କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ସ୍ମରଣ କରୁନାହିଁ। ଚାହୁଁ ତ ଯାଅ, ଚାହୁଁ ତ ରୁହ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି କର।” ଏପରେ, ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ କ୍ରୋଧ ଓ ଅପମାନରେ ଲାଲ ହୋଇଗଲା, ତାଙ୍କ ଠୋଡ ଭୟରେ କପିଗଲା, ତିନି ସାଇଡ ଦେଖି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଜଳାଇ ଦେଉଛନ୍ତି। ଶକୁନ୍ତଳା ନିଜ ଭାବନା ଓ କ୍ରୋଧର ଉତ୍ସାହ ଲୁଚାଇ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିକୁ ଦମନ କରି, କିଛି ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଭାର୍ତ୍ତାକୁ ଦେଖି, ଯଥାଯଥ କଥା କହିଲେ। “ମହାରାଜ, ତୁମେ ଜାଣିଛ, ତଥାପି ଏପରି କିଏ କହିପାରିବ? ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ପରି ତୁମେ ଏହି ଅସ୍ତିତ୍ୱ କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରୁଛ। ତୁମ ହୃଦୟ ତଥ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଦୁହେଁ ଜାଣିଛି; ଦୁଃଖ, ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱୟଂକୁ ଅପମାନ କରୁଛ, ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ୱୟଂ ସାକ୍ଷୀ। ଯିଏ ଏକ ଜନ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରେ, ସେ କେଉଁ ପାପ କରିନାହିଁ, ନିଜ ସ୍ୱୟଂକୁ ଚୋରି କରିଥିବା ଚୋର ପରି। ତୁମେ ଭାବୁଛ ତୁମେ ଏକା, କିନ୍ତୁ ଏହି ହୃଦୟରେ ଅନାଦି ଋଷି ଅଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ ପାପ କର୍ମ ଜାଣିଥିବା, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟ କରୁଛ। ଧର୍ମ ହିଁ ସବୁ ଶୁଭ କାରଣ, ସତ୍ୟ ରହିଥିବା, ସେ କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଉନାହିଁ। ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରି ଭାବୁଛି, ମୋତେ କେଉଁ ଜାଣିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଆତ୍ମା ଜାଣନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ହୃଦୟ, ଯମ, ଦିନ ଓ ରାତି, ଉଭୟ ସନ୍ଧ୍ୟା, ଧର୍ମ—ସମସ୍ତେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ କର୍ମ ଜାଣନ୍ତି। ବିବସ୍ୱତ୍ ପୁତ୍ର ଯମ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମର ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାଏ; ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ସାକ୍ଷୀ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ସେ ଧର୍ମିକଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି। ଯଦି ଏହି ଆନ୍ତରିକ ସାକ୍ଷୀ ଦୁଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ନୁହେଁ, ତେବେ ଯମ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ ପାଇଁ ତ୍ରାସ ଦେନ୍ତି। ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱୟଂକୁ ଅପମାନ କରି ଅନ୍ୟାୟ କରେ, ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଶୁଭ ଫଳ ଦେନାହିଁ।